Skip to content

Atunyewo Eko Lori Oro-Ayalo, Eto Ebi Ati Iserun Eni – SS3 Yoruba Lesson Note (Second Term)

Lesson note at a glance

Class
SS3
Subject
Yoruba
Term
Second Term
Reading time
8 min
Start of this note, 3 of 5
Take this term’s notes offline
Reading here is free. Download all 5 SS3 Yoruba Second term notes as PDF to print and Word to edit.
Download all three terms, ₦2,000
Instant download. Secure payment by Paystack. Card, bank transfer, USSD or OPay. Payment stuck? WhatsApp us.

Oro-ayalo ni oro ti a mu lati inu ede kan wo inu ede miiran lona ti pipe ati kiko re yoo fi wa ni ibamu pelu ede ti a mu-un wo.

Behavioural objectives (Ibi ti eko yii pari si)

Ni opin eko yii, awon akekoo yoo le:

Advertisement
  1. so kini oro-ayalo je ati inu awon ede ti a ti n ya oro wonu ede Yoruba;
  2. salaye ilana afetiya ati ilana afojuya pelu apeere;
  3. so awon ona ti oro-ayalo gba wonu ede Yoruba ati awon ofin ede Yoruba ti oro-ayalo gbodo tele;
  4. salaye itumo iserun eni, igba ati ohun ti a fi n bo won;
  5. salaye eto ebi ati awon ibasepo ti o wa ninu ebi.

Kini oro-ayalo?

Oro-ayalo ni oro ajeji ti a ya wonu ede Yoruba lati inu ede miiran.

  • Itumo: mimu oro lati inu ede kan wo inu ede miiran, ki pipe ati kiko re baa ede ti a mu-un wo mu.
  • Anfaani akoko: oro-ayalo maa n mu ki ede dagba.
  • Anfaani keji: o maa n je ki oruko wa fun awon nnkan ati ero tuntun ti o ba n sese n wo awujo wa.

Inu awon ede wo ni a ti n ya oro wonu ede Yoruba?

A n ya oro wonu ede Yoruba lati inu ede Geesi, ede Larubawa ati ede Faranse.

  • Ede Geesi: apeere ni tebu, buredi ati tisa.
  • Ede Larubawa: apeere ni alubosa (lati Al-basal) ati mosalasi.
  • Ede Faranse: ede yii je ikan ninu awon ede ti a ti ya oro.

Ona meloo ni a n gba ya oro wonu ede Yoruba?

Ona meji ni a n gba ya oro wonu ede Yoruba: ilana afetiya ati ilana afojuya.

Kini ilana afetiya?

Ilana afetiya ni pipe oro-ayalo ni ona to sunmo bi awon elede se n pe oro gan-an.

Oro-ayalo Ede Yoruba
Bible Baibu
Peter Pita
Table Tebu
Esther Esita
Deacon Dikin
Council Kansu
Al-basal Alubosa

Kini ilana afojuya?

Ilana afojuya ni kiko oro-ayalo ni ona to sunmo bi awon elede se n ko oro naa.

  • Awon elede saaba maa n lo ilana yii.
Oro-ayalo Ede Yoruba
Soldier Soja
Table Tabili
Peter Peteru
Esther Esiteri
Bible Bibeli
Deacon Diakoni
Hebrew Heberu
Advertisement

Kini iyato laarin afetiya ati afojuya?

Ilana Ohun ti o je Apeere
Afetiya Pipe oro to sunmo bi awon elede se n pe e Table: Tebu
Afojuya Kiko oro to sunmo bi awon elede se n ko o Table: Tabili

Bawo ni oro-ayalo se wonu ede Yoruba?

Oro-ayalo gba ona marun wonu ede Yoruba: esin, ajose owo, eto iselu, asa ati olaju, ati eto eko.

  1. Esin: esin musulumi ati esin Kristi mu oro bii mosalasi, soosi, alijanna, angeli, bibeli, pasito ati kurani wa.
  2. Ajose owo: ajose owo laarin Yoruba ati awon eya miiran mu oro bii senji, korensi, wisiki ati buluu wa.
  3. Eto iselu: ijoba ajeji ti awon Larubawa ati Geesi mu wa so oro bii seria, kootu ati sinato di ti Yoruba.
  4. Asa ati olaju: ajumose nipa asa ati olaju mu ki a ya opolopo oro, bii yigi ati mared.
  5. Eto eko: eto eko mu oro bii tisa ati boodu wa.

Ayipada iro wo ni oro-ayalo n koja ki o to di ti Yoruba?

