Ọ̀rọ̀ Àpọnlé – Basic 6 Yoruba Lesson Note (First Term)

Ọ̀rọ̀ àpọnlé ni ọ̀rọ̀ tí ó ń ṣàpèjúwe ọ̀rọ̀ ìṣe, tí ó sì ń sọ bí iṣẹ́ ṣe wáyé.

Àwọn ohun tí ọmọ yóò mọ (Behavioural objectives)

1. Ọmọ yóò lè ṣàlàyé ohun tí ọ̀rọ̀ àpọnlé jẹ́.
2. Ọmọ yóò lè dárúkọ àwọn ìsọ̀rí ọ̀rọ̀ àpọnlé, kí ó sì fún ọ̀kọ̀ọ̀kan ní àpẹẹrẹ.
3. Ọmọ yóò lè lo ọ̀rọ̀ àpọnlé nínú gbólóhùn.
4. Ọmọ yóò lè ṣàlàyé orúkọ àbísọ, kí ó sì dárúkọ àpẹẹrẹ mẹ́rin.
5. Ọmọ yóò lè ṣàlàyé eré òsùpá, kí ó sì dárúkọ àwọn eré náà.

Kí ni ọ̀rọ̀ àpọnlé?

Ọ̀rọ̀ àpọnlé ni ọ̀rọ̀ tí ó ń ṣàpèjúwe ọ̀rọ̀ ìṣe (verb), tí ó sì ń sọ bí iṣẹ́ ṣe wáyé.

• Iṣẹ́ rẹ̀: ó ń ṣàlàyé bí iṣẹ́ ṣe wáyé.
• Ààyè rẹ̀: ó máa ń wà lẹ́yìn ọ̀rọ̀ ìṣe nínú gbólóhùn.
• Èdè Gẹ̀ẹ́sì rẹ̀: adverb.

Àwọn àpẹẹrẹ ọ̀rọ̀ àpọnlé

• Ó ṣiṣẹ́ dáadáa (dáadáa = àpọnlé).
• Ó rìn kánkán (kánkán = àpọnlé).
• Ó sáré kíákíá (kíákíá = àpọnlé).
• Ó sọ̀rọ̀ jẹ́jẹ́ (jẹ́jẹ́ = àpọnlé).

Kí ni àwọn ìsọ̀rí ọ̀rọ̀ àpọnlé?

Ọ̀rọ̀ àpọnlé pín sí ọ̀nà mẹ́rin: ti ọ̀nà, ti ìgbà, ti ibi àti ti iye.

Báwo ni a ṣe ń mọ ọ̀rọ̀ àpọnlé nínú gbólóhùn?

1. Kọ́kọ́ wá ọ̀rọ̀ ìṣe nínú gbólóhùn náà.
2. Bèèrè ìbéèrè: bí ó ti ṣe? nígbà wo? níbo? báwo ni?
3. Ọ̀rọ̀ tí ó dáhùn ìbéèrè náà ni ọ̀rọ̀ àpọnlé.

Kí ni orúkọ àbísọ ní Yorùbá?

Orúkọ àbísọ ni orúkọ tí a fún ọmọ nítorí ipò tàbí ọ̀nà tí a gbà bí i.

• Ìdí rẹ̀: orúkọ náà ń sọ bí a ṣe bí ọmọ náà.
• Ìyàtọ̀ sí orúkọ àmútọ̀runwá: orúkọ àbísọ jẹ mọ́ ìbí ọmọ, kì í ṣe ìdílé tàbí ìgbàgbọ́.

Àwọn àpẹẹrẹ orúkọ àbísọ

Kí ni eré òsùpá?

Eré òsùpá ni eré tí àwọn ọmọdé ń ṣe ní alẹ́, nígbà tí òṣùpá bá hàn.

• Ìgbà rẹ̀: alẹ́, lẹ́yìn oúnjẹ ìrọ̀lẹ́.
• Àwọn tí ń ṣe é: àwọn ọmọdé, ní ẹgbẹ́.
• Ohun tí ó wà nínú rẹ̀: orin, ìjó àti ìpárá.

Àwọn eré òsùpá

• Bòjú-bòjú: eré òsùpá tí àwọn ọmọdé ń ṣe.
• Sálà-sálà: eré òsùpá tí àwọn ọmọdé ń ṣe.
• Àríwó òde: eré òsùpá tí àwọn ọmọdé ń ṣe níta gbangba.

Àǹfààní eré òsùpá

• Ìlera: ó ń mú ara àwọn ọmọdé jí pépé.
• Ìṣọ̀kan: ó ń kọ́ àwọn ọmọdé láti jọ ṣe pọ̀.
• Èdè: ó ń kọ́ wọn ní orin àti ọ̀rọ̀ Yorùbá.

Ìdánwò (Evaluation)

1. Kí ni ọ̀rọ̀ àpọnlé?
2. Dárúkọ ìsọ̀rí mẹ́rin ọ̀rọ̀ àpọnlé.
3. Yọ ọ̀rọ̀ àpọnlé jáde nínú gbólóhùn yìí: Ó sáré kíákíá.
4. Kí ni orúkọ àbísọ? Fún un ní àpẹẹrẹ méjì.
5. Dárúkọ eré òsùpá mẹ́ta.

Iṣẹ́ àmúrelé (Assignment)

Kọ gbólóhùn mẹ́fà tí ó ní ọ̀rọ̀ àpọnlé, kí o sì fi ìlà sí abẹ́ ọ̀rọ̀ àpọnlé inú ọ̀kọ̀ọ̀kan.