Äroko Asåriyånjiyån, Ééwö Iran/ilu, Itesiwaju Itan Aboni- Funmilayo Kuti Basic 4 Yoruba Lesson Note

Ẹdé: Àròkọ Àṣàríyànjíyàn (Argumentative Writing)

Kín ni Àròkọ Àṣàríyànjíyàn?

Àròkọ àṣàríyànjíyàn ni àròkọ tí a fi ń sọ ìpinnu wa nípá kókó-ọ̀rọ̀ kan. Ó máa ń ní àwọn ìdí tí ó fi pa ìrò wa mọ́. Òǹkọ̀wé máa ń gbìyànjú láti mú kí àwọn òǹkàwé gba ẹ̀rí tàbí ìpinnu rẹ̀.

Àwọn Ẹ̀yà Pàtàkì Àròkọ Àṣàríyànjíyàn:

1. Àgbékalẹ̀ (Introduction)

Ibi tí a ti ń sọ kókó-ọ̀rọ̀ wa àti ìrò tàbí ìpinnu wa.

Àpẹẹrẹ: “Ẹ̀kọ́ ni ìpìlẹ̀ ìdàgbàsókè. Mo gbàgbọ́ pé gbogbo ọmọdé ní ìlànà láti gba ẹ̀kọ́ òfẹ́.”

2. Àwọn Ìdí (Arguments)

Àwọn òhun tí a fi ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ìrò wa. Ó máa ń ní àwọn àpẹẹrẹ àti èrí.

Àwọn Ìlànà Ìdí:

1. Àkọ́kọ́ (Firstly)

Mo kọ́kọ́ gbàgbọ́ pé… Ìdí àkọ́kọ́ ni… Nínú àkọ́kọ́…

1. Ẹlẹ́ẹ̀kejì (Secondly)

Ìdí kejì ni… Bákan náà… Ẹlẹ́ẹ̀kejì…

1. Ní gbẹ̀yìn (Finally)

Ní gbẹ̀yìn… Kókó tó kẹ́yìn ni… Kò sí àní…

3. Àpiwé (Counter-arguments)

Àwọn èrò mìíràn tí àwọn ènìyàn lè ní, àti bí a ṣe lè dáhùn wọ́n.

Àpẹẹrẹ: “Àwọn ènìyàn kan lè sọ pé ẹ̀kọ́ òfẹ́ gbówó lórí ìjọba. Ṣùgbọ́n mo gbàgbọ́ pé ọrọ̀ tí a ná sí ẹ̀kọ́ yóò bọ̀ wá lọ́nà ìdàgbàsókè orílẹ̀-èdè.”

4. Ìparí (Conclusion)

Àkọsílẹ̀ ìrò wa àti ìbéèrè tàbí ìkìlọ̀ fún àwọn òǹkàwé.

Àpẹẹrẹ: “Nítorí gbogbo àwọn ìdí tí mo ti sọ, mo rò pé ẹ̀kọ́ òfẹ́ ní pàtàkì púpọ̀. Ọjọ́ wo ni àwa yóò bẹ̀rẹ̀ sí ní mú un ṣẹ?”

Àwọn Ọrọ̀ Àsopọ̀ Pàtàkì:

Láti Fi Ìdí Hàn:

• Nítorí pé (because)
• Ìdí rẹ̀ ni pé (the reason is that)
• Èyí ṣe pàtàkì nítorí (this is important because)
• Àbájáde rẹ̀ ni (the result is)

Láti Ṣàfikún:

• Bákan náà (also/similarly)
• Ní àfikún sí èyí (in addition to this)
• Síwájú sí i (furthermore)
• Pẹ̀lúpẹ̀lú (moreover)

Láti Fi Àpiwé Hàn:

• Àmọ́ (however)
• Ṣùgbọ́n (but)
• Lọ́nà mìíràn (on the other hand)
• Bí ó tiwọn (although)

Àwọn Àpẹẹrẹ Àròkọ Àṣàríyànjíyàn:

Àpẹẹrẹ 1: Nípa Àjèjì Ẹ̀rọ Ayárabíàṣá

Àkọlé: “Ẹ̀rọ Ayárabíàṣá: Ìṣòròẹ Tàbí Ìṣèlọ̀gbọ́n?”