Oro-ayalo gbodo tele ofin ede Yoruba ki o to le di ara oro ede Yoruba.

  • Fifi faweli seyin oro: a fi faweli kun oro to pari si konsonanti.
  • Yiyo konsonanti ipari kuro: a yo konsonanti to wa leyin oro kuro.
  • Yiya isupo konsonanti: a fi faweli ya konsonanti meji ti o jo wa papo.
  • Ifiropo konsonanti: a fi konsonanti Yoruba rọpo konsonanti ede Geesi ti ko si ninu Yoruba.

1. Kini fifi faweli seyin oro?

Konsonanti ki i gbeyin oro ninu ede Yoruba, nitori naa a o fi faweli ti o ye seyin oro-ayalo ti o ba pari si konsonanti.

  • Faweli ti a le fi seyin ni i, u, a tabi o.
Ede Geesi Ede Yoruba
Bread buredi
Gum goomu
Bed beedi
Shirt seeti
Fail feeli
Glass gilaasi
Gold goolu

2. Kini yiyo konsonanti ipari oro-ayalo kuro?

Eyi ni yiyo konsonanti ti o wa ni opin oro-ayalo kuro.

Advertisement
Ede Geesi Ede Yoruba
Mobil mobi
Moses mose
Jesus jesu
Lazarus lasaru

3. Kini yiya isupo konsonanti?

Yiya isupo konsonanti ni fifi faweli ya konsonanti meji ti o jo wa papo ninu oro-ayalo.

Ede Geesi Ede Yoruba
Bread buredi
Milk miliiki
Tray Tiree
Station Tesan
Belt beliiti

4. Kini ifiropo konsonanti?

Ifiropo konsonanti waye nigba ti konsonanti oro Geesi ba yato si ti Yoruba.

Ede Geesi Ede Yoruba
Lazarus lasaru
Church soosi
Queen kun-yin
Valve faafu
Stamp sitanbu
Cup koobu

Kini ofin ati iwulo oro-ayalo?

Oro-ayalo ni ofin ti o de e, o si ni iwulo fun ede Yoruba.

Ofin ti o de oro-ayalo

  • Ami ohun: ami gbodo wa lori oro-ayalo.
  • Ami ohun oke: oro-ayalo lo maa n bere pelu ami ohun oke.
  • Faweli aranmupe: faweli aranmupe maa n bere oro-ayalo.

Iwulo oro-ayalo

  • Idagba ede: oro-ayalo maa n mu ki ede dagba.
  • Oruko tuntun: nipa yiya oro ni a fi n ri oruko fun awon nnkan ati ero tuntun ti o ba sese n wo awujo wa.

Kini iserun eni?

Iserun eni ni baba-nla eni, ti o se iran eni sile tabi ori eni ti iran kan ti bere.

  • Ibere iran: ko si iran kan ni ile Yoruba ti ko ni awon ti o see.
  • Owe: ‘okun ki i gun titi ki o ma ni ibi ti o ti fa wa’.
  • Aye atijo: awon baba-nla wa ti wa nigba iwase, won ti se gudugudu meje ohun yaaya mefa nigba aye won.
  • Igbagbo Yoruba: odo ki san ki o gbagbe orisun re.
  • Ipe oruko won: opolopo igba ni won maa n pe oruko baba-nla fun iyonu ati aabo.
  • Idi re: won gbagbo pe eni to ba ti ku ni agbara nla lati bukun awon iran won ni aye.

Igba ati ona wo ni a n gba bo iserun eni?

A n bo iserun eni nigba odun tabi loorekoore, nipa etutu lati tu won loju fun oore ti a n reti lodo won.

Advertisement

Igba ti a n bo won

  • Odoodun: awon iran miiran maa n bo iserun won lodoodun.
  • Igba wahala: won tun n bo won nigba ti wahala tabi idarudapo ba wa ninu ebi.

Ibi ti a n bo won

  • Ojubo: ebi kookan ni o ni ojubo ti won ti n bo iserun won.
  • Ibi ojubo: o le je agboole tabi eyin odi ilu.
  • Eyin odi ilu: iru ibi bee le je ibi ti baba-nla won tedo si nigba iwase.
  • Ogangan ibi: ibi ti oku ba kori si ni won ti n se etutu.

Ohun ti a fi n bo won

  1. A n lo ohun jije mimu bii agbo tabi agutan ati adie.
  2. A o ro eje re si oju oori iserun naa.
  3. A o da obi.
  4. Ti obi ba yan, o ti gba niyen.
  • Akoko ayeye ni o maa n je fun gbogbo ebi.
  • Ile Ijebu: Agemo ni won n se.
  • Ipinle Eko: won kii fi Adamu-Orisa sere.

