Ìṣorí Gírámà Yorùbá – Basic 6 Yoruba Lesson Note (Third Term)

Ìṣorí gírámà ni àwọn ìsọ̀rí tí a pín ọ̀rọ̀ Yorùbá sí gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́ tí wọ́n ń ṣe nínú gbólóhùn.

Àwọn ète ẹ̀kọ́ (Behavioural objectives)

Ní òpin ẹ̀kọ́ yìí, akẹ́kọ̀ọ́ yóò lè:

1. Sọ ìtumọ̀ ọ̀rọ̀-orúkọ, ọ̀rọ̀-ìṣe àti ọ̀rọ̀-arọ́pò-orúkọ.
2. Fún ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn ní àpẹẹrẹ.
3. Dárúkọ àwọn ọ̀rọ̀-arọ́pò-orúkọ ẹnì kìíní, ẹnì kejì àti ẹnì kẹta.
4. Sọ nípa Oòduà àti ìbẹ̀rẹ̀ àwọn ọmọ Yorùbá.
5. Dárúkọ àwọn oúnjẹ abìnibí Yorùbá kí ó sì sọ ìwúlò wọn.

Kí ni ọ̀rọ̀-orúkọ (noun)?

Ọ̀rọ̀-orúkọ ni ọ̀rọ̀ tí a fi ń pe orúkọ ẹni, ohun tàbí ibì kan.

• Orúkọ ẹni: orúkọ èèyàn, bíi Adé àti Bọ́lá.
• Orúkọ ohun: orúkọ ìṣẹ̀dá tàbí nǹkan, bíi ilé, ìwé àti ìṣù.
• Orúkọ ibì: orúkọ ibi tàbí ìlú, bíi Èkó, Ìbàdàn àti Ọ̀yọ́.

Àpẹẹrẹ gbólóhùn

• Adé ra ìwé.
• Ilé náà tóbi.
• Mo lọ sí Èkó.

Kí ni ọ̀rọ̀-ìṣe (verb)?

Ọ̀rọ̀-ìṣe ni ọ̀rọ̀ tí ó ń sọ iṣẹ́ tí a ṣe.

• Jẹ: láti mú oúnjẹ wọ inú, bíi “Adé jẹ ìṣù.”
• Lọ: láti kúrò níbì kan lọ sí ibòmíràn, bíi “Bọ́lá lọ sílé.”
• Kọ: láti fi ìkọ̀wé ṣe nǹkan, bíi “Ọmọ náà kọ ìwé.”
• Sùn: láti wà ní ipò oorun.
• Wá: láti dé ibì kan.

Kí ni ọ̀rọ̀-arọ́pò-orúkọ (pronoun)?

Ọ̀rọ̀-arọ́pò-orúkọ ni ọ̀rọ̀ tí ó ń dípò orúkọ nínú gbólóhùn.

• Àpẹẹrẹ: èmi, ìwọ, òun, àwa, ẹ̀yin àti àwọn.
• Ìwúlò: a kò ní máa tún orúkọ kan sọ léraléra.

Àwọn ọ̀rọ̀-arọ́pò-orúkọ ẹnì kìíní, ẹnì kejì àti ẹnì kẹta

Kí ni ìyàtọ̀ láàrin ọ̀rọ̀-orúkọ, ọ̀rọ̀-ìṣe àti ọ̀rọ̀-arọ́pò-orúkọ?

Ta ni Oòduà, ibo ni àwọn ọmọ Yorùbá sì ti bẹ̀rẹ̀? (Àṣà: ìṣẹ̀dá àti ìtànkálẹ̀ ọmọ Yorùbá)

Àwọn Yorùbá gbà pé Oòduà ni baba wọn, Ilé-Ifẹ̀ sì ni ibi tí wọ́n ti bẹ̀rẹ̀.

• Oòduà: baba ńlá àwọn Yorùbá.
• Ilé-Ifẹ̀: ìlú ìbẹ̀rẹ̀ àwọn ọmọ Yorùbá.
• Ìtànkálẹ̀: àwọn ọmọ rẹ̀ tàn ká sí gbogbo ilẹ̀ Yorùbá.

Àwọn ẹ̀yà Yorùbá wo ni ó wà?

Àwọn ẹ̀yà Yorùbá pọ̀, àwọn tí a kọ́ ní ẹ̀kọ́ yìí nìyí.

• Ọ̀yọ́
• Ìjẹ̀bú
• Ẹ̀gbá
• Ìbàdàn
• Ifẹ̀

• Ìyàtọ̀: èdè àti àṣà wọn yàtọ̀ díẹ̀ sí ara wọn.
• Ìṣọ̀kan: gbogbo wọn jẹ́ ọmọ Oòduà, wọ́n sì ń sọ èdè Yorùbá.

Kí ni oúnjẹ abìnibí? (Lítíréṣò: oúnjẹ abìnibí)

Oúnjẹ abìnibí ni oúnjẹ tí àwọn baba ńlá wa ti ń jẹ láti ìgbà àtijọ́.

• Ìṣù: a lè sun ún tàbí sè é, ó sì dùn.
• Ẹ̀gúsí: ọbẹ̀ tí a fi èso ẹ̀gúsí ṣe.
• Àmàlà: oúnjẹ tí a fi iyẹ̀fun ṣe, a sì ń jẹ ẹ́ pẹ̀lú ọbẹ̀.
• Ẹ̀fọ́ rírò: ọbẹ̀ ẹ̀fọ́ tí a sè.

Pàtàkì oúnjẹ abìnibí

• Ìlera: oúnjẹ abìnibí dára fún ara.
• Àṣà: ó ń mú wa rántí àṣà Yorùbá.

Ìdánwò (Evaluation)

1. Ọ̀rọ̀ wo ni ọ̀rọ̀-orúkọ?
   A) Jẹ B) Ilé C) Pupa D) Yára
2. Ta ni baba Yorùbá?
   A) Ṣàngó B) Oòduà C) Adé D) Bàbá
3. Oúnjẹ abìnibí ni:
   A) Rice B) Ìṣù C) Bread D) Noodles
4. Kọ ọ̀rọ̀-arọ́pò-orúkọ mẹ́ta.
5. Kí ni ọ̀rọ̀-ìṣe? Fún un ní àpẹẹrẹ méjì.

Ìdáhùn sí ìbéèrè 1 sí 3

1. B) Ilé
2. B) Oòduà
3. B) Ìṣù

Iṣẹ́ àmúrelé (Assignment)

Kọ gbólóhùn mẹ́fà: méjì tí ó ní ọ̀rọ̀-orúkọ, méjì tí ó ní ọ̀rọ̀-ìṣe àti méjì tí ó ní ọ̀rọ̀-arọ́pò-orúkọ. Fa ìlà sí abẹ́ ọ̀rọ̀ náà nínú gbólóhùn kọ̀ọ̀kan.