Ìwé Kikà Ti Ìjoba Yan Basic 5 Yoruba Lesson Note

ÈTÒ ẸKỌ́

Ní òpin ìdánilẹ́kọ̀ọ́, àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò lè:

1. sọ nípa òrìkòwe 
2. ṣàlàyé ìtàn náà ní ṣókí

 iii. ka ìwé náà ní àkàtán mọ̀ràn iv. wá ìtumọ̀ sí àwọn ọ̀rọ̀ tuntun tí ó sújọ nínú ibi kíkà náà v. sọ kókó tí ìtàn náà dalé

ÀKÓÓNÚ ẸKỌ́

Kí ni Ìwé Kíkà Tí Ìjọba Yan?

Ìwé kíkà tí ìjọba yan ni àwọn ìwé tí ìjọba ti yan fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti kà nínú ẹ̀kọ́ èdè Yorùbá. Àwọn ìwé wọ̀nyí ni kọ́kọ́ ẹ̀kọ́ àti àwọn ìtàn tó wúlò fún àwọn ọmọ.

Ìwé Kíkà Wa: [Orúkọ Ìwé]

[Níbí ni a óò fi orúkọ ìwé tí ẹ ń kà sí]

Nípa Òrìkòwe (About the Author)

[A óò kọ nípa ẹni tó kọ ìwé náà níbí]

Àpẹẹrẹ:

• Orúkọ: Akínwùmí Ìṣọlá
• Ibí Ìjìnlẹ̀: Ìmèsí, Ọ̀yọ́
• Ọjọ́ Ìjìnlẹ̀: 1930
• Àwọn Ìwé Rẹ̀: Ó ti kọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwé bíi “Ẹfúnṣetán Aníwúrà”
• Iṣẹ́: Akọ̀wé àti Olùkọ́

Ìtàn Ní Ṣókí (Story Summary)

[Níbí ni a óò kọ àkójọpọ̀ ìtàn náà]

Àpẹẹrẹ Àkójọpọ̀: Ìtàn yìí sọ nípa ọmọ kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Adé. Adé jẹ́ ọmọ akẹ́kọ̀ọ́ tó ní àìdùnkọ sí ìwé. Ó fẹ́ràn láti máa ṣeré dípò kí ó máa kà ìwé. Ọjọ́ kan, ó rí àgbà kan tí ó ń ṣòfò ní àárín ọ̀nà. Àgbà náà ni fún un ní ìmọ̀ràn tó yí ayé rẹ̀ padà. Láti ìgbà náà, Adé di ọmọ tó fẹ́ràn ìwé, ó sì di alágbára nínú ẹ̀kọ́.

Àwọn Ohun Ìní Pàtàkì (Main Characters)

1. Adé – Akẹ́kọ̀ọ́ àkọ́kọ́
2. Bàbá Adé – Bàbá tó ń gbìyànjú
3. Ìyá Adé – Ìyá tó ní ìfẹ́
4. Àgbà Ògbómọ̀ṣọ́ – Òlùgbani
5. Túndé – Ọ̀rẹ́ Adé

Kíkà Pẹ̀lú Àkàtán Mọ̀ràn

Àwọn Ìlànà Kíkà Dáadáa:

1. Kíkà Àwọn Ọ̀rọ̀

• Ka ọ̀rọ̀ kọ̀ọ̀kan dáadáa
• Tẹ́tí sí àwọn àmì ohùn
• Ka ní ìfaradà

2. Òye Ìtumọ̀

• Ronú nípa ohun tí a ń kà
• Béèrè ìbéèrè nípa àwọn ọ̀rọ̀ tí ó nira
• So ohun tí a kà mọ́ àwọn ìrírí wa

3. Gbígbọ́ Dáadáa

• Fetísílẹ̀ nígbà tí àwọn mìíràn bá ń kà
• Ka ní ohùn rara kí gbogbo ènìyàn lè gbọ́
• Ṣe àtúnkà bí o bá ṣàṣìṣe

Àwọn Ọ̀rọ̀ Tuntun Àti Ìtumọ̀ Wọn

[A óò kọ àwọn ọ̀rọ̀ tí ó nira nínú ẹ̀kọ́ náà síbí]

Àpẹẹrẹ:

1. Àìdùnkọ – Àìfẹ́ nǹkan kan
2. Ògbómi – Olúwa tí ó gbani
3. Àgbára – Okun àti agbára
4. Ìgbìyànjú – Sísàdìí láti ṣe nǹkan
5. Àjèjì – Ẹni tí kò ṣe ará ìlú náà
6. Ìkẹ́kọ̀ọ́ – Ohun tí a kọ́
7. Àṣeyọrí – Bíbọ̀ dé ibi tí a ń lọ
8. Ìrànlọ́wọ́ – Gbígba ènìkan lọ́wọ́
9. Ọgbọ́n – Ìmọ̀ àti òye
10. Ìtẹ́lọ́rùn – Ìrọ̀rùn àti àlááfíà

