Ônkâ Yoruba: aadojo dă igba (150-200), Âwon ohun ti o un farahân ninu oriki orîlë, Itan Akoni Herbert Macaulay Basic 4 Yoruba Lesson Note

Ede: Ọ̀nkà Yorùbá – Àádọ́ta sí Igba (150-200)

Kíkà Àwọn Nọ́mbà Yorùbá:

Àádọ́ta = 150

• 151 = Àádọ́ta-ó-kan
• 152 = Àádọ́ta-ó-méjì
• 155 = Àádọ́ta-ó-márùn-ún
• 160 = Ọgọ́ta
• 165 = Ọgọ́ta-ó-márùn-ún
• 170 = Àádọ́rin
• 175 = Àádọ́rin-ín-márùn-ún
• 180 = Ọgọ́rin
• 185 = Ọgọ́rin-ín-márùn-ún
• 190 = Àádọ́rùn-ún
• 195 = Àádọ́rùn-ún-márùn-ún
• Igba = 200

Bí a ṣe ń kọ wọn: Nígbà tí a bá fẹ́ sọ nọ́mbà tó ju ogóji lọ, a máa ń lo “àá” sí iwájú. Bí àpẹẹrẹ, àádọ́ta túmọ̀ sí “ogóji lé àádọ́ta” (120 + 30 = 150).

Àpẹẹrẹ ní gbólóhùn:

• Mo rí àádọ́ta ẹyẹ lórí igi = I saw 150 birds on the tree
• Bàbá mi ní igba naira = My father has 200 naira
• Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ọgọ́rin ló wà ní kíláàsì wa = There are 180 students in our class
• Ìyá mi ra àádọ́rin ẹja láti ọjà = My mother bought 170 fish from the market

Àṣà: Àwọn Ohun tí ó ń Farahàn nínú Oríkì Orílẹ̀

Kín ni Oríkì Orílẹ̀? Oríkì Orílẹ̀ jẹ́ orúkọ ìyìn àti ìkíni tí a ń pe orílẹ̀-èdè kan. Ó máa ń ṣàfihàn àwọn nǹkan tó dára nípa orílẹ̀-èdè náà.

Àwọn ohun tí ó ń farahàn nínú Oríkì Orílẹ̀:

1. Ìgbòkègbodò àti Agbára

• Bí orílẹ̀-èdè ṣe lágbára ní ogun àti ìjà
• Àwọn jagunjagun àkíkanjú tí ó ti wà nínú rẹ̀

2. Àṣà àti Ìṣe Ìbílẹ̀

• Ìṣe àwọn ènìyàn ibẹ̀ láti ìgbà àtijọ́
• Àwọn àjọṣe àti ìgbé ayé wọn

3. Ilẹ̀, Omi àti Àyíká

• Bí ilẹ̀ náà ṣe dára àti bí ó ṣe rẹwà
• Àwọn odò, òkè, àti gbẹ́ngbẹ́ tó wà níbẹ̀

4. Oúnjẹ àti Àwọn Ohun Èlò

• Ohun tí wọ́n ń gbin àti tí wọ́n ń jẹ
• Àwọn iṣẹ́ ọwọ́ àti ohun tí wọ́n ń ṣe

5. Àwọn Ènìyàn Olókìkí

• Àwọn ọba àti àwọn akọni tí ó ti wà láti ibẹ̀
• Àwọn òkùnrin àti obìnrin tí ó ṣe ohun pàtàkì

Àpẹẹrẹ Oríkì: “Nàìjíríà olómọ kìkún, ilẹ̀ epo àti ọ̀wọ́n Ilẹ̀ tí ó ní àwọn jagunjagun kíkanjú Ilẹ̀ yam àti àgbàdo Ilẹ̀ òdòdó àti ẹṣẹ́”

Ìpèdè: Oríkì Orílẹ̀ jẹ́ kí a mọ ìtàn àti àṣà orílẹ̀-èdè wa dáadáa.

Lítírésọ: Ìtàn Akọni Herbert Macaulay

Ta ni Herbert Macaulay? 

Herbert Macaulay (1864-1946) ni àkọ́kọ́ olóṣèlú àti akọni Nàìjíríà. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ènìyàn tó kọ́kọ́ jà fún òmìnira àwọn ará Nàìjíríà.

Ìbí àti Àgbà Rẹ̀:

• A bí i ní Lágòs ní ọdún 1864
• Bàbá rẹ̀ jẹ́ pastor Thomas Babington Macaulay
• Ó gba ẹ̀kọ́ ní Nàìjíríà àti ní England

Àwọn Ohun Pàtàkì tó Ṣe:

1. Ọlọ́gbọ́n Ìmọ̀ Ẹ̀rọ (Surveyor)

• Òun ni surveyor àkọ́kọ́ ní Nàìjíríà
• Ó ṣiṣẹ́ ní kíkà àti wíwọn ilẹ̀

2. Akọ̀wé Olóṣèlú

• Ó kọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwé àti àròkọ tó ń kọ̀ ojú àwọn ònìjòyè Oyìnbó
• Ó ṣe àgbéjàde ìwé ìròyìn Lagos Daily News

3. Atàrí Òmìnira

• Ó ṣe àgbékalẹ̀ National Congress of British West Africa
• Ó jà fún òmìnira àwọn ará Nàìjíríà láti ọwọ́ àwọn Oyìnbó

4. Ẹlẹ́kọ́ àti Akọ́ni

• Ó kọ́ ọ̀pọ̀ ènìyàn ní gbígba ẹ̀kọ́
• Ó jà fún ẹ̀tọ́ àwọn ènìyàn dúdú

Àwọn Orúkọ Ìyìn Rẹ̀:

• “Bàbá Ìjọba Ìbílẹ̀ Nàìjíríà”
• “Akọni Òmìnira”
• “Ọlọ́gbọ́n Àkọ́kọ́”

Ikú Rẹ̀: Herbert Macaulay kú ní ọdún 1946 ní ìlú Kano nígbà tí ó lọ láti lọ bá àwọn ènìyàn sọ̀rọ̀.

Ẹ̀kọ́ tí a Lè Kọ́ Láti Ọ̀dọ̀ Rẹ̀:

• Kí a jà fún ohun tó tọ́
• Kí a kọ ìwé dáadáa kí a lè ran ara wa lọ́wọ́
• Kí a máa kọ̀ ojú ẹni tó ń ni wa lára
• Kí a fi àṣà àti ìṣe wa yín ara wa

Ìgbésí Ayé Rẹ̀ Lónìí: Láti àwọn ilé-ìwé dé àwọn pápá òfin, orúkọ Herbert Macaulay kún ibikíbi ní Nàìjíríà lónìí. Ó jẹ́ àpẹẹrẹ fún àwọn ọ̀dọ́mọdé pé pẹ̀lú ìgboyà àti ìmọ̀, ènìyàn lè yí ayé pada sí rere.

Àwọn Ìbéèrè fún Àyẹ̀wò:

Ẹkọ́ Ọ̀nkà:

1. Kín ni àádọ́ta-ó-márùn-ún ní Gẹ̀ẹ́sì?
2. Báwo la ṣe ń kọ 165 ní Yorùbá?
3. Iye wo ló tóbi jù: àádọ́rin tàbí ọgọ́rin?

Ẹkọ́ Àṣà:

1. Kín ni oríkì orílẹ̀?
2. Darúkọ ohun mẹ́ta tí ó lè wà nínú oríkì orílẹ̀ rẹ
3. Kí ló fà tí oríkì orílẹ̀ ṣe pàtàkì?

Ẹkọ́ Lítírésọ:

1. Nígbà wo ni a bí Herbert Macaulay?
2. Iṣẹ́ wo la lè pè é lásán jù lọ?
3. Kí ló mú kí àwọn ènìyàn máa pè é ní “Bàbá Ìjọba Ìbílẹ̀”?

Iṣẹ́ Ilé:

1. Kọ àwọn nọ́mbà láti 150 sí 200 ní Yorùbá sínú ìwé rẹ
2. Kọ oríkì kékeré kan fún ìlú tàbí agbègbè tí o ti wá
3. Kọ ìtàn kékeré kan nípa Herbert Macaulay tí ó kéré jù ọ̀rọ̀ àádọ́ta
4. Ṣàlàyé ìdí tí Herbert Macaulay fi pàtàkì fún àwọn ará Nàìjíríà

Òye Àfikún:

• Wa àwọn àpẹẹrẹ mìíràn ti àwọn nọ́mbà láti ìwé mìíràn
• Béèrè lọ́wọ́ àgbàlagbà rẹ nípa oríkì orílẹ̀ tí wọ́n mọ̀
• Ka ìwé mìíràn nípa Herbert Macaulay