ÀKỌSÍLẸ̀ ẸKỌ́

Ẹ̀kọ́: Yorùbá
Kíláàsì: Primary 5
Kókó-ọ̀rọ̀: Ìlà Kíkọ ní Ilẹ̀ Yorùbá
Àkókò: Ìṣẹ́jú 40

ÈTÒ ẸKỌ́

Ní òpin ìdánilẹ́kọ̀ọ́, àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò lè: i. ṣàlàyé kí ni ìlà kíkọ ii. dárúkọ oríṣiríṣi ìlà tó wà lọ́wọ́jọ iii. ṣàlàyé ẹ̀kọ̀ọ̀kan wọn iv. ṣàlàyé àkóbá tí olájú ṣe fún ẹ̀ ìlà kíkọ v. dáhùn ìbéèrè lórí ẹ̀kọ́ yìí

ÀKÓÓNÚ ẸKỌ́

Kí ni Ìlà Kíkọ?

Ìlà kíkọ ni àwọn àmì tí a ń kọ sára ènìyàn ní àwọn ibì oriṣiríṣi ara bíi ojú, ẹ̀tì, ọ̀jà, àyà, ọwọ́, ẹ̀yìn, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Àwọn ìlà yìí ní ìtumọ̀ àti ìdí tí ó fi ṣe pàtàkì nínú àṣà Yorùbá.

Ìdí Tí A Fi Ń Kọ Ìlà

1. Ẹwà: Láti mú kí ènìyàn dára sí i
2. Ìdámọ̀: Láti mọ ìdílé tàbí ẹ̀yà kan
3. Àṣà: Láti pa àṣà àtijọ́ mọ́
4. Ìfọkànsí: Láti fi agbára àti ìgbòya hàn
5. Àyẹyẹ: Láti ṣe àyẹyẹ ìgbà kan pàtàkì

Àwọn Oríṣiríṣi Ìlà Kíkọ

1. Ìlà Ojú (Facial Marks)

a) Pélé

• Ìsàlẹ̀: Ìlà tí a ń kọ ní ẹ̀gbẹ́ ojú
• Ìtumọ̀: Ẹwà àti ìdámọ̀ ẹ̀yà
• Ẹ̀yà: Àwọn Yorùbá lọ́pọ̀lọpọ̀

b) Abájá

• Ìsàlẹ̀: Ìlà gígùn láti orí ṣe ló wa sí ẹ̀tì
• Ìtumọ̀: Ìjọba àti ọlá
• Ẹ̀yà: Àwọn ọba àti ọlọ́lá

c) Owó

• Ìsàlẹ̀: Ìlà tí a ń kọ ní ọ̀jà
• Ìtumọ̀: Ẹwà àti ìdámọ̀
• Ẹ̀yà: Àwọn Yorùbá kan

d) Kéké

• Ìsàlẹ̀: Ìlà kékeré tí a ń kọ ní ẹ̀gbẹ́ ojú
• Ìtumọ̀: Ẹwà àti ìdámọ̀ ọmọ
• Ẹ̀yà: Àwọn ọmọ Yorùbá

2. Ìlà Ara (Body Marks)

a) Ìlà Àyà

• Ìsàlẹ̀: Ìlà tí a ń kọ ní àyà àwọn obìnrin
• Ìtumọ̀: Ẹwà àti àyẹyẹ ìdàgbà
• Ìwúlò: Fún àwọn obìnrin tó ti dàgbà

b) Ìlà Ọwọ́

• Ìsàlẹ̀: Ìlà tí a ń kọ lọ́wọ́
• Ìtumọ̀: Àmì ìgbéyàwó tàbí ìdàgbà
• Ìwúlò: Fún àwọn obìnrin

c) Ìlà Ẹ̀yìn

• Ìsàlẹ̀: Ìlà tí a ń kọ ní ẹ̀yìn
• Ìtumọ̀: Àmì agbára àti ìgbòya
• Ìwúlò: Fún àwọn ọkùnrin jagunjagun

3. Ìlà Àkànṣe (Special Marks)

a) Ìlà Ọba

• Ìsàlẹ̀: Ìlà pàtàkì fún àwọn ọba
• Ìtumọ̀: Àṣẹ àti ọlá ìjọba
• Ìwúlò: Fún àwọn ọba nìkan

b) Ìlà Babalawo

• Ìsàlẹ̀: Ìlà tí àwọn Babalawo ń kọ
• Ìtumọ̀: Àmì àti ìmọ̀ ẹ̀sìn
• Ìwúlò: Fún àwọn alámọ̀ ẹ̀sìn

c) Ìlà Ọdẹ

• Ìsàlẹ̀: Ìlà àwọn ọdẹ (hunters)
• Ìtumọ̀: Àmì àti agbára ọdẹ
• Ìwúlò: Fún àwọn ọdẹ