Àgbékalẹ̀: Ẹ̀rọ ayárabíàṣá (mobile phone) ti di ara gbogbo ọjọ́ wa. Kò sí ibi tí a kò ti rí i mọ́. Mo gbàgbọ́ pé ẹ̀rọ ayárabíàṣá ní àǹfààní púpọ̀ jù àwọn àbàwọ́n lọ, pàápàá fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́.

Ìdí Àkọ́kọ́: Ní àkọ́kọ́, ẹ̀rọ ayárabíàṣá ran àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lọ́wọ́ nínú kíkọ́ ẹkọ́. Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lè wá ìmọ̀ kíákíá nígbà tí wọ́n bá nílò rẹ̀. Wọ́n tún lè fi bá àwọn olùkọ́ sọ̀rọ̀ àti gba ìrànlọ́wọ́.

Ìdí Kejì: Ẹlẹ́ẹ̀kejì, ẹ̀rọ ayárabíàṣá mú kí ìbánisọ̀rọ̀ rọrùn. Àwọn ọmọdé lè bá òbí wọn sọ̀rọ̀ nígbà tí wọ́n kò bá wà nílé. Èyí ṣe pàtàkì fún ààbò wọn.

Ìdí Kẹta: Ní gbẹ̀yìn, ẹ̀rọ ayárabíàṣá le è ran àwọn ọmọdé lọ́wọ́ láti ni ìmọ̀ ẹ̀rọ. Òde òní, ìmọ̀ ẹ̀rọ ṣe pàtàkì fún àṣeyọrí. Ẹnikẹ́ni tí kò mọ̀ ọ́n lo yóò ṣubú sẹ́yìn.

Àpiwé: Àwọn ènìyàn kan sọ pé ẹ̀rọ ayárabíàṣá lè mú kí àwọn ọmọdé kọ̀ láti kọ́ ẹkọ́ dáadáa. Àmọ́ mo gbàgbọ́ pé bí àwọn òbí bá tọ́jú wọn dáadáa, èyí kò ní ṣẹlẹ̀.

Ìparí: Nítorí gbogbo àwọn ìdí tí mo ti sọ, mo gbàgbọ́ pé ẹ̀rọ ayárabíàṣá ni ìṣèlọ̀gbọ́n. Àwa fẹ́ kí àwọn ọmọ wa ní ìlọsíwájú àbí kò?

Àpẹẹrẹ 2: Nípa Ẹ̀kọ́ ní Ilẹ̀ vs. Ẹ̀kọ́ ní Ilé-ẹ̀kọ́

Àkọlé: “Ilé-ẹ̀kọ́ ni Ibi Tí Ó Dára Jù Fún Ẹ̀kọ́”

Àgbékalẹ̀: Láti àwọn ọdún díẹ̀ sẹ́yìn, àwọn òbí kan ti bẹ̀rẹ̀ sí ní kọ́ àwọn ọmọ wọn léèkọ́ nílé. Mo gbàgbọ́ pé ilé-ẹ̀kọ́ ṣì jẹ́ ibi tí ó dára jù fún ẹ̀kọ́ àwọn ọmọdé.

Ìdí Àkọ́kọ́: Ìdí àkọ́kọ́ ni pé nínú ilé-ẹ̀kọ́, àwọn ọmọdé ń kọ́ bí wọ́n ṣe lè bá àwọn ẹlòmíràn gbé. Wọ́n kọ́ ìṣòwò, ìfọwọ́sowọ́pọ̀, àti ìfaradà. Àwọn ohun wọ̀nyí ṣe pàtàkì fún àṣeyọrí nínú ayé.

Ìdí Kejì: Síwájú sí i, àwọn olùkọ́ ni ẹ̀kọ́ púpọ̀ nípa bí wọ́n ṣe lè kọ́ àwọn ọmọdé. Wọ́n ti kọ́ ẹkọ́ pàtàkì nípa ọ̀nà èyí tí ó dára jù. Òbí kan kò lè mọ gbogbo nǹkan tí ó tọ́.

Ìdí Kẹta: Bákan náà, nínú ilé-ẹ̀kọ́, àwọn ọmọdé ní àǹfààní láti lo àwọn ohun èlò tó tóbi bíi laboratory àti library. Kò ṣeé ṣe kí òbí kọ̀ọ̀kan ní gbogbo nǹkan wọ̀nyí nílé.

Àpiwé: Àwọn ènìyàn kan lè sọ pé ẹ̀kọ́ nílé fún àwọn ọmọdé láǹfààní láti kọ́ ní ìyára ti ara wọn. Ṣùgbọ́n mo gbàgbọ́ pé kíkọ́ ẹkọ́ pẹ̀lú àwọn ẹgbẹ́ ni ó dára jù.

Ìparí: Nínú àkójọpọ̀, ilé-ẹ̀kọ́ ni ibi tí àwọn ọmọdé lè gba ẹ̀kọ́ tó kún, tí wọ́n sì lè ni ìrírí tó pé. Ṣé àwa kò fẹ́ kí àwọn ọmọ wa ní àǹfààní tí ó dára jù?

Àpẹẹrẹ 3: Nípa Àwọn Eré Ìdárayá

Àkọlé: “Eré Ìdárayá: Kò Kan Àárín, Ó Ṣe Pàtàkì!”

Àgbékalẹ̀: Nínú àwọn ilé-ẹ̀kọ́ wa, àwọn akẹ́kọ̀ọ́ púpọ̀ rò pé eré ìdárayá kò ṣe pàtàkí bí ẹ̀kọ́ Mathematics tàbí Science. Mo gbàgbọ́ pé eré ìdárayá ṣe pàtàkì púpọ̀ fún ìdàgbàsókè àwọn ọmọdé.

Àwọn Ìdí:

Ìdí Àkọ́kọ́: Eré ìdárayá mú kí ara wa lagbára. Àwọn ọmọdé tí ń ṣe eré ìdárayá ní ìlera tó dára. Wọ́n kò máa ṣàìsàn débi dé bi àwọn tí kò ṣe é.

Ìdí Kejì: Pẹ̀lúpẹ̀lú, eré ìdárayá kọ́ àwọn ọmọdé ní ìfaradà. Nígbà tí wọ́n bá pàdánù nínú eré, wọ́n kọ́ bí wọ́n ṣe lè tún gbìyànjú. Èyí ran wọ́n lọ́wọ́ nínú àwọn ẹ̀ka ẹkọ́ mìíràn.

Ìdí Kẹta: Ní gbẹ̀yìn, eré ìdárayá kọ́ àwọn ọmọdé ní ìfọwọ́sowọ́pọ̀. Wọ́n kọ́ bí wọ́n ṣe lè ṣiṣẹ́ papọ̀ láti ṣàṣeyọrí. Èyí ṣe pàtàkì púpọ̀ nínú ayé òde òní.

Ìparí: Nítorí gbogbo àwọn àǹfààní wọ̀nyí, mo rò pé gbogbo ilé-ẹ̀kọ́ gbọ́dọ̀ fi eré ìdárayá sínú ètò ẹ̀kọ́ wọn. Àwa fẹ́ kí àwọn ọmọ wa dàgbà sí i ní gbogbo ọ̀nà àbí kò?

Ìlànà Kíkọ Àròkọ Àṣàríyànjíyàn:

1. Yan Kókó-ọ̀rọ̀

• Yan kókó tí ó nílò ìjiròrò
• Kó jẹ́ kókó tí ó rọrùn láti sọ̀rọ̀ rẹ̀
• Rántí pé o ní láti ní ìrò tó lágbára

2. Ro Ìrò Rẹ Dáadáa

• Kín ni ìrò tí o fẹ́ gbé?
• Kí ni àwọn ìdí tí o ní?
• Kí ni àwọn àpẹẹrẹ tí o lè fún?

