Atunyewo Eko Lori Silebu Ede Yoruba, Elegbejegbe Tabi Irosiro – SS3 Yoruba Lesson Note (Second Term)
Lesson note at a glance
- Class
- SS3
- Subject
- Yoruba
- Term
- Second Term
- Reading time
- 6 min
Silebu ni ege oro ti o kere ju ti eemi le gbe jade leekan soso.
Afojusun eko
Ni opin eko yii, awon akekoo yoo le:
- salaye silebu ki won si pin oro si silebu;
- salaye odo silebu ati apaala silebu pelu apeere;
- salaye ihun silebu [F, KF ati N] ninu oro olopo silebu;
- salaye elegbejegbe, daruko apeere won ki won si so iwulo won;
- daruko awon koko ti a gbodo mo nipa iwe litireso ti ijoba ya.
Kin ni silebu ede Yoruba?
Silebu ni ege oro ti o kere ju ti eemi le gbe jade leekan soso.
- Odo silebu: apa ti o maa n dun ju ninu silebu, o je dandan ninu silebu kookan.
- Apaala silebu: iro konsonanti ti o le saaju odo silebu, ko je dandan.
Bawo ni a se n pin oro si silebu?
- Pe oro naa jeje, ki o gbo ege kookan ti eemi n gbe jade.
- Wa iro faweli inu oro naa, nitori faweli kookan maa n je odo silebu.
- Ti konsonanti ba saaju faweli, so o mo faweli naa (KF).
- Ti konsonanti aranmupe n tabi m ba duro nikan, o je silebu kan.
- Ka iye ege ti o ni, iye naa ni iye silebu oro naa.
Apeere pipin oro si silebu
| Oro | Pipin si silebu | Iye silebu |
|---|---|---|
| Ajayi | A-ja-yi | meta |
| Olabisi | O-la-bi-si | merin |
| Adeleke | A-de-le-ke | merin |
| Olopaa | O-lo-pa-a | merin |
| Gbangbadekun | gba-n-gba-de-kun | marun-un |
Kin ni odo silebu?
Odo silebu ni apa ti o se pataki julo ninu ihun silebu kookan.
- Iro faweli: maa n sise gege bi odo silebu.
- Konsonanti aranmupe asesilebu [m, n]: maa n sise gege bi odo silebu ti o ba duro nikan.
- Ohun ti o dun ju: odo silebu ni o maa n dun ju ninu silebu.
- Igbo ninu oro: awon iro odo silebu ni a maa n gbo ju ninu oro.
- Ami ohun: ori odo silebu ni a maa n fi ami ohun si.
- Dandan: kan-an-n-pa ni odo silebu je ninu ihun silebu.
Apeere: wa (odo ni a), gba (odo ni a), sun (odo ni u).
Kin ni apaala silebu?
Apaala silebu ni iro konsonanti yato si konsonanti aranmupe asesilebu [m, n].
- Iru iro bee ni o maa n sise gege bi apaala silebu.
- O maa n saaju odo silebu.
Apeere: gbo (apaala ni gb), dun (apaala ni d), ko (apaala ni k), we (apaala ni w).
Kin ni iyato laaarin odo silebu ati apaala silebu?
| Ojuami | Odo silebu | Apaala silebu |
|---|---|---|
| Iro ti o n se e | Faweli tabi konsonanti aranmupe asesilebu | Konsonanti miiran yato si m ati n asesilebu |
| Ipo ninu silebu | O je dandan | Ko je dandan |
| Bi o se dun | O maa n dun ju | Ko dun to odo silebu |
| Ami ohun | A maa n fi ami ohun si ori re | A ki i fi ami ohun si ori re |
| Apeere | a ninu wa, u ninu sun | w ninu wa, s ninu sun |
Kin ni iro faweli ati iro konsonanti?
- Iro faweli: iro ti a gbe jade lai si idiwo kankan fun eemi ni apa ohun.
- Iro konsonanti: iro ti a gbe jade pelu idiwo fun eemi ni apa ohun.
- Iye faweli: faweli enu meje ati faweli aranmupe marun-un wa ninu ede Yoruba.
- Iye konsonanti: konsonanti mejidinlogun wa ninu ede Yoruba.
Bawo ni ihun silebu [F, KF ati N] se ri ninu oro olopo silebu?
Eya ihun silebu meta ni o wa ninu ede Yoruba: F, KF ati N.
- F (faweli): faweli nikan ni silebu, bii A ninu A-ja-yi.
- KF (konsonanti ati faweli): konsonanti saaju faweli, bii ba ninu ba-ta.
- N (konsonanti aranmupe asesilebu): n tabi m nikan ni silebu, bii n ninu ko-n-ko.
| Oro | Ihun | Iye silebu |
|---|---|---|
| Aso | A / so F / KF |
2 |
| Bata | ba / ta KF / KF |
2 |
| Igbale | i / gba / le F / KF / KF |
3 |
| Alupupu | A / lu / pu / pu F / KF / KF / KF |
4 |
| Konko | ko / N / ko KF / N / KF |
3 |
Iwe akatilewa
Aewoyin S.Y (2009) IMO, EDE, ASA ati LITIRESO YORUBA S.S.3. Copromutt Publishers.