Ohun Èlò Ìlà Kíkọ

1. Àbẹ Pípọ́n: Fún kíkọ ìlà
2. Ẹ̀jẹ̀ Irin: Fún àwọ̀ dúdú
3. Àwọ̀ Osùn: Fún àwọ̀ pupa
4. Ọ̀rọ̀: Fún ìwòsàn
5. Ìgí Ìbọ̀n: Fún àmì kan

Ìgbà Tí A Ń Kọ Ìlà

1. Ìgbà Ìkọ́kọ́: Nígbà tí ọmọ bá ti dàgbà díẹ̀
2. Ìgbà Ìgbéyàwó: Fún àwọn obìnrin
3. Ìgbà Ìjọyè: Nígbà tí ènìyàn bá jẹ́ òjò
4. Ìgbà Àkànṣe: Fún àwọn ohun pàtàkì

Àkóbá Tí Olájú Ṣe Fún Ìlà Kíkọ

1. Àwọn Ìdí Ìyípadà

• Ìmúdàgbàsókè àti ìgbélaróyé
• Àwọn òfin ìlú àti ìjọba tuntun
• Ìbámu pẹ̀lú àwọn àṣà àgbáyé
• Ìtọ́jú ìlera àti ìmọ́tótó

2. Àwọn Àyípadà

• Ìdínkù: Àwọn ènìyàn kò ṣe é mọ́ bẹ́ẹ̀
• Àtúnṣe: Ìlò àwọn ọ̀nà tuntun (tattoo)
• Ìfojúsọ́ra: Ṣíṣe àkíyèsí nípa ìlera
• Àṣà Tuntun: Gbígba àwọn ọ̀nà ẹwà tuntun

3. Àwọn Àǹfààní

• Dídín ewu àìsàn kù
• Mímú ìlera àti ìmọ́tótó pọ̀ sí i
• Fífún àwọn ènìyàn ní àṣàyàn
• Ìgbélaróyé nípa ìlera

4. Àwọn Àìdára

• Pípa àṣà àtijọ́ rẹ́
• Sísọ àwọn àmì ìdámọ̀ nù
• Ìpàdàkù sí àṣà àjèjì

Ìlà Kíkọ Lónìí

• Àwọn tí ó ní ìlà àtijọ́ ń jẹ́ ọ̀yọ́
• Àwọn kan ń ṣe àtúnṣe pẹ̀lú “tattoo”
• Àwọn ọ̀dọ́ ò fẹ́ ìlà àtijọ́ mọ́
• Ṣùgbọ́n ó ṣì wà fún àwọn tó fẹ́ pa àṣà mọ́

IṢẸ́ KÍLÁÀSÌ

1. Àgbéyẹ̀wò: Wo àwòrán àwọn ìlà oriṣiríṣi
2. Àjọṣe: Jẹ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ sọ̀rọ̀ nípa ìlà tí wọ́n ti rí
3. Ìyàsọ́tọ̀: Pín àwọn ìlà sí àwọn orí wọn
4. Ìjiroro: Sọ̀rọ̀ nípa àyípadà àti àkóbá

ÌDÁNWÒ

1. Kí ni ìlà kíkọ?
2. Dárúkọ oríṣi ìlà mẹ́rin
3. Kí ni pélé?
4. Kí ni ìdí tí àwọn ènìyàn fi ń kọ ìlà?
5. Ṣàlàyé àkóbá tí olájú ṣe fún ìlà kíkọ
6. Ohun èlò wo ni a ń lò fún ìlà kíkọ?
7. Báwo ni ìlà kíkọ ṣe wà lónìí?

IṢẸ́ ILÉ

1. Béèrè lọ́wọ́ àwọn òbí yín nípa ìlà tí wọ́n ní àti ìtumọ̀ rẹ̀
2. Ya àwòrán ìlà méjì tí ó yàtọ̀
3. Kọ ìdí tí àwọn ènìyàn kò fi ń kọ ìlà mọ́ lónìí
4. Ṣàkójọ orúkọ ìlà márùn-ún pẹ̀lú ìtumọ̀ wọn

ÀFIKÚN

Ní ẹ̀kọ́ tí ń bọ̀, a óò kọ́ nípa “Àwọn Ẹ̀sìn ní Ilẹ̀ Yorùbá” àti bí wọ́n ṣe ń ní ipa lórí àṣà wa.