Kókó Pàtàkì Ìtàn (Main Themes)

1. Ìwúlò Ẹ̀kọ́ Kíkà

• Ẹ̀kọ́ ṣe pàtàkì fún ìgbésí ayé
• Ìwé kíkà mú ni gbọ́n
• Kò sí ohun tí ó ga ju ìmọ̀ lọ

2. Ìyípadà Ìwà

• Ènìyàn lè yí ìwà rẹ̀ padà
• Ìgbìyànjú máa ń mú àṣeyọrí wá
• Àwọn àgbà lè ran wa lọ́wọ́

3. Ìfẹ́ Ìdílé

• Ìfẹ́ òbí kò lópin
• Ìdílé máa ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ara wọn
• Àwọn òbí fẹ́ kí àwọn ọmọ wọn ṣe rere

4. Ọ̀rẹ́ṣẹ Dáadáa

• Ọ̀rẹ́ dáadáa máa ń gba ènìyàn níyànjú
• A gbọdọ̃ ṣe ọ̀rẹ́ pẹ̀lú àwọn tó ń ṣe rere
• Ọ̀rẹ́ṣẹ lè yí ìgbésí ayé ènìyàn padà

Ìmọ̀ràn Tó Wà Nínú Ìtàn

1. Màá ka ìwé nígbà gbogbo
2. Gbọ́rọ̀ sí àwọn àgbà
3. Má ṣòfò, ṣàdìí nígbà gbogbo
4. Fẹ́ràn ìdílé rẹ
5. Ṣe ọ̀rẹ́ pẹ̀lú àwọn tó dára

Àwọn Ìbéèrè Ìmọ̀ràn

1. Kí ló fa tí Adé kò fẹ́ràn ìwé ní àkọ́kọ́?
2. Ta ni ó ran Adé lọ́wọ́ láti fẹ́ràn ìwé?
3. Báwo ni ìwà Adé ṣe yí padà?
4. Kí ni ìmọ̀ràn tí ó wà nínú ìtàn yìí?
5. Ṣé o lè ṣe bí Adé ní ìgbésí ayé rẹ?

IṢẸ́ KÍLÁÀSÌ

1. Kíkà Ẹlẹ́gbẹ́: Ka ìwé náà ní ìpín kéékèèké
2. Àjọsọ̀rọ̀: Jírò nípa àwọn ohun ìní àti àwọn ìṣẹ̀lẹ̀
3. Ìtumọ̀ Ọ̀rọ̀: Wá ìtumọ̀ àwọn ọ̀rọ̀ tí ó nira
4. Àṣedéédé: Ka èyí tí àwọn mìíràn kà ní wíwá àṣìṣe
5. Ìfọ̀rọ̀wérọ̀: Ṣe eré àwọn ohun ìní nínú ìtàn

ÌDÁNWÒ

1. Ta ni òrìkòwe ìwé tí a kà?
2. Kí ni orúkọ àwọn ohun ìní pàtàkì mẹ́ta nínú ìtàn?
3. Ṣàkójọ àwọn ọ̀rọ̀ tuntun márùn-ún tí ó wà nínú ìwé náà
4. Kí ni kókó pàtàkì ìtàn náà?
5. Túmọ̀ àwọn ọ̀rọ̀ wọ̀nyí: àìdùnkọ, ògbómọ̀ṣọ́, àṣeyọrí
6. Kí ni ìmọ̀ràn tí ó kọ́ láti inú ìtàn yìí?
7. Ṣàlàyé ìtàn náà ní ṣókí

IṢẸ́ ILÉ

1. Ka ìwé náà títí dé abala kejì
2. Kọ àwọn ọ̀rọ̀ tuntun mẹ́wàá pẹ̀lú ìtumọ̀ wọn
3. Ṣàkójọ àwọn ohun ìní nínú ìtàn pẹ̀lú àpèjúwe wọn
4. Kọ ohun tí o kọ́ láti inú ìtàn náà

ÀFIKÚN

Ní ẹ̀kọ́ tí ń bọ̀, a óò tẹ̀síwájú pẹ̀lú kíkà àwọn abala tó kù nínú ìwé náà, a óò sì kọ́ nípa “Bí A Ṣe Ń Kọ Àkọsílẹ̀ Lórí Ìwé Tí A Kà”.