Ọ̀rọ̀ Orúkọ – Basic 6 Yoruba Lesson Note (First Term)

Ọ̀rọ̀ orúkọ ni ọ̀rọ̀ tí ó ń pe orúkọ èèyàn, ohun, ibì tàbí nǹkan.

Àwọn ohun tí ọmọ yóò lè ṣe lẹ́yìn ẹ̀kọ́ yìí

1. Sọ ohun tí ọ̀rọ̀ orúkọ jẹ́.
2. Dárúkọ oríṣiríṣi ọ̀rọ̀ orúkọ pẹ̀lú àpẹẹrẹ.
3. Ṣe àfihàn iṣẹ́ ọ̀rọ̀ orúkọ nínú gbólóhùn.
4. Ṣàlàyé ohun tí ìwà ọmọlúàbí jẹ́ kí ó sì dárúkọ àwọn ìwà náà.
5. Ṣàlàyé ohun tí àlo jẹ́, ìwúlo rẹ̀ àti àpẹẹrẹ rẹ̀.

Kíni ọ̀rọ̀ orúkọ?

Ọ̀rọ̀ orúkọ ni ọ̀rọ̀ tí a fi ń pe orúkọ èèyàn, ohun, ibì tàbí nǹkan.

• Àpẹẹrẹ: Adé, ilé, Ìbàdàn, ajá.
• Ibi tí ó wà: ó lè jẹ́ ọ̀rọ̀ kan tàbí ọ̀rọ̀ méjì tí a pa pọ̀, bíi ilé-ìwé.

Kí ni oríṣiríṣi ọ̀rọ̀ orúkọ?

Oríṣi ọ̀rọ̀ orúkọ mẹ́ta tí a mẹ́nu bà níbí ni orúkọ ènìyàn, orúkọ ohun àti orúkọ ibì.

Orúkọ ènìyàn

• Ìtumọ̀: orúkọ tí a fi ń pe ẹnìkan.
• Àpẹẹrẹ: Adé, Túndé, Bọ́lá.

Orúkọ ohun

• Ìtumọ̀: orúkọ nǹkan tí a lè rí tàbí dì mú.
• Àpẹẹrẹ: ilé, ìwé, agogo, ọkọ̀.

Orúkọ ibì

• Ìtumọ̀: orúkọ ìlú, ìletò tàbí ibi kan.
• Àpẹẹrẹ: Ìbàdàn, Làgòsù, Ọ̀yọ́.

Kí ni iṣẹ́ ọ̀rọ̀ orúkọ nínú gbólóhùn?

Ọ̀rọ̀ orúkọ lè jẹ́ olúwa gbólóhùn, àbọ̀ gbólóhùn tàbí ẹ̀yán.

• Olúwa gbólóhùn: ẹni tàbí ohun tí ó ṣe iṣẹ́ inú gbólóhùn.
• Àbọ̀ gbólóhùn: ẹni tàbí ohun tí iṣẹ́ náà ṣẹlẹ̀ sí.
• Ẹ̀yán: ọ̀rọ̀ orúkọ tí ó ń ṣiṣẹ́ ẹ̀yán nínú gbólóhùn.

Àpẹẹrẹ gbólóhùn

1. Adé lọ sí ilé-ìwé. (Adé = olúwa gbólóhùn)
2. Túndé ra ìwé. (ìwé = àbọ̀ gbólóhùn)
3. Ìbàdàn tóbi. (Ìbàdàn = olúwa gbólóhùn)

Kí ni ìwà ọmọlúàbí?

Ìwà ọmọlúàbí ni ìwà rere tí ó yẹ kí ọmọdé ní.

Àwọn ìwà ọmọlúàbí

• Òtítọ́: sísọ òótọ́ nígbà gbogbo.
• Ìtẹríba: bíbọ̀wọ̀ fún àgbà àti òbí.
• Ìnúure: ṣíṣe ore fún ẹlòmíràn.
• Ìfọkànsí: fífi ọkàn sí iṣẹ́ àti ojúṣe ẹni.

Àwọn ìwà tí kò dára

• Ìkà: ìwà ìkà kì í ṣe ìwà ọmọlúàbí.
• Ọ̀lẹ: ìwà ọ̀lẹ kì í ṣe ìwà ọmọlúàbí.

Kí ni àlo pípa?

Àlo jẹ́ ìtàn àtijọ́ tí ó ní ẹ̀kọ́ inú rẹ̀.

Àpẹẹrẹ àlo

• Ìjàpá àti Yannibo: ìtàn àlo tí a mọ̀ dáadáa.
• Ìjàpá olè: ìtàn àlo nípa Ìjàpá.

Kí ni ìwúlo àlo?

• Ẹ̀kọ́ ìwà rere: àlo ń kọ́ àwọn ọmọdé ní ìwà rere.
• Ìdárayá: àlo ń mú inú àwọn ọmọdé dùn.

Ìdánwò

1. Kíni ọ̀rọ̀ orúkọ?
   1. Ọ̀rọ̀ tí ó ń ṣàpèjúwe iṣẹ́
   2. Ọ̀rọ̀ tí ó ń pe orúkọ
   3. Ọ̀rọ̀ àrópọ̀
   4. Ọ̀rọ̀ àpọnlé
2. Èwo ni ìwà ọmọlúàbí?
   1. Ìkà
   2. Òtítọ́
   3. Ọ̀lẹ
   4. Ìjàkadì
3. Kíni àlo?
   1. Orin
   2. Ìtàn àtijọ́ tí ó ní ẹ̀kọ́
   3. Ewì
   4. Oríkì
4. Kọ orúkọ ènìyàn kan, orúkọ ohun kan àti orúkọ ibì kan.

Iṣẹ́ Ilé

Pa àlo kan tí o mọ̀, kí o sì kọ ẹ̀kọ́ tí ó kọ́ ọ ní ìlà kan.