Kin ni elegbejegbe?
Elegbejegbe ni egbe ti awon odo ati agba, ni okunrin tabi ni obinrin, ti won je iro da sile ni agbegbe won fun igbega ilu ati ara won.
- Ise ijoba atijo: iwonba ni ise ti ijoba maa n se fun awon ara ilu ni aye atijo.
- Ipa elegbejegbe: igbega ati idagbasoke ilu tabi igberiko maa n waye pelu iranlowo won.
- Apeere ti aye atijo: egbe ogboni.
Kin ni egbe ogboni?
Egbe ogboni ni apapo awon agba ilu ti won to omo bii aadota odun.
- Ojuse: lati fun oba ni imoran.
- Agbara: won le da oba lekun tabi le oba kuro lori ite ti o ba si agbara lo.
Awon elegbejegbe wo ni o wa ni ode-oni?
Awon elegbejegbe ode-oni po jantirere.
- Lion’s club: egbe alaanu ti o n se ise idagbasoke.
- Rotary club: egbe alaanu ti o n se ise idagbasoke.
- Majeeobaje: egbe ti o n sise fun ilosiwaju ilu.
- Oredegbe: egbe ore ti o n sise fun anfaani omo egbe ati ilu.
Ni ilu tabi ileto ti awon egbe wonyi ba wa, won maa n se ise idagbasoke bii:
- tite tabi titun afara se;
- kiko ile ero kaakiri ibudoko.
Kin ni iwulo elegbejegbe?
Iwulo elegbejegbe ni anfaani ti won n mu wa fun ilu ati omo egbe.
- Eto iselu: awon egbe ogboni maa n kopa ninu eto iselu awon baba-nla wa.
- Ise idagbasoke: won maa n kopa ninu ise bii ona yiye, afara odo titun se ati aafin oba kiko.
- Eto eko: won maa n pese owo ajemonu fun awon akekoo ile-iwe giga ati eko ofe fun awon akekoo ile-iwe girama.
- Owo idanwo: won maa n san owo idanwo iwe mewaa.
- Iranlowo omo egbe: aaro kikojo, owe bibe ati eesu kikojo maa n ran egbe ati enikookan omo egbe lowo.
Kin ni ogbon itopinpin litireso?
Ogbon itopinpin litireso ni awon koko to se pataki ti a gbodo mo nipa iwe litireso ti ijoba ya ti a maa ka.
- Oruko iwe: akole iwe naa.
- Oruko onkowe: eni ti o ko iwe naa.
- Ibudo itan: ilu ti itan inu iwe ti waye.
- Itan ni soki: ofiri ohun ti o sele ninu iwe.
- Awon eda itan: awon eniyan inu itan.
- Ona isowolo-ede: bi onkowe se lo ede.
- Eko ti a ri ko: ogbon ti itan naa fi ko wa.
- Asa Yoruba: awon asa ti o wa ninu itan.
Iwe ti a maa gbe yewo ni OMO TI A TI A FI ISE WO ati ORE MI.
Oruko onkowe
Oruko awon onkowe iwe naa ni: Ojukorola O. ati Aderibigbe M.
Ibudo itan
Ibudo itan n’ toka si ilu ti itan inu iwe yii ti waye. Awon ilu ti itan naa ti waye ni:
Akanlo ede ayaworan
- Owe: oro ogbon kukuru ti o ni itumo jinle.
- Akanlo ede: gbolohun ti itumo re yato si itumo oro inu re.
- Afiwe: fifi nnkan kan we omiran.
- Awitunwi: atunwi oro tabi gbolohun.
- Ifohunpeniyan: fifi iwa eniyan si nnkan ti ki i se eniyan.
- Asorege ati iforodara: awon ona isowolo-ede miiran ti a maa n wa ninu iwe.
Iwe akatilewa
Simplified Yoruba ati litireso
Igbelewon
- Kin ni silebu? Fun apeere meji.
- Salaye odo silebu ati apaala silebu pelu apeere.
- Eya ihun silebu meloo ni o wa? Daruko won pelu apeere.
- Ki ni pataki konsonanti aranmupe n ati m ninu ege silebu?
- Kin ni elegbejegbe? Daruko iwulo elegbejegbe merin.
Ise asetilewa
Pin awon oro wonyi si silebu, ki o si ko ihun (F, KF tabi N) si abe silebu kookan:
- Agbalagbaakan
- Olowolayemo
- Gbangbalakoogbo
- Operekete
This term's Yoruba topics
SS3 Second Term · 5 topics
- Atunyewo Eko Lori Silebu Ede Yoruba, Elegbejegbe Tabi Irosiro
- Fonoloji Ede Yoruba, Agbeyewo Awon Orisa Ile Yoruba
- Atunyewo Eko Lori Oro-Ayalo, Eto Ebi Ati Iserun Eni
- Iseda Oro-Oruko, Eto Iselu Abinbi Ati Ti Ode-Oni
- Atunyewo Eko Lori Asa Igbeyawo Nile Yoruba