Bawo ni a se n da iserun eni mo?

A n da iserun eni mo nipase ila oju, oriki-orile ati isesi iran kookan.

  • Iranti: awon nnkan wonyi n mu iserun eni wa si iranti.
  • Orisun oruko: inu oriki-orile, ise, iwa, esin ati eewo iran ni a ti n gbo oruko awon baba-nla wa ti o ti lo.

Apeere

  • Iran Onikoyi: iran jagun ni, eyi si han ninu oriki ati itan won. Baba-nla won je jagunjagun.
  • Iwa akin: iwa akin hihu ko fi iran Onikoyi sile.
  • Iran Aagberi: won ko fe gbagbe oogun abenu gongo.
  • Iran Olofa: won kan o je gbagbe ijakadi.

Kini eto ebi?

Eto ebi ni opomulero ti o gbe asa, ise ati ibara-eni-gbepo awon Yoruba duro.

  • Oruko miiran: ebi ni a tun n pe ni alajobi tabi molebi.
  • Alajobi: iya, baba, egbon, aburo ati ibatan eni ni apapo.
  • Omo nibi-niran: awon Yoruba je omo nibi-niran. Bi won se tan si ile baba ni won tan si ile iya.
  • Ibere eto ebi: eto ebi bere lati inu ile.
  • Olori ile: gege bi asa, baba ni olori ile.
  • Iya: iya ni atele, ki o kan awon omo gege bi ojo ori won.
  • Ipa ikookan: iko kokan ni o ni ipa ti o n ko lati mu ki ife, isokan, laafia ati ajosepo wa ninu ebi.
Advertisement

Awon ibasepo wo ni o wa ninu ebi?

Opolopo ibasepo ati ipo ni o wa ninu ebi Yoruba, awon wonyi ni:

  • Ise obi si omo
  • Ise omo si obi
  • Ibasepo laarin omo iya si omo iya
  • Ibasepo laarin Obakan si Obakan
  • Ibasepo laarin idile eni ati baba eni
  • Ipo Baale ati ojuse re
  • Ipo Iyaale ile ati ise re
  • Ipo Obinrin ile
  • Ipo Orogun
  • Ipo Omo osu ati ise won
  • Ipo Omokunrin ile ati ise won
  • Ipo Omobinrin ile
  • Awon Alejo tabi Alabagbe

Litireso

Litireso ni kika iwe ti ajo WAEC yan.

Atunyewo eko

  1. Ki ni oro oruko?
  2. Ki ni oro aropo oruko?
  3. Ko iyato merin laarin oro oruko ati oro aropo oruko.

Evaluation (Apapo igbelewon)

  1. Kin ni oro-ayalo?
  2. Ona meloo ni a n gba lati ya oro lo? Salaye won pelu apeere.
  3. Ki ni iserun eni tumo si? Igba wo ni a n bo won, kin ni a si fi n bo won?
  4. Salaye awon wonyi: Obakan, Iyekan-eni, Omo osu, Obinrin ile ati Omobinrin ile.
  5. Ki ni ojuse Baale ile? Salaye ni kikun.

Assignment (Ise asetilewa)

Ko irisi awon oro Geesi wonyi sile leyin igba ti a ba ti ya won wonu ede Yoruba, ki o si so ofin ede Yoruba ti o lo ninu ikookan: Teacher, Starch, Milk, bread, class, scale, block, trouser, brother, shilling.

Iwe akatilewa

  • Adewoyin S.Y (2009) IMO, EDE, ASA ati LITIRESO YORUBA S.S.3. Copromutt Publishers.
  • Imo Ede Asa ati Litireso Yoruba (SS3), S.Y Adewoyin, oju-iwe 277 si 279.

This term's Yoruba topics

SS3 Second Term · 5 topics

  1. Atunyewo Eko Lori Silebu Ede Yoruba, Elegbejegbe Tabi Irosiro
  2. Fonoloji Ede Yoruba, Agbeyewo Awon Orisa Ile Yoruba
  3. Atunyewo Eko Lori Oro-Ayalo, Eto Ebi Ati Iserun Eni
  4. Iseda Oro-Oruko, Eto Iselu Abinbi Ati Ti Ode-Oni
  5. Atunyewo Eko Lori Asa Igbeyawo Nile Yoruba
Advertisement

Lesson Notes for Other Classes

Print it or edit it in Word

Every note is free to read online. A PDF or Word copy of one subject costs ₦1,000 for one term, or ₦2,000 for all three terms.

Sign in first, then choose your class and subject at checkout.