3. Kó Àwọn Ìdí Rẹ Jọ

• Ṣàlàyé ìdí kọ̀ọ̀kan pẹ̀lú àwọn àpẹẹrẹ
• Lo àwọn ọrọ̀ àsopọ̀ láti so wọ́n pọ̀
• Tò wọ́n nípa pàtàkì – tí ó lágbára jù ṣáájú

4. Ro Àwọn Àpiwé

• Kí ni àwọn ènìyàn lè sọ lòdì sí ìrò rẹ?
• Báwo la ṣe lè dáhùn àwọn àpiwé náà?

5. Parí Pẹ̀lú Ìkìlọ̀ Tó Lágbára

• Tún kọ ìrò rẹ nínú ọ̀rọ̀ mìíràn
• Ṣe ìbéèrè tàbí fi ìkìlọ̀ hàn

Àdánwò: Kọ Àròkọ Àṣàríyànjíyàn Rẹ

Yan ọ̀kan nínú àwọn kókó wọ̀nyí:

1. Eré àbálẹ̀ vs. Eré Ìṣeré: Èwo ni ó dára jù fún àwọn ọmọdé?
2. Ẹ̀kọ́ ní Ọjọ́ Saturday: Ṣé ó yẹ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lọ ilé-ẹ̀kọ́ ní Saturday?
3. Àwọn Aṣọ Ilé-ẹ̀kọ́: Ṣé ó ṣe pàtàkì kí gbogbo akẹ́kọ̀ọ́ wọ àwọ̀ aṣọ kanńáà?
4. Kíkọ́ Homework: Ṣé homework ń ran àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lọ́wọ́ tàbí kò?

Àṣà: Èèwọ̀ Ìran/Ìlú

Kín ni Èèwọ̀ Ìran àti Èèwọ̀ Ìlú?

Èèwọ̀ Ìran ni àwọn òfin àṣà tí àwọn ìran (families) gbè kalẹ̀ fún àwọn ọmọ wọn láti tẹ̀lé. Èèwọ̀ Ìlú sì ni àwọn òfin àṣà tí gbogbo àwọn ará ìlú náà gbọ́dọ̀ tẹ̀lé. Àwọn èèwọ̀ wọ̀nyí ní ìtumọ̀ tí ó jinlẹ̀ àti ẹ̀kọ́ púpọ̀.

Àwọn Èèwọ̀ Ìran (Family Taboos):

1. Ààbò àti Àbòójútó Ìdílé
2. Èèwọ̀ Oríkì Ìdílé

Òfin: Ọmọ ìdílé kò gbọ́dọ̀ sọ oríkì ìdílé rẹ̀ ní ìgbà tí òun kò yẹ Ìtumọ̀:

• Oríkì ìdílé ní agbára ẹ̀mí
• Ó lè mú ìbínú òrìṣà ìdílé wá sórí ẹni tí ó lò ó ní àìtọ́
• Ó jẹ́ ìdánimọ̀ ìdílé tí ó gbọ́dọ̀ yìn

Àpẹẹrẹ: Nínú ìdílé Adébáyọ̀, wọn kò gbà kí ọmọ wọn pe oríkì “Alálù” nínú ibi táàrà tàbí nígbà ìbínú. Wọ́n gbàgbọ́ pé yóò mú ìbànújẹ́ wá sórí ìdílé.

1. Èèwọ̀ Ta Ìmọ́lẹ̀ Ìdílé

Òfin: Ọmọ ìdílé kò gbọ́dọ̀ ṣagbéré àwọn àṣírí ìdílé fún àjèjì 

Ìtumọ̀:

• Ìmọ́lẹ̀ ìdílé ní agbára ìdáàbò bo ìdílé náà
• Táórí rẹ̀ ṣáájú lè mú ìpalára wá
• Ó jẹ́ àmì ìgbòkègbodò ìdílé

1. Èèwọ̀ Gbé Aago Ìdílé Lọ sí Òde

Òfin: Àwọn ohun èlò ìjòṣin ìdílé kò gbọ́dọ̀ jáde kúrò ní ilé 

Ìtumọ̀:

• Àwọn ohun èlò náà ni àsopọ̀ ìdílé ní pẹ̀lú àwọn òrìṣà
• Gbígbé wọn lọ lè ya àṣẹ ìdílé kúrò
• Ó jẹ́ àmì ìjọ́ba àti ìwọ̀sí ìdílé

2. Ìwà àti Àbùdá Ìdílé
3. Èèwọ̀ Gbéyàwó nínú Ìbátan

Òfin: Àwọn ènìyàn tí ẹ̀jẹ̀ wọn súnmọ́ kò gbọ́dọ̀ gbéyàwó 

Ìtumọ̀:

• Ó le è mú àìlera génétíìkì sínú àgòmọ
• Ó lè ba ìbálòpọ̀ ìdílé jẹ́
• Àṣà gbogbo àgbáyé pàṣẹ

Àwọn Ẹ̀yà Tí Ó Ní Ìbátan:

• Èbúté sí èbúté (àbúrò sí àbúrò tàbí ẹ̀gbọ́n sí àbúrò)
• Ọmọ ẹgbọ́n sí ọmọ àbúrò
• Àwọn ènìyàn inú ìdílé kan náà

1. Èèwọ̀ Ṣòro sí Ẹni Àgbà

Òfin: Ọmọdé kò gbọ́dọ̀ sọ̀rọ̀ ẹ̀gàn sí ẹni tí ó tóbi sí i 

Ìtumọ̀:

• Ó kọ́ àwọn ọmọdé ní ìbọ̀wọ̀ àti ìwà ọmọlúwàbí
• Àgbàlagbà ni ìmọ̀ àti ìgbà tó pọ̀ sí
• Ó tọ́jú ètò àti ìlànà àwùjọ

3. Òkú àti Ìsìnkú Ìdílé
4. Èèwọ̀ Pe Orúkọ Òkú Láì tò

Òfin: Kò yẹ kí a máa pe orúkọ òkú ní òru tàbí ní ibi àkékerí 

Ìtumọ̀:

• Àwọn òkú ni àǹfààní láti gbó nígbà tí a bá pè wọ́n
• Pípè wọ́n láì tò lè mú ìpòruru wá
• Ó ṣe pàtàkì láti yìn òkú nípa ìlànà tí ó tọ́

1. Èèwọ̀ Lo Ohun-èlò Òkú

Òfin: Àwọn nǹkan òkú kò gbọ́dọ̀ di lílò fún àwọn alààyè láìsí ìtọ́sọ́nà 

Ìtumọ̀:

• Àwọn nǹkan òkú ní àwọn àbàwọ́n ẹ̀mí
• Lílo wọn láì mọ̀ lè mú àìbalẹ̀ wá sínú ìdílé
• Ó máa nílò ètò àwọn olóòṣà láti wẹ̀ wọ́n

Àwọn Èèwọ̀ Ìlú (Community Taboos):

1. Àṣà Ètò Ìjọba
2. Èèwọ̀ Wọ Aṣọ Àgbà sórí

Òfin: Ọmọdé kò gbọ́dọ̀ wọ irùkẹrẹ̀, àdìre àgbà, tàbí aṣọ ìpele sórí 

Ìtumọ̀:

• Àwọn aṣọ wọ̀nyí jẹ́ àmì ìpele àti àṣẹ
• Pípa wọn lára àtẹ̀wọ́ lè ba ètò àwùjọ jẹ́
• Kò yẹ kí ọmọdé gba àṣẹ tí kò tí ì yẹ fún

1. Èèwọ̀ Wọnú Àfin Ọba láì Wọ̀lé

Òfin: Kò sí ẹnikẹ́ni tí ó lè wọ àfin ọba láì gba àyè 

Ìtumọ̀:

• Ọba jẹ́ aṣojú àwọn òrìṣà lórí ilẹ̀
• Àfin rẹ̀ jẹ́ ibi mímọ́ tí ó ní àwọn ìlànà pàtàkì
• Wíwọlé láìtọ́ lè mú ìbínú òrìṣà àti ìyà wa