Atunyewo Eko Lori Oro-Ayalo, Eto Ebi Ati Iserun Eni – SS3 Yoruba Lesson Note (Second Term)
Lesson note at a glance
- Class
- SS3
- Subject
- Yoruba
- Term
- Second Term
- Reading time
- 8 min
Oro-ayalo ni oro ti a mu lati inu ede kan wo inu ede miiran lona ti pipe ati kiko re yoo fi wa ni ibamu pelu ede ti a mu-un wo.
Behavioural objectives (Ibi ti eko yii pari si)
Ni opin eko yii, awon akekoo yoo le:
- so kini oro-ayalo je ati inu awon ede ti a ti n ya oro wonu ede Yoruba;
- salaye ilana afetiya ati ilana afojuya pelu apeere;
- so awon ona ti oro-ayalo gba wonu ede Yoruba ati awon ofin ede Yoruba ti oro-ayalo gbodo tele;
- salaye itumo iserun eni, igba ati ohun ti a fi n bo won;
- salaye eto ebi ati awon ibasepo ti o wa ninu ebi.
Kini oro-ayalo?
Oro-ayalo ni oro ajeji ti a ya wonu ede Yoruba lati inu ede miiran.
- Itumo: mimu oro lati inu ede kan wo inu ede miiran, ki pipe ati kiko re baa ede ti a mu-un wo mu.
- Anfaani akoko: oro-ayalo maa n mu ki ede dagba.
- Anfaani keji: o maa n je ki oruko wa fun awon nnkan ati ero tuntun ti o ba n sese n wo awujo wa.
Inu awon ede wo ni a ti n ya oro wonu ede Yoruba?
A n ya oro wonu ede Yoruba lati inu ede Geesi, ede Larubawa ati ede Faranse.
- Ede Geesi: apeere ni tebu, buredi ati tisa.
- Ede Larubawa: apeere ni alubosa (lati Al-basal) ati mosalasi.
- Ede Faranse: ede yii je ikan ninu awon ede ti a ti ya oro.
Ona meloo ni a n gba ya oro wonu ede Yoruba?
Ona meji ni a n gba ya oro wonu ede Yoruba: ilana afetiya ati ilana afojuya.
Kini ilana afetiya?
Ilana afetiya ni pipe oro-ayalo ni ona to sunmo bi awon elede se n pe oro gan-an.
| Oro-ayalo | Ede Yoruba |
|---|---|
| Bible | Baibu |
| Peter | Pita |
| Table | Tebu |
| Esther | Esita |
| Deacon | Dikin |
| Council | Kansu |
| Al-basal | Alubosa |
Kini ilana afojuya?
Ilana afojuya ni kiko oro-ayalo ni ona to sunmo bi awon elede se n ko oro naa.
- Awon elede saaba maa n lo ilana yii.
| Oro-ayalo | Ede Yoruba |
|---|---|
| Soldier | Soja |
| Table | Tabili |
| Peter | Peteru |
| Esther | Esiteri |
| Bible | Bibeli |
| Deacon | Diakoni |
| Hebrew | Heberu |
Kini iyato laarin afetiya ati afojuya?
| Ilana | Ohun ti o je | Apeere |
|---|---|---|
| Afetiya | Pipe oro to sunmo bi awon elede se n pe e | Table: Tebu |
| Afojuya | Kiko oro to sunmo bi awon elede se n ko o | Table: Tabili |
Bawo ni oro-ayalo se wonu ede Yoruba?
Oro-ayalo gba ona marun wonu ede Yoruba: esin, ajose owo, eto iselu, asa ati olaju, ati eto eko.
- Esin: esin musulumi ati esin Kristi mu oro bii mosalasi, soosi, alijanna, angeli, bibeli, pasito ati kurani wa.
- Ajose owo: ajose owo laarin Yoruba ati awon eya miiran mu oro bii senji, korensi, wisiki ati buluu wa.
- Eto iselu: ijoba ajeji ti awon Larubawa ati Geesi mu wa so oro bii seria, kootu ati sinato di ti Yoruba.
- Asa ati olaju: ajumose nipa asa ati olaju mu ki a ya opolopo oro, bii yigi ati mared.
- Eto eko: eto eko mu oro bii tisa ati boodu wa.
Ayipada iro wo ni oro-ayalo n koja ki o to di ti Yoruba?
Oro-ayalo gbodo tele ofin ede Yoruba ki o to le di ara oro ede Yoruba.
- Fifi faweli seyin oro: a fi faweli kun oro to pari si konsonanti.
- Yiyo konsonanti ipari kuro: a yo konsonanti to wa leyin oro kuro.
- Yiya isupo konsonanti: a fi faweli ya konsonanti meji ti o jo wa papo.
- Ifiropo konsonanti: a fi konsonanti Yoruba rọpo konsonanti ede Geesi ti ko si ninu Yoruba.
1. Kini fifi faweli seyin oro?
Konsonanti ki i gbeyin oro ninu ede Yoruba, nitori naa a o fi faweli ti o ye seyin oro-ayalo ti o ba pari si konsonanti.
- Faweli ti a le fi seyin ni i, u, a tabi o.
| Ede Geesi | Ede Yoruba |
|---|---|
| Bread | buredi |
| Gum | goomu |
| Bed | beedi |
| Shirt | seeti |
| Fail | feeli |
| Glass | gilaasi |
| Gold | goolu |
2. Kini yiyo konsonanti ipari oro-ayalo kuro?
Eyi ni yiyo konsonanti ti o wa ni opin oro-ayalo kuro.
| Ede Geesi | Ede Yoruba |
|---|---|
| Mobil | mobi |
| Moses | mose |
| Jesus | jesu |
| Lazarus | lasaru |
3. Kini yiya isupo konsonanti?
Yiya isupo konsonanti ni fifi faweli ya konsonanti meji ti o jo wa papo ninu oro-ayalo.
| Ede Geesi | Ede Yoruba |
|---|---|
| Bread | buredi |
| Milk | miliiki |
| Tray | Tiree |
| Station | Tesan |
| Belt | beliiti |
4. Kini ifiropo konsonanti?
Ifiropo konsonanti waye nigba ti konsonanti oro Geesi ba yato si ti Yoruba.
| Ede Geesi | Ede Yoruba |
|---|---|
| Lazarus | lasaru |
| Church | soosi |
| Queen | kun-yin |
| Valve | faafu |
| Stamp | sitanbu |
| Cup | koobu |
Kini ofin ati iwulo oro-ayalo?
Oro-ayalo ni ofin ti o de e, o si ni iwulo fun ede Yoruba.
Ofin ti o de oro-ayalo
- Ami ohun: ami gbodo wa lori oro-ayalo.
- Ami ohun oke: oro-ayalo lo maa n bere pelu ami ohun oke.
- Faweli aranmupe: faweli aranmupe maa n bere oro-ayalo.
Iwulo oro-ayalo
- Idagba ede: oro-ayalo maa n mu ki ede dagba.
- Oruko tuntun: nipa yiya oro ni a fi n ri oruko fun awon nnkan ati ero tuntun ti o ba sese n wo awujo wa.
Kini iserun eni?
Iserun eni ni baba-nla eni, ti o se iran eni sile tabi ori eni ti iran kan ti bere.
- Ibere iran: ko si iran kan ni ile Yoruba ti ko ni awon ti o see.
- Owe: ‘okun ki i gun titi ki o ma ni ibi ti o ti fa wa’.
- Aye atijo: awon baba-nla wa ti wa nigba iwase, won ti se gudugudu meje ohun yaaya mefa nigba aye won.
- Igbagbo Yoruba: odo ki san ki o gbagbe orisun re.
- Ipe oruko won: opolopo igba ni won maa n pe oruko baba-nla fun iyonu ati aabo.
- Idi re: won gbagbo pe eni to ba ti ku ni agbara nla lati bukun awon iran won ni aye.
Igba ati ona wo ni a n gba bo iserun eni?
A n bo iserun eni nigba odun tabi loorekoore, nipa etutu lati tu won loju fun oore ti a n reti lodo won.
Igba ti a n bo won
- Odoodun: awon iran miiran maa n bo iserun won lodoodun.
- Igba wahala: won tun n bo won nigba ti wahala tabi idarudapo ba wa ninu ebi.
Ibi ti a n bo won
- Ojubo: ebi kookan ni o ni ojubo ti won ti n bo iserun won.
- Ibi ojubo: o le je agboole tabi eyin odi ilu.
- Eyin odi ilu: iru ibi bee le je ibi ti baba-nla won tedo si nigba iwase.
- Ogangan ibi: ibi ti oku ba kori si ni won ti n se etutu.
Ohun ti a fi n bo won
- A n lo ohun jije mimu bii agbo tabi agutan ati adie.
- A o ro eje re si oju oori iserun naa.
- A o da obi.
- Ti obi ba yan, o ti gba niyen.
- Akoko ayeye ni o maa n je fun gbogbo ebi.
- Ile Ijebu: Agemo ni won n se.
- Ipinle Eko: won kii fi Adamu-Orisa sere.
Bawo ni a se n da iserun eni mo?
A n da iserun eni mo nipase ila oju, oriki-orile ati isesi iran kookan.
- Iranti: awon nnkan wonyi n mu iserun eni wa si iranti.
- Orisun oruko: inu oriki-orile, ise, iwa, esin ati eewo iran ni a ti n gbo oruko awon baba-nla wa ti o ti lo.
Apeere
- Iran Onikoyi: iran jagun ni, eyi si han ninu oriki ati itan won. Baba-nla won je jagunjagun.
- Iwa akin: iwa akin hihu ko fi iran Onikoyi sile.
- Iran Aagberi: won ko fe gbagbe oogun abenu gongo.
- Iran Olofa: won kan o je gbagbe ijakadi.
Kini eto ebi?
Eto ebi ni opomulero ti o gbe asa, ise ati ibara-eni-gbepo awon Yoruba duro.
- Oruko miiran: ebi ni a tun n pe ni alajobi tabi molebi.
- Alajobi: iya, baba, egbon, aburo ati ibatan eni ni apapo.
- Omo nibi-niran: awon Yoruba je omo nibi-niran. Bi won se tan si ile baba ni won tan si ile iya.
- Ibere eto ebi: eto ebi bere lati inu ile.
- Olori ile: gege bi asa, baba ni olori ile.
- Iya: iya ni atele, ki o kan awon omo gege bi ojo ori won.
- Ipa ikookan: iko kokan ni o ni ipa ti o n ko lati mu ki ife, isokan, laafia ati ajosepo wa ninu ebi.
Awon ibasepo wo ni o wa ninu ebi?
Opolopo ibasepo ati ipo ni o wa ninu ebi Yoruba, awon wonyi ni:
- Ise obi si omo
- Ise omo si obi
- Ibasepo laarin omo iya si omo iya
- Ibasepo laarin Obakan si Obakan
- Ibasepo laarin idile eni ati baba eni
- Ipo Baale ati ojuse re
- Ipo Iyaale ile ati ise re
- Ipo Obinrin ile
- Ipo Orogun
- Ipo Omo osu ati ise won
- Ipo Omokunrin ile ati ise won
- Ipo Omobinrin ile
- Awon Alejo tabi Alabagbe
Litireso
Litireso ni kika iwe ti ajo WAEC yan.
Atunyewo eko
- Ki ni oro oruko?
- Ki ni oro aropo oruko?
- Ko iyato merin laarin oro oruko ati oro aropo oruko.
Evaluation (Apapo igbelewon)
- Kin ni oro-ayalo?
- Ona meloo ni a n gba lati ya oro lo? Salaye won pelu apeere.
- Ki ni iserun eni tumo si? Igba wo ni a n bo won, kin ni a si fi n bo won?
- Salaye awon wonyi: Obakan, Iyekan-eni, Omo osu, Obinrin ile ati Omobinrin ile.
- Ki ni ojuse Baale ile? Salaye ni kikun.
Assignment (Ise asetilewa)
Ko irisi awon oro Geesi wonyi sile leyin igba ti a ba ti ya won wonu ede Yoruba, ki o si so ofin ede Yoruