Äröko Letå Kiko Orisisi Létå to Wa – Basic 5 Yoruba Lesson Note (First Term)

Ètò ẹkọ́

Ní òpin ìdánilẹ́kọ̀ọ́, àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò lè: 

1. ṣàlàyé kí ni lẹ́tà kíkọ
2. dárúkọ oríṣiríṣi lẹ́tà tó wà ní ilẹ̀ Yorùbá 

iii. ṣàlàyé ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn

Àkóónú ẹkọ́

Kí ni Lẹ́tà Kíkọ?

Lẹ́tà kíkọ ni ọ̀nà kan láti fi ọ̀rọ̀ ránṣẹ́ sí ènìyàn tó wà lọ́nà jíjìn tàbí tí a kò lè bá sọ̀rọ̀ lójúkan. A máa ń kọ ọ́ sí ìwé kí a sì fi ránṣẹ́ sí ẹni tí a fẹ́ bá sọ̀rọ̀. Lẹ́tà jẹ́ ọ̀nà ìbánisọ̀rọ̀ tó ti wà láti ìgbà àtijọ́.

Àròkò Àti Lẹ́tà

Ní àtijọ́, àwọn Yorùbá máa ń lo àròkò láti fi ọ̀rọ̀ ránṣẹ́. Àròkò ni àmì àti ohun tí a ń lò láti sọ̀rọ̀ láìkànsí kíkọ lẹ́tà. Àmọ́ lóde òní, a ti ń lo lẹ́tà kíkọ púpọ̀ ju àròkò lọ.

Àwọn Apá Lẹ́tà

1. Àdírẹ́sì Olúkọ (Sender’s Address)

• Àdírẹ́sì ẹni tó kọ lẹ́tà náà
• A kọ ọ́ sí apá ọ̀tún òkè

2. Ọjọ́ (Date)

• Ọjọ́ tí a kọ lẹ́tà náà
• A kọ ọ́ sábẹ̀ àdírẹ́sì olúkọ

3. Àdírẹ́sì Olùgbà (Receiver’s Address)

• Àdírẹ́sì ẹni tí a kọ lẹ́tà náà fún
• A kọ ọ́ sí apá òsì

4. Ìkíni (Salutation)

• Bí a ṣe ń kí ẹni tí a kọ lẹ́tà náà fún
• Àpẹẹrẹ: “Ọ̀wọ́n bàbá mi” tàbí “Àlàáfíà ọ̀rẹ́ mi”

5. Àkóónú (Body/Content)

• Kókó ọ̀rọ̀ tí a fẹ́ sọ
• Apá pàtàkì lẹ́tà náà

6. Ìparí (Closing)

• Bí a ṣe ń parí lẹ́tà
• Àpẹẹrẹ: “Pẹ̀lú ìfẹ́” tàbí “Olùfẹ́ ẹ yín”

7. Ìbọwọ́lù (Signature)

• Orúkọ àti ìbọwọ́lù ẹni tó kọ lẹ́tà

Oríṣiríṣi Lẹ́tà Tó Wà

1. Lẹ́tà Ìdílé (Family Letter)

Àlàyé: Lẹ́tà tí a kọ sí àwọn ará ìdílé wa

Àwọn Àpẹẹrẹ:

• Lẹ́tà sí òbí
• Lẹ́tà sí àbúrò tàbí ẹ̀gbọ́n
• Lẹ́tà sí àwọn ìbátan

Àkóónú Tó Máa Ń Wà Nínú Rẹ̀:

• Ìkíni àti ìfẹ́
• Ìròyìn nípa ìlera
• Ìròyìn nípa ẹ̀kọ́ tàbí iṣẹ́
• Béèrè nípa àwọn ará ilé
• Ìkíni sí àwọn mìíràn

Àpẹẹrẹ Ìkíni: “Ọ̀wọ́n bàbá mi” tàbí “Àlàáfíà màmá mi”

2. Lẹ́tà Ọ̀rẹ́ (Friendship Letter)

Àlàyé: Lẹ́tà tí a kọ sí àwọn ọ̀rẹ́ wa

Àwọn Àpẹẹrẹ:

• Lẹ́tà sí ọ̀rẹ́ ọmọ ìlú
• Lẹ́tà sí ọ̀rẹ́ ilé-ẹ̀kọ́
• Lẹ́tà sí ọ̀rẹ́ tí ó ti lọ sí ìlú mìíràn

Àkóónú Tó Máa Ń Wà Nínú Rẹ̀:

• Ìkíni àti ìṣe àmì ọ̀rẹ́ṣẹ
• Ìròyìn ìgbésí ayé
• Ìgbádùn àti ìdárayá
• Ìrántí àwọn ìgbà àtijọ́
• Ìpinnu láti ṣe àjọ

Àpẹẹrẹ Ìkíni: “Àlàáfíà ọ̀rẹ́ mi” tàbí “Bawo ni, ọ̀rẹ́ mi”

3. Lẹ́tà Iṣẹ́ (Business/Official Letter)

Àlàyé: Lẹ́tà tí a kọ sí àwọn ìdàgbàsókè, ilé-iṣẹ́, tàbí àwọn àjọ

Àwọn Àpẹẹrẹ:

• Lẹ́tà ìbéèrè iṣẹ́
• Lẹ́tà ìkùnsínú ilé-ẹ̀kọ́
• Lẹ́tà ìfọ̀rọ̀kanbalẹ̀
• Lẹ́tà ẹ̀dùn

Àkóónú Tó Máa Ń Wà Nínú Rẹ̀:

• Ìkíni òfífíkáálì
• Kókó ọ̀rọ̀ tó ṣe kókó
• Àwọn ìbéèrè tàbí ìfẹ́
• Ìrètí ìdáhùn
• Ìparí òfífíkáálì

Àpẹẹrẹ Ìkíni: “Alájọ́gbà” tàbí “Ẹ̀yìn Olùdarí”

4. Lẹ́tà Àyẹyẹ (Congratulatory Letter)

Àlàyé: Lẹ́tà tí a kọ láti kí ènìyàn ku orí àṣeyọrí

Àwọn Àpẹẹrẹ:

• Lẹ́tà ìgbéyàwó
• Lẹ́tà ìbímọ
• Lẹ́tà àṣeyọrí nínú ìdánwò
• Lẹ́tà ìjọyè

Àkóónú Tó Máa Ń Wà Nínú Rẹ̀:

• Ìkí àyẹyẹ
• Sísọ àyọ̀ wa
• Àdúrà fún àṣeyọrí sí i
• Ìrètí àwọn àṣeyọrí mìíràn

Àpẹẹrẹ Ìkíni: “Kú orí àṣeyọrí” tàbí “Kú ayọ̀”

5. Lẹ́tà Àáanu (Sympathy Letter)

Àlàyé: Lẹ́tà tí a kọ láti bá ènìyàn kẹ́dùn

Àwọn Àpẹẹrẹ:

• Lẹ́tà ikú
• Lẹ́tà àìlera
• Lẹ́tà ìṣòro
• Lẹ́tà àjálù

Àkóónú Tó Máa Ń Wà Nínú Rẹ̀:

• Ìkí àáanu
• Bíbá kẹ́dùn
• Ìfọkànsí
• Àdúrà fún ìtura

Àpẹẹrẹ Ìkíni: “Kú ìbànújẹ́” tàbí “A bá ọ kẹ́dùn”

6. Lẹ́tà Ìpè (Invitation Letter)

Àlàyé: Lẹ́tà tí a kọ láti pe ènìyàn wá sí àyẹyẹ kan

Àwọn Àpẹẹrẹ:

• Lẹ́tà ìgbéyàwó
• Lẹ́tà ìkọ́mọjáde
• Lẹ́tà àjọ̀dún
• Lẹ́tà àpéjọ

Àkóónú Tó Máa Ń Wà Nínú Rẹ̀:

• Ìkíni ìpè
• Sísọ ìdí àyẹyẹ náà
• Ạjọ́, àkókò, àti ibi
• Ìrètí ìwáṣe

Àpẹẹrẹ Ìkíni: “A pè ọ́ wá” tàbí “Kí o wá jẹun pẹ̀lú wa”

Bí A Ṣe Ń Kọ Lẹ́tà Dáadáa

1. Ìmúrasílẹ̀

• Ronú nípa ohun tí o fẹ́ sọ
• Ṣètò àwọn ọ̀rọ̀ rẹ dáadáa
• Yan irú lẹ́tà tí o fẹ́ kọ

2. Kíkọ

• Kọ ní ìlànà tó tọ́
• Lo ọ̀rọ̀ tó rọrùn àti tó yé ni
• Jẹ́ kí ó kúrú àti kókó

3. Àyẹ̀wò

• Ka lẹ́tà náà padà
• Tún àwọn àṣìṣe ṣe
• Rí i dájú pé ó pé

Pàtàkì Lẹ́tà Kíkọ

1. Ìbánisọ̀rọ̀: Láti bá àwọn ènìyàn sọ̀rọ̀
2. Ìfìfipamọ́: Láti pa àwọn ìròyìn mọ́
3. Ọ̀nà Òfífíkáálì: Láti sọ̀rọ̀ ní òfín
4. Ìjẹ́rìísí: Láti jẹ́rìísí ohun tí a sọ
5. Àṣà: Láti pa àṣà ìbánisọ̀rọ̀ mọ́

Iṣẹ́ kíláàsì

1. Àlàyé: Ṣàlàyé àwọn apá lẹ́tà
2. Àpẹẹrẹ: Fi àpẹẹrẹ lẹ́tà kékeré hàn
3. Ìyàsọ́tọ̀: Pín àwọn oríṣi lẹ́tà sọ́tọ̀
4. Ìgbékalẹ̀: Gbé lẹ́tà kékeré kalẹ̀ papọ̀

Ìdánwò

1. Kí ni lẹ́tà kíkọ?
2. Dárúkọ àwọn apá lẹ́tà méje
3. Dárúkọ oríṣi lẹ́tà mẹ́fà
4. Kí ni ìyàtọ̀ láàárín lẹ́tà ìdílé àti lẹ́tà iṣẹ́?
5. Báwo ni a ṣe ń bẹ̀rẹ̀ lẹ́tà àyẹyẹ?
6. Kí ni pàtàkì lẹ́tà kíkọ?
7. Dárúkọ ohun tí ó gbọdọ̃ wà nínú lẹ́tà kọ̀ọ̀kan

Iṣẹ́ ilé

1. Kọ lẹ́tà kúkúrú sí ọ̀rẹ́ kan
2. Kọ lẹ́tà àyẹyẹ sí ẹgbẹ́ kan tó ṣe àṣeyọrí
3. Ṣàkójọ àwọn ìdí tí ènìyàn fi ń kọ lẹ́tà
4. Béèrè àpẹẹrẹ lẹ́tà àtijọ́ lọ́wọ́ àwọn òbí yín

Àfikún

Ní ẹ̀kọ́ tí ń bọ̀, a óò kọ́ nípa “Bí A Ṣe Ń Kọ Lẹ́tà Ìdílé” pẹ̀lú àpẹẹrẹ kìkì.