Owe Nile Yorubå – Basic 5 Yoruba Lesson Note (First Term)

Ètò ẹkọ́

Ní òpin ìdánilẹ́kọ̀ọ́, àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò lè: i. fún òwe ní ilẹ̀ Yorùbá ní òríkì ii. dárúkọ oríṣiríṣi òwe tí ó wà iii. ṣíṣe àlàyé lórí ìwúlò wọn iv. dáhùn ìbéèrè lórí ẹ̀kọ́ yìí

Àkóónú ẹkọ́

Kí ni Òwe?

Òwe ni àwọn ọ̀rọ̀ ọgbọ́n tí ó kúrú tí àwọn àgbà Yorùbá máa ń lò láti fi ẹ̀kọ́ kọ́ àwọn ọmọ. Òwe ni ọkọ̀ ọgbọ́n, ó sì ní ìtumọ̀ tó jinlẹ̀.

Òríkì Òwe ní Ilẹ̀ Yorùbá

• Ọkọ̀ ọgbọ́n tí ó sọnù
• Ọ̀rọ̀ tí ó kúrú ṣùgbọ́n tó mọ́
• Àpamọ́ ìmọ̀ àwọn àgbà
• Ẹ̀kọ́ tí ó yọ nínú ọ̀rọ̀ díẹ̀
• Àkójọpọ̀ ọgbọ́n àtijọ́
• Òun tí ń mú ọgbọ́n dé
• Ọ̀rọ̀ tí ó ní àdún
• Ìtànkálẹ̀ ìmọ̀

Àwọn Oríṣi Òwe

1. Òwe Nípa Ìwà

• “Ìwà l’ẹ̀wà” 
  • Ìtumọ̀: Ìwà rere ló jẹ́ ẹwà gidi
  • Ẹ̀kọ́: Ó kọ́ wa pé ìwà rere ṣe pàtàkì ju ẹwà ara lọ
• “Bí a bá ń gun igi, a ó rí àgbà òkè” 
  • Ìtumọ̀: Ẹni tó bá ní ìrẹ̀lẹ̀ yóò rí àṣeyọrí
  • Ẹ̀kọ́: Ó kọ́ wa nípa ìfaradà àti ìgbìyànjú

2. Òwe Nípa Iṣẹ́

• “Iṣẹ́ l’oògùn ìṣẹ́” 
  1. Ìtumọ̀: Iṣẹ́ ṣíṣe ni oògùn tó ń gun ìṣẹ́
  2. Ẹ̀kọ́: Ó kọ́ wa nípa pàtàkì iṣẹ́ṣiṣe
• “Àgbà kì í ṣíbi kó má parí” 
  1. Ìtumọ̀: Ènìyàn tó ti di àgbà kì í bẹ̀rẹ̀ ohunkóhun kó má parí
  2. Ẹ̀kọ́: Ó kọ́ wa nípa ìfaradà

3. Òwe Nípa Ọ̀rẹ́

• “Ọ̀rẹ́ tó bá ní àrùn, ó ku tán” 
  1. Ìtumọ̀: Ọ̀rẹ́ tó bá ní ìṣòro yóò di àṣeyọrí
  2. Ẹ̀kọ́: Ó kọ́ wa nípa ìrànlọ́wọ́ àti ìfọkànsí
• “Àgbà ní ọ̀rẹ́ ẹni” 
  1. Ìtumọ̀: Àwọn àgbà ni àwọn ọ̀rẹ́ wa gidi
  2. Ẹ̀kọ́: Ó kọ́ wa láti bọ̀wọ̀ fún àgbà

4. Òwe Nípa Ìgbésí Ayé

• “Ẹni tó bá ti ṣubú, kò gbọdọ̃ dúró síbẹ̀” 
  1. Ìtumọ̀: Ẹni tó bá kùnà kò gbọdọ̃ jókòó síbẹ̀
  2. Ẹ̀kọ́: Ó kọ́ wa láti tún ara wa gbé dìde
• “Ohun tí ó bá ṣẹ ní gárí ló máa jẹ” 
  1. Ìtumọ̀: Ohun tí a bá ṣe ni a óò gbà
  2. Ẹ̀kọ́: Ó kọ́ wa nípa àbájáde iṣẹ́ wa

