Ọ̀rọ̀ Ìṣe – Basic 6 Yoruba Lesson Note (First Term)

Ọ̀rọ̀ ìṣe ni ọ̀rọ̀ tí ó ń ṣàpèjúwe ohun tí a ń ṣe.

Àwọn ohun tí akẹ́kọ̀ọ́ yóò lè ṣe (Behavioural objectives)

1. Sọ ìtumọ̀ ọ̀rọ̀ ìṣe.
2. Darúkọ oríṣi ọ̀rọ̀ ìṣe méjì àti àpẹẹrẹ wọn.
3. Mú ọ̀rọ̀ ìṣe jáde nínú gbólóhùn.
4. Darúkọ àwọn ọba márùn-ún àti ilú wọn.
5. Sọ ìtumọ̀ ìtàn-òwe.

Kíni ọ̀rọ̀ ìṣe?

Ọ̀rọ̀ ìṣe ni ọ̀rọ̀ tí ó ń sọ iṣẹ́ tàbí ìṣe tí ẹnìkan ń ṣe nínú gbólóhùn.

• Iṣẹ́ rẹ̀: ó fi ohun tí oníṣe ń ṣe hàn.
• Ibi tí ó wà: ó máa ń tẹ̀lé orúkọ tàbí arọ́pò orúkọ oníṣe nínú gbólóhùn.
• Àpẹẹrẹ ọ̀rọ̀ ìṣe: lọ, wá, jẹ, mú, fún, kọ́.

Kí ni àwọn oríṣi ọ̀rọ̀ ìṣe?

Oríṣi ọ̀rọ̀ ìṣe méjì ni a kọ́ nínú ẹ̀kọ́ yìí: ìṣe tààrà àti ìṣe àìtààrà.

Ìṣe tààrà

• Àpẹẹrẹ: lọ, wá, jẹ.

Ìṣe àìtààrà

• Àpẹẹrẹ: mú, fún, kọ́.

Kí ni àpẹẹrẹ ọ̀rọ̀ ìṣe nínú gbólóhùn?

Ọ̀rọ̀ ìṣe wà nínú gbogbo gbólóhùn tí ó ń sọ nípa iṣẹ́ tàbí ìṣe.

• Adé lọ sí ọjà: lọ ni ọ̀rọ̀ ìṣe.
• Mo jẹ iṣu: jẹ ni ọ̀rọ̀ ìṣe.
• Ọmọ náà sùn: sùn ni ọ̀rọ̀ ìṣe.
• Ìyá sè ọbẹ̀: sè ni ọ̀rọ̀ ìṣe.
• Bàbá ra ẹran: ra ni ọ̀rọ̀ ìṣe.

Àṣà: Kí ni orúkọ àwọn aládé àti ilú wọn?

Aládé ni ọba tí ó ń jẹ ní ilú kan, àwọn márùn-ún tí a kọ́ nìyí.

• Aláàfin: ọba ilú Ọ̀yọ́.
  
• Olúbàdàn: ọba ilú Ìbàdàn.
  
• Ọọ̀ni: ọba ilú Ilé-Ifẹ̀.
  
• Aláké: ọba ilú Àbẹ́òkúta.
  
• Olúwòó: ọba ilú Ìwó.

Lítírésọ̀: Kíni ìtàn-òwe?

Ìtàn-òwe ni ìtàn tí ó fi ìdí òwe múlẹ̀.

• Iṣẹ́ rẹ̀: ó ṣàlàyé ìtumọ̀ òwe.
• Ẹ̀kọ́ rẹ̀: ó kọ́ni ní ìwà tó dára.
• Àpẹẹrẹ òwe: “Àgbẹ̀ tó délé, kò rí àga lé e”.
• Ẹ̀kọ́ inú ìtàn yìí: ó sọ nípa òtítọ́.

Ìdánwò (Evaluation)

1. Kíni ọ̀rọ̀ ìṣe?
   A) Ọ̀rọ̀ orúkọ
   B) Ọ̀rọ̀ tí ó ń ṣàpèjúwe iṣẹ́
   C) Ọ̀rọ̀ àrópọ̀
   D) Ọ̀rọ̀ àpọnlé
2. Tani ọba Ìbàdàn?
   A) Aláàfin
   B) Olúbàdàn
   C) Ọọ̀ni
   D) Aláké
3. Kíni ìtàn-òwe?
   A) Òwe lásán
   B) Ìtàn tí ó fi ìdí òwe múlẹ̀
   C) Orin
   D) Ewì
4. Mú ọ̀rọ̀ ìṣe jáde nínú gbólóhùn yìí: Ìyá sè ọbẹ̀.
5. Ọba ilú wo ni Ọọ̀ni?

Iṣẹ́ ilé (Assignment)

Darúkọ àwọn ọba márùn-ún àti ilú wọn.