Suna – Basic 4 Hausa Lesson Note (Third Term)
Download Lesson NoteLesson note at a glance
- Subject
- Hausa
- Class
- Basic 4
- Term
- Third Term
- Topic
- Suna
- Order
- Topic 6 of 7 this term
- Reading time
- 5 min
Me ne Suna?
Suna kalma ce da ake kira mutum ko abu. Kowane mutum yana da suna da ake kira shi da shi. Suna muhimmin abu ne da ya banbanta mutum ɗaya da wani. A harshen Hausa, ana baiwa ‘ya’ya suna bisa ga abubuwa da yawa.
Nau’ikan Suna
- Sunayen Mutane
Waɗannan su ne sunayen da ake ba mutane.
Sunayen Maza
Sunayen addini (Islama):
- Muhammad – Sunan Manzon Allah (SAW)
- Ahmad – Wani suna na Manzon Allah
- Ali – Sunan sahabi
- Usman – Sunan sahabi
- Ibrahim – Sunan annabi
- Yusuf – Sunan annabi
- Musa – Sunan annabi
Sunayen Hausa na gargajiya:
- Audu – Mai ƙarfi
- Garba – Na gaba
- Shehu – Shugaba
- Mamman – Mai girma
- Tanko – Na farko
Sunayen Mata
Sunayen addini (Islama):
- Khadija – Sunan matar Manzon Allah
- Aisha – Sunan matar Manzon Allah
- Fatima – Sunan ‘yar Manzon Allah
- Maryam – Sunan uwar Annabi Isa
- Hauwa – Sunan uwar mutane
Sunayen Hausa na gargajiya:
- Zainab – Mai kyau
- Hajara – Mai tafiya
- Safiya – Mai tsabta
- Rakiya – Mai hawa sama
- Hadiza – Mai sabuwa
- Sunayen Wurare
Waɗannan su ne sunayen da ake ba wurare.
Sunayen Garuruwa
- Kano – Babban birni
- Kaduna – Birni mai kyau
- Sokoto – Birni mai tarihi
- Zaria – Garin ilimi
- Maiduguri – Babban gari
- Katsina – Garin addini
Sunayen Ƙasashe
- Najeriya – Ƙasarmu
- Niger – Ƙasar makwabci
- Chadi – Ƙasar makwabci
- Kamaru – Ƙasar kudu
- Saudiyya – Ƙasar addini
- Sunayen Dabbobi
Ana ba wa dabbobi suna bisa ga halayensu.
Sunayen Shanu
- Baki – Mai launin baki
- Fari – Mai launin fari
- Ja – Mai launin ja
- Dunƙule – Mai guntun ƙaho
- Tsayi – Mai tsayin daka
Sunayen Tumaki
- Belu – Mai launin fari
- Baƙo – Mai launin baki
- Gwangwa – Mai girma
- Ƙarami – Mai ƙanƙanta
- Maikifi – Mai yin kifi
- Sunayen Abubuwa
Ana ba wa abubuwa suna bisa ga aikinsu ko siffansu.
Sunayen Kayan Aiki
- Garma – Kayan noma
- Lauje – Kayan yanke
- Tukunya – Kayan dafawa
- Randa – Kayan ɗauko ruwa
- Alkalami – Kayan rubutu
Sunayen Kayan Abinci
- Tuwo – Abinci na farko
- Fura – Abinci mai gina jiki
- Kosai – Abinci mai daɗi
- Masa – Abinci mai zaƙi
- Suya – Nama mai gashe
Yadda Ake Ba da Suna
- Suna Bisa ga Addini
Yawancin Hausawa suna ba da suna bisa ga addininsu.
Hanyoyin Zaɓin Suna:
- Sunayen annabawa – Muhammad, Ibrahim, Musa
- Sunayen sahaba – Ali, Usman, Abubakar
- Sunayen matan annabawa – Khadija, Aisha, Fatima
- Sunayen da ke da ma’ana mai kyau – A addini
- Suna Bisa ga Al’ada
Wasu suna ana ba da su bisa ga al’adar Hausawa.
Misalai:
- Suna bisa ga kakanni – Ana ba yaro sunan kakansa
- Suna bisa ga ranin haihuwa – Talata, Laraba, Juma’a
- Suna bisa ga yanayi – Damina, Rani, Sanyi
- Suna bisa ga matsayi – Sarki, Galadima, Madaki
- Suna Bisa ga Burin Iyaye
Iyaye suna ba da suna bisa ga abin da suke burin yaron ya zama.
Misalai:
- Nasiru – Don ya zama mai taimako
- Bashir – Don ya zama mai bishara
- Mubarak – Don ya kasance mai albarka
- Aminu – Don ya kasance mai amana
Ma’anar Suna
Suna Mai Ma’ana Mai Kyau
Yawancin sunayen Hausawa suna da ma’ana mai kyau.
Misalai na Sunayen Maza:
- Ahmad – Wanda ake yaba masa
- Bashir – Mai kawo bishara
- Nasiru – Mai taimako
- Aminu – Mai gaskiya da amana
- Mubarak – Mai albarka
Misalai na Sunayen Mata:
- Khadija – Yarinya mai gajere
- Fatima – Wadda ta yanke shawara
- Safiya – Mai tsabta
- Hadiza – Sabuwa
- Zainab – Itacen mai ƙanshi
Ma’anar Sunayen Al’ada
Sunayen al’adar Hausawa suma suna da ma’ana.
Misalai:
- Garba – Na gaba
- Shehu – Shugaba
- Tanko – Na farko
- Audu – Wanda ya komo
- Mamman – Mai girma
Hanyoyin Kiran Suna
- Sunan Asali
Wannan shine sunan da aka ba mutum tun haihuwa.
Misali:
- “Sunansa Muhammad ne.”
- “Ana kiranta Khadija.”
- Taken
Wannan kalmomi ne da ake ƙara wa suna don girmamawa.
Misalai na Taken:
- Malam – Don malami
- Hajiya – Don mace da ta yi hajji
- Alhaji – Don namiji da ya yi hajji
- Dr. – Don likita
- Eng. – Don injiniya
- Sunan Yabo
Wannan sunayen da ake kira mutum don yaba masa.
Misalai:
- Mai gida – Don mai gida
- Mai albarka – Don mutum mai albarka
- Mai hankali – Don mutum mai hankali
- Dan uwa – Don ƙaunar ɗan’uwa
Adabin Kiran Suna
- Girmamawa
Dole a kira mutane da suna masu girmamawa.
Jagororin:
- Ka kira manya da taken – Malam, Hajiya
- Ka kira takwarai da suna – Ba da ƙarin taken ba
- Ka kira ƙanana da ladabi – Ba da reni ba
- Ka kauce wa sunayen mummunan ma’ana – Masu zagi
- Girmama Addini
Dole a kira sunayen addini da ladabi.
Jagororin:
- Ka faɗi sunayen annabawa da girmamawa
- Ka girmama sunayen sahaba
- Ka kira sunayen addini da kyau
- Ka kauce wa wasan kwaikwayo da sunayen addini
Wasannin Suna
- Wasan Gano Ma’anar Suna
Malami yana faɗa suna, ɗalibai suna gaya ma’anarsa.
Misali:
- Malami: “Menene ma’anar Ahmad?”
- Ɗalibai: “Wanda ake yaba masa!”
- Wasan Sunayen Wurare
Ɗalibai suna lissafa sunayen biranen Najeriya.
Misali:
- “Ku lissafa garuruwan Najeriya da suke farawa da harfin K”
- “Kano, Kaduna, Katsina…”
- Wasan Sunayen Dabbobi
Ɗalibai suna ba wa dabbobi suna bisa ga siffansu.
Misali:
- Doki mai launin baki → “Baki”
- Akuya mai launin fari → “Fari”
Canza Suna
Lokutan da Ake Canza Suna
Wani lokaci mutane suna canza sunayen su.
Dalilan Canza Suna:
- Shigar addini – Lokacin shigar Islama
- Matsayin aiki – Lokacin samun matsayi
- Burin iyaye – Don kyautata ma’ana
- Al’adar gargajiya – Bisa ga al’ada
Hanyoyin Canza Suna
Ana canza suna ta hanyoyi daban-daban.
Matakan:
- Yanke shawara – Game da sabon suna
- Gaya wa mutane – Game da canjin
- Gyara takardun hukuma – Idan akwai bukata
- Karɓar sabon suna – Da farin ciki
Ayyukan Koyi
Aikin Farko
Ka lissafa sunayen maza guda biyar:
Aikin Biyu
Ka lissafa sunayen mata guda biyar:
Aikin Uku
Ka bayyana ma’anar waɗannan suna:
- Ahmad: ________________
- Fatima: ________________
- Nasiru: ________________
- Safiya: ________________
Aikin Huɗu
Ka cika guraben da sunayen da suka dace:
- Babban birni a Najeriya: ________________
- Sunan annabi: ________________
- Sunan sahabi: ________________
- Sunan matar annabi: ________________
Tambayoyin Fahimta
- Me ya sa ake ba mutane suna?
- Don bambanta su da juna da kuma kiransu
- Wace hanya ce mafi yawa ta ba da suna a Hausawa?
- Bisa ga addini da al’ada
- Me ya sa suna yana da muhimmanci?
- Saboda shi ne alamar mutum kuma yana da ma’ana
- Yaya ake girmama suna?
- Ta hanyar kiransa da ladabi da kyau
Aikin Gida
- Ka tambaya iyayenka game da yadda aka zaɓa sunanka
- Ka lissafa sunayen dukan ‘yan iyalinka tare da ma’anarsu
- Ka lissafa sunayen garuruwan jiharku
- Ka zaɓi suna guda uku da kake so ka ba wa ‘ya’yanka nan gaba
Koyarwa
Suna yana koyar da mu:
- Kowane abu yana da alamarsa
- Suna yana da ma’ana mai zurfi
- Dole mu girmama sunayen mutane
- Al’ada da addini suna tasiri akan sunayen da ake ba
- Suna yana nuna asalin mutum
Tuna: “Sunan mutum shi ne alamarsa” – Don haka dole mu girmama sunayen mutane da mu zaɓi suna masu kyawawan ma’ana!
This term's Hausa topics
Basic 4 Third Term · 7 topics