5. Òwe Nípa Ìdílé

• “Bí a bá ní àgbà ní ilé, a kì í ṣìnà” 
  1. Ìtumọ̀: Àgbà ní ilé máa ń tọ́ wa ṣọ́nà
  2. Ẹ̀kọ́: Ó kọ́ wa láti gbọ́rọ̀ sí àgbà
• “Ará ilẹ̀ l’ẹ̀gbọ́n” 
  1. Ìtumọ̀: Àwọn ará wa ni àwọn ẹ̀gbọ́n wa
  2. Ẹ̀kọ́: Ó kọ́ wa láti fẹ́ràn ìdílé wa

Ìwúlò Òwe ní Ilẹ̀ Yorùbá

1. Ẹ̀kọ́ Ìwà

• Láti kọ́ àwọn ọmọ ní ìwà rere
• Láti fi ọgbọ́n àti ìmọ̀ kọ́ wọn
• Láti mú wọn ní ìrántí ohun tí ó tọ́

2. Ìbánisọ̀rọ̀

• Láti fi ọ̀rọ̀ sọ ohun tó nira láìṣòro
• Láti fi àkíyèsí hàn nínú ọ̀rọ̀
• Láti mú ìjiroro dára

3. Ìṣọ̀rọ̀ Àṣà

• Láti pa àṣà Yorùbá mọ́
• Láti kọ àwọn ìlànà àti ìgbàgbọ́
• Láti fi àtọwọ́dọ́wọ́ ìran hàn

4. Ìdánimọ̀

• Láti mọ ìyàtọ̀ ohun tó tọ́ àti èéti
• Láti ṣe ìpinnu tó dára
• Láti ni òye ohun ìgbésí ayé

5. Ìdárayá

• Láti ṣe àríyá pẹ̀lú ọ̀rọ̀
• Láti mú kí ìjiroro dùn
• Láti fi agbára àti ọgbọ́n hàn

Bí A Ṣe Ń Lo Òwe

1. Nínú Ìjiroro: Láti fi ìmọ̀ hàn
2. Nínú Ẹ̀kọ́: Láti kọ́ àwọn ọmọ
3. Nínú Àjọ: Láti sọ ọ̀rọ̀ tó jinlẹ̀
4. Nínú Ìkìlọ̀: Láti fi ìbọ̀wọ̀ hàn
5. Nínú Àyẹyẹ: Láti ṣe àríyá

Àwọn Òwe Gbajúmọ̀ Mìíràn

• “Kò sí ẹnìkan tí ò ní ẹ̀bí”
• “Àìgbọ́rọ̀ ọmọ l’ó ń pa ọmọ lára”
• “Bí ọjọ́ bá ṣú, àṣálẹ́ a dé”
• “Ìwà rere l’ẹṣọ́ ènìyàn”
• “Ọjọ́ a pé ní àgbà, àgbà kì í pa lẹ́kùn”

Iṣẹ́ kíláàsì

1. Kíkà: Ka àwọn òwe díẹ̀ papọ̀
2. Àlàyé: Túmọ̀ àwọn òwe náà
3. Àjọṣe: Jẹ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ sọ òwe tí wọ́n ti gbọ́
4. Ìdárayá: Lo òwe láti sọ̀rọ̀ nípa àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ojoojúmọ́

Ìdánwò

1. Kí ni òwe?
2. Dárúkọ oríṣi òwe mẹ́ta
3. Túmọ̀ òwe yìí: “Ìwà l’ẹ̀wà”
4. Kí ni ìwúlò òwe nínú àwùjọ Yorùbá?
5. Sọ òwe kan nípa iṣẹ́
6. Kí ni “Ọkọ̀ ọgbọ́n tí ó sọnù” túmọ̀ sí?
7. Báwo ni àwọn Yorùbá ṣe ń lo òwe?

Iṣẹ́ ilé

1. Béèrè òwe márùn-ún lọ́wọ́ àwọn òbí yín pẹ̀lú ìtumọ̀ wọn
2. Kọ òwe mẹ́ta nípa ìwà rere
3. Lo òwe kan láti kọ́ ẹgbẹ́ yín lẹ́kọ̀ọ́ kan
4. Ṣàkójọ òwe mẹ́wàá tí ó gbajúmọ̀ ní ilẹ̀ yín

Àfikún

Ní ẹ̀kọ́ tí ń bọ̀, a óò kọ́ nípa “Àdájọ́ ní Ilẹ̀ Yorùbá” àti bí wọ́n ṣe jọra àti yàtọ̀ sí òwe.