Aso Wiwo Ni Aye Atijo Ni Yorubå – Basic 5 Yoruba Lesson Note (First Term)

Ètò ẹkọ́

Ní òpin ìdánilẹ́kọ̀ọ́, àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò lè: i. fún aṣọ wíwo ayé àtijọ́ èdè Yorùbá ní òríkì ii. dárúkọ oríṣiríṣi aṣọ wíwo tí ó wà iii. ṣíṣe àlàyé pàtàkì lórí aṣọ wíwo ní ilẹ̀ Yorùbá iv. dáhùn ìbéèrè lórí ẹ̀kọ́ yìí

Àkóónú ẹkọ́

Kí ni Aṣọ Wíwo?

Aṣọ wíwo ni àwọn aṣọ tí àwọn baba àti ìyá wa ní ilẹ̀ Yorùbá ti ń wọ̀ láti ìgbà àtijọ́. Àwọn aṣọ yìí ní àwọn àṣà àti ìtumọ̀ pàtàkì tí ó ti wà láti ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún sẹ́yìn.

Òríkì Aṣọ Wíwo Ayé Àtijọ́ Yorùbá

• Aṣọ àwọn baba wa
• Ìṣọ́ra àṣà Yorùbá
• Aṣọ tó ní ìdí
• Ẹ̀wù ọlá àti ọlọ́lá
• Aṣọ tó ń sọ ìtàn
• Ìṣọ́ra ọmọlúàbí
• Ẹ̀wù àrà àwọn ọlọ́lá
• Aṣọ ògo àti ọlá

Àwọn Aṣọ Wíwo Fún Àwọn Ọkùnrin

1. Agbádá

• Àpèjúwe: Aṣọ gígùn tí ó fẹ̀ tó ń dé ẹsẹ̀
• Ìwúlò: Fún àyẹyẹ àti ìpàdé pàtàkì
• Àmì: Ọlá àti ìbọ̀wọ̀

2. Dàńṣíkí

• Àpèjúwe: Aṣọ kúkúrú tí ó ń gun sí àyà
• Ìwúlò: Fún ojoojúmọ́ àti iṣẹ́
• Àmì: Ìrọ̀rùn àti ìtunu

3. Gbariye/Gbariye

• Àpèjúwe: Aṣọ ọkùnrin tó gun débi àgbéléwọ̀
• Ìwúlò: Fún àwọn àgbà
• Àmì: Ọgbọ́n àti ọjọ́ ogbó

4. Ṣòkòtò

• Àpèjúwe: Aṣọ ẹsẹ̀ tó fẹ̀
• Ìwúlò: A máa wọ̀ ọ́ pẹ̀lú àwọn aṣọ mìíràn
• Àmì: Ìtòsí àti ìbọ̀wọ̀

Àwọn Aṣọ Wíwo Fún Àwọn Obìnrin

1. Ìró

• Àpèjúwe: Aṣọ tó gun sí ọ̀rùn tó sì ń dé ẹsẹ̀
• Ìwúlò: Fún àyẹyẹ àti ojoojúmọ́
• Àmì: Ẹwà àti ìbọ̀wọ̀

2. Búbá

• Àpèjúwe: Aṣọ àyà obìnrin tó dára
• Ìwúlò: A máa wọ̀ ọ́ pẹ̀lú ìró
• Àmì: Ẹwà àti ìfẹ́

3. Gèlè

• Àpèjúwe: Aṣọ tí obìnrin ń fi di orí
• Ìwúlò: Fún àyẹyẹ àti ìgbéyàwó
• Àmì: Ọlá àti ẹwà

4. Ìpèlé

• Àpèjúwe: Aṣọ ìdí obìnrin
• Ìwúlò: Láti bo ìdí
• Àmì: Ìbọ̀wọ̀ àti ìtòsí

Àwọn Aṣọ Wíwo Pàtàkì

1. Àgọ̀

• Àpèjúwe: Aṣọ àlùjọ tí wọ́n ń wọ̀ nígbà ìkú
• Àwọ̀: Aṣọ dúdú àti funfun
• Ìwúlò: Fún ìṣọ̀fọ̀ àti ìbànújẹ́

2. Aṣọ Òkè

• Àpèjúwe: Aṣọ tí wọ́n ń hun ní ìlú Òkè
• Àwọ̀: Àwọ̀ àdápọ̀ oriṣiríṣi
• Ìwúlò: Fún àwọn ọlọ́lá àti àyẹyẹ

3. Adire

• Àpèjúwe: Aṣọ tí wọ́n fi àwọ̀ alárọ́ rọ
• Àwọ̀: Bulúù àti funfun gan-an
• Ìwúlò: Fún gbogbo ènìyàn

Ohun Èlò Ìṣọ́ra Aṣọ

1. Fìlà

• Fún àwọn ọkùnrin láti bo orí

2. Ìlẹ̀kẹ̀

• Fún ẹwà àti ìṣọ́ra

3. Ègbé

• Fún àwọn obìnrin láti ṣọ́ wọn

4. Bàtà

• Bàtà àtijọ́ fún ẹsẹ̀

Àwọn Àwọ̀ Tó Ṣe Pàtàkì

• Funfun: Ìmọ́tọ́ àti àlááfíà
• Dúdú: Ìbànújẹ́ àti ọgbọ́n
• Pupa: Ìjà àti agbára
• Àwọ̀ aláwọ̀: Àdàpọ̀ ìdùnnú

Pàtàkì Aṣọ Wíwo Yorùbá

1. Ìdámọ̀

• Ó ń fi ipò ènìyàn hàn ní àwùjọ
• Ó ń sọ ìdílé tí ènìyàn ti wá

2. Àṣà

• Ó ń pa àṣà Yorùbá mọ́
• Ó ń kọ́ àwọn ọmọ ní àṣà wọn

3. Ẹwà

• Ó ń mú kí ènìyàn dára
• Ó ń fi ìgbéraga àti ìdùnnú hàn

4. Ìjọba

• Àwọn ọba àti ọlọ́lá ní àwọn aṣọ àkànṣe
• Ó ń fi àṣẹ àti ọlá hàn

Iṣẹ́ kíláàsì

1. Àgbéyẹ̀wò: Wo àwòrán àwọn aṣọ wíwo àtijọ́
2. Ìdárayá: Wọ aṣọ wíwo àtijọ́ sínu kíláàsì
3. Àjọṣe: Sọ àwọn aṣọ tí àwọn òbí yín ń wọ̀
4. Ìyàsọ́tọ̀: Pín àwọn aṣọ ọkùnrin àti obìnrin sọ́tọ̀

Ìdánwò

1. Kí ni aṣọ wíwo?
2. Dárúkọ àwọn aṣọ ọkùnrin mẹ́rin
3. Dárúkọ àwọn aṣọ obìnrin mẹ́rin
4. Kí ni agbádá?
5. Àwọ̀ wo ni àdire ń jẹ́?
6. Kí ni pàtàkì aṣọ wíwo ní ilẹ̀ Yorùbá?
7. Ohun èlò wo ni àwọn obìnrin ń lò láti ṣọ́ ara wọn?

Iṣẹ́ ilé

1. Ya àwòrán aṣọ wíwo àtijọ́ méjì – ọ̀kan fún ọkùnrin, ọ̀kan fún obìnrin
2. Béèrè lọ́wọ́ àwọn òbí yín nípa aṣọ wíwo tí wọ́n ń wọ̀ nígbà èwe wọn
3. Kọ orúkọ àwọn aṣọ wíwo márùn-ún pẹ̀lú ìtumọ̀ wọn
4. Wá aṣọ àtijọ́ kan ní ilé kí o sì mú wá síbi ẹ̀kọ́

Àfikún

Ní ẹ̀kọ́ tí ń bọ̀, a óò kọ́ nípa “Àwọn Oúnjẹ Àtijọ́ Yorùbá” àti bí wọ́n ṣe ń ṣe wọ́n.