Itan Aroo Basic 5 Yoruba Lesson Note

ÈTÒ ẸKỌ́

Ní òpin ìdánilẹ́kọ̀ọ́, àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò lè: i. ṣàlàyé ìtàn àrò náà ní ṣókí ii. ka ìwé náà ní àkàtán mọ̀ràn iii. wá ìtumọ̀ sí àwọn ọ̀rọ̀ tuntun tó sújọ nínú ibi kíkà náà

ÀKÓÓNÚ ẸKỌ́

Kí ni Ìtàn Àrò?

Ìtàn àrò ni ìròyìn tàbí ìṣẹ̀lẹ̀ tí a ń rọ́ àgbékalẹ̀. Àrò túmọ̀ sí òpùrọ́, ẹ̀tàn, tàbí ìròyìn tí kò jẹ́ òtítọ́. Ìtàn àrò lè jẹ́ ìsọtẹ́lẹ̀ tàbí ìròyìn tí ó jẹ́ èké tí a rọ́ kalẹ̀ láti fi kan ènìyàn tàbí láti bá àṣírí ẹlòmíràn jẹ́.

Ìdí Tí A Fi Ń Sọ Ìtàn Àrò

1. Láti gba ara ẹni là: Nígbà tí ènìyàn bá nínú àṣìṣe
2. Láti pa àṣírí mọ́: Nígbà tí ènìyàn fẹ́ fi ohun kan pamọ́
3. Láti yẹra fún ìjìyà: Nígbà tí ènìyàn bẹ̀rù ìjìyà
4. Láti kan ẹlòmíràn: Nígbà tí ènìyàn kórìíra ẹlòmíràn
5. Láti jẹ àǹfààní: Nígbà tí ènìyàn fẹ́ rí nǹkan gbà

Àkójọpọ̀ Ìtàn Àrò (Ní Ṣókí)

Àpẹẹrẹ A: Ìtàn Àkẹ́kọ̀ọ́ Àti Àrò

Àdúnní jẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ tó gbọ́n ní kíláàsì Primary 5. Ọjọ́ kan, ó fọ́ ìgò omi olóògbé ní ilé. Ó bẹ̀rù pé màmá rẹ̀ yóò bá a wí, nítorí náà ó parọ́ fún un pé àjá ni ó fọ́ ọ́. Màmá sì gbàgbọ́ ọ̀rọ̀ rẹ̀.

Ọjọ́ kejì, Àdúnní fọ́ àwo ọbẹ̀ kan mọ́. Ó tún sọ pé àjá ni ó ṣe é. Màmá bínú sí àjá náà. Ọjọ́ kẹta, Àdúnní gbọ́n kúrò nínú ilé láti lọ ṣeré dípò kí ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́. Ó sọ fún màmá pé kò sí ẹ̀kọ́ lóde òní.

Ní ìparí, màmá rẹ̀ rí i pé Àdúnní ń parọ́. Nígbà tí òtítọ́ tú jáde, màmá nínú Àdúnní púpọ̀. Kò sì gbàgbọ́ ọ̀rọ̀ rẹ̀ mọ́, kódà nígbà tí ó bá ń sọ òtítọ́.

Àkójọpọ̀: Ìtàn yìí fi hàn pé àrò máa ń fa ìyọnu àti ìpadàbọ̀ ìgbẹ́kẹ̀lé wá. Àdúnní kọ́ ẹ̀kọ́ pé òtítọ́ ló dára jù.

Àwọn Ohun Ìní Pàtàkì

1. Àdúnní – Akẹ́kọ̀ọ́ tó ń parọ́
2. Màmá Àdúnní – Ìyá tó ń fẹ́ kí ọmọ rẹ̀ ṣe òtítọ́
3. Àjá – Ẹranko tí wọ́n fi ẹ̀sùn kan
4. Àwọn Ẹgbẹ́ Àdúnní – Àwọn tí ó bá ṣeré
5. Olùkọ́ – Ẹni tí ó mọ òtítọ́

Bí A Ṣe Ń Ka Pẹ̀lú Àkàtán Mọ̀ràn

1. Kíkà Àkọ́kọ́

• Ka gbólóhùn kọ̀ọ̀kan láì yára jù
• Wò àwọn ọ̀rọ̀ tí ó nira
• Ronú nípa ohun tí ìtàn náà ń sọ

2. Òye Ìtàn Náà

• Kí ni kókó ìtàn náà?
• Ta ni àwọn ohun ìní pàtàkì?
• Kí ló ṣẹlẹ̀ ní àkọ́kọ́, àárín, àti ìparí?

3. Ìbéèrè Ìmọ̀ràn

• Ṣé Àdúnní ṣe ẹ̀ṣẹ̀?
• Kí ló ṣe kó parọ́?
• Kí ni àbájáde àrò rẹ̀?
• Kí ni ìmọ̀ràn tí ó wà nínú ìtàn náà?

4. Àfiwéra Pẹ̀lú Ìgbésí Ayé Wa

• Ṣé àwọn ọmọ máa ń parọ́ nítòótọ́?
• Kí ni ìdí tí wọ́n fi ń ṣe bẹ́ẹ̀?
• Báwo ni àwọn òbí ṣe lè kọ́ àwọn ọmọ lẹ́kọ̀ọ́ òtítọ́?

Àwọn Ọ̀rọ̀ Tuntun Àti Ìtumọ̀ Wọn

Láti Inú Ìtàn Àrò

1. Àrò – Òpùrọ́, ẹ̀tàn, ìròyìn èké
2. Parọ́ – Sọ òkè, sọ èké
3. Gbàgbọ́ – Gba nínú, ní ìgbàgbọ́
4. Àṣìṣe – Ìhùwàsí tí kò tọ́
5. Òtítọ́ – Ohun tí ó jẹ́ òdodo
6. Ìgbẹ́kẹ̀lé – Fífi ara lé ẹlòmíràn
7. Àbájáde – Èso tí ohun kan mú dé
8. Ìpadàbọ̀ – Yíyí sẹ́yìn, ìpaṣẹ̀yìn
9. Ẹ̀sùn – Ẹ̀bi tí a fi kan ènìyàn
10. Ìyọnu – Rírí ohun tí ó burú sí ẹnìkan

Àwọn Ọ̀rọ̀ Mìíràn Tó Jọmọ́ Kókó Náà

1. Òdodo – Òtítọ́, ohun tí ó jẹ́ òtítọ́
2. Ìgbàgbọ́ – Fífi inú àti ọkàn lé ẹnìkan
3. Àìṣòdodo – Àìjẹ́ òtítọ́
4. Ìrọ́ – Òpùrọ́, èké
5. Ìwàlàyé – Sísọ òtítọ́ nípa ohun kan
6. Ìfúnni – Títa ẹnìkan àgàìnkù
7. Ìrètí – Ìfojúsùn sí ohun rere
8. Àbàmì – Ṣíṣe àmì tàbí ìdásílẹ̀
9. Ìrántí – Rírántí ohun kan
10. Ìdájọ́ – Ṣíṣe ìpinnu lórí ohun kan

Ìmọ̀ràn Láti Inú Ìtàn

1. Òtítọ́ Ló Dára Jù: Sísọ òtítọ́ nígbà gbogbo
2. Àrò Ń Fa Wàhálà: Òpùrọ́ máa ń fa ìṣòro wá
3. Ìgbẹ́kẹ̀lé Ṣòro Láti Tún Kọ́: Nígbà tí a bá fọ́ ìgbẹ́kẹ̀lé, ó ṣòro láti tún kọ́
4. Gbogbo Àṣìṣe Ni Àbájáde: Ohunkóhun tí a bá ṣe ní àbájáde rẹ̀
5. Àwọn Òbí Fẹ́ Òtítọ́: Àwọn òbí fẹ́ kí àwọn ọmọ wọn jẹ́ olóòtítọ́

Àwọn Ìbéèrè Fún Àkàtán Mọ̀ràn

1. Kí ló mú Àdúnní kọ́kọ́ parọ́?
2. Ṣé ọ̀nà tí Àdúnní gbà tọ́?
3. Báwo ni màmá rẹ̀ ṣe rí i pé ó ń parọ́?
4. Kí ni àbájáde àrò Àdúnní?
5. Bí ẹ̀yin bá jẹ́ Àdúnní, kí lẹ̀yin ìbá ṣe?
6. Báwo ni àwọn òbí lè kọ́ àwọn ọmọ wọn lẹ́kọ̀ọ́ òtítọ́?
7. Kí ni ẹ̀yin kọ́ láti inú ìtàn yìí?

IṢẸ́ KÍLÁÀSÌ

1. Kíkà Ẹlẹ́gbẹ́: Ka ìtàn náà ní ìpín kéékèèké
2. Àjọsọ̀rọ̀: Jírò nípa àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ nínú ìtàn
3. Ìtumọ̀ Ọ̀rọ̀: Túmọ̀ àwọn ọ̀rọ̀ tuntun
4. Ìfọ̀rọ̀wérọ̀: Ṣe eré àwọn ohun ìní
5. Àṣàyàn: Yan ìmọ̀ràn tí ẹ fẹ́ kọ́

ÌDÁNWÒ

1. Kí ni àrò?
2. Ṣàlàyé ìtàn Àdúnní ní ṣókí
3. Túmọ̀ àwọn ọ̀rọ̀ wọ̀nyí: parọ́, gbàgbọ́, àbájáde
4. Kí ni ìdí tí Àdúnní fi parọ́?
5. Kí ni àbájáde àrò rẹ̀?
6. Kí ni ìmọ̀ràn tí ó wà nínú ìtàn náà?
7. Báwo ni a ṣe lè yẹra fún àrò?

IṢẹ́ ILÈ

1. Ka ìtàn àrò náà sí àwọn òbí yín
2. Kọ àwọn ọ̀rọ̀ tuntun mẹ́wàá pẹ̀lú ìtumọ̀ wọn
3. Kọ ìtàn kúkúrú kan nípa pàtàkì òtítọ́
4. Béèrè àpẹẹrẹ àrò mìíràn lọ́wọ́ àwọn òbí yín

ÀFIKÚN

Ní ẹ̀kọ́ tí ń bọ̀, a óò kọ́ nípa “Àwọn Ìwà Rere Tí A Gbọdọ̃ Ní” àti bí òtítọ́ ṣe jẹ́ ọ̀kan nínú wọn.