Oruko Jiję Nile Yorubă Basic 5 Yoruba Lesson Note

ÈTÒ ẸKỌ́

Ní òpin ìdánilẹ́kọ̀ọ́, àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò lè: i. fún orúkọ jíjẹ ní òríkì ii. dárúkọ oríṣiríṣi ọ̀nà tí orúkọ jíjẹ pín sí b.a Orúkọ àmútọ̀runwá – Orúkọ ídílé – Orúkọ òríkì iii. ṣàlàyé àwọn orúkọ jíjẹ wọ̀nyí iv. dáhùn ìbéèrè lórí ẹ̀kọ́ yìí

ÀKÓÓNÚ ẸKỌ́

Òríkì Orúkọ Jíjẹ

• Àmì ẹni kọ̀ọ̀kan
• Ìdámọ̀ ènìyàn
• Ìṣẹ̀dá ìbí ọmọ
• Àpejúwe ìrètí òbí

Àwọn Oríṣi Orúkọ Jíjẹ

1. Orúkọ Àmútọ̀runwá

Àlàyé: Orúkọ tí ọmọ bá sọ̀kalẹ̀ ayé pẹ̀lú

Àwọn Àpẹẹrẹ:

• Ìbejì – ọmọ ejì
• Àbíọ́dún – tí a bí nígbà ọdún
• Àbíọ́lá – tí a bí sínú ọlá
• Àbíọ́kè – tí a bí lórí òkè
• Òkè – tí a bí lórí òkè
• Ìdòwú – tí a bí lẹ́yìn ìbejì

Ìtumọ̀: Àwọn orúkọ wọ̀nyí ń sọ nípa àyíká tí a bí ọmọ náà sí tàbí bí a ṣe bí i

2. Orúkọ Ídílé

Àlàyé: Orúkọ tí a jọ mọ́ ìdílé kan

Àwọn Àpẹẹrẹ:

• Adélékè – adé lè kè (ọlá ó pọ̀)
• Adéníyì – adé ni ìyì (ọlá ni ìyì)
• Adétólá – adé tó ọlá (ọlá tó)
• Fálana – ìdílé Fálana
• Òjó – ìdílé Òjó
• Àkàndé – ìdílé Àkàndé

Ìtumọ̀: Àwọn orúkọ wọ̀nyí ń sọ nípa ìdílé àti ìtàn ìdílé

3. Orúkọ Òríkì

Àlàyé: Orúkọ ìyìn àti ìgbéraga ìdílé

Àwọn Àpẹẹrẹ:

• Ògúndípẹ̀ – Ògún dípẹ̀ (òrìṣà Ògún ṣé wa lóore)
• Ṣàngódáre – Ṣàngó dáre (Ṣàngó dá wa láre)
• Ifálọ́lá – Ifá ló ọlá (Ifá lo ọlá wá)
• Ọbàfẹ́mi – ọba fẹ́ mi (ọba fẹ́ràn mi)
• Àjàní – ẹni tí a já láti jà
• Àrèmú – ẹni tí a rí mú

Ìtumọ̀: Àwọn orúkọ wọ̀nyí ń sọ nípa agbára òrìṣà àti ìrètí òbí

Ìṣẹ̀dá Orúkọ

Orúkọ Àmútọ̀runwá

• Ọmọ fúnra rẹ̀ ní í sọ
• Dálé àyíká ìbí
• Kò ṣeé yí padà

Orúkọ Ídílé

• Àwọn òbí ní í sọ
• Dálé ìtàn ìdílé
• Àjọgbé ìdílé

Orúkọ Òríkì

• Àwọn àgbà ní í sọ
• Dálé ìgbàgbọ́ òrìṣà
• Ìrètí àti àdúrà

Pàtàkì Orúkọ Jíjẹ

1. Ìdámọ̀: Láti mọ ènìyàn kọ̀ọ̀kan
2. Ìtàn: Láti sọ ìtàn ìdílé
3. Ìgbàgbọ́: Láti fi ìgbàgbọ́ hàn
4. Ìrètí: Láti sọ ìrètí òbí

Àwọn Àpẹẹrẹ Orúkọ Mìíràn

Orúkọ Àmútọ̀runwá

• Táíwò – àkọ́kọ́ nínú ìbejì
• Kẹ́hindé – èkejì nínú ìbejì
• Tàyé – tí ayé tó
• Kọ́hín – tí ó hín

Orúkọ Ídílé

• Àjàyí – ẹni tí a jí láàyè
• Ọlọ́pàdé – Olúwa pàdé wa
• Àdùkẹ́ – adé ọrọ̀ kéré

Orúkọ Òríkì

• Ògúnmọ́lá – Ògún mọ ọlá
• Yẹmísí – Ièyèmi sí mi
• Ọṣunfúnmí – Ọṣun fún mi

IṢẸ́ KÍLÁÀSÌ

1. Sọ orúkọ yín àti ìtumọ̀ rẹ̀
2. Pín orúkọ sí oríṣi rẹ̀
3. Sọ àpẹẹrẹ orúkọ tí ẹ mọ̀

ÌDÁNWÒ

1. Kí ni orúkọ àmútọ̀runwá?
2. Dárúkọ oríṣi orúkọ jíjẹ mẹ́ta
3. Túmọ̀ “Àbíọ́dún”
4. Kí ni pàtàkì orúkọ jíjẹ?
5. Ta ni ó máa sọ orúkọ ídílé?

IṢẸ́ ILÉ

1. Béèrè ìtumọ̀ orúkọ yín lọ́wọ́ òbí
2. Kọ àpẹẹrẹ orúkọ òríkì márùn-ún
3. Sọ oríṣi orúkọ àwọn ẹgbẹ́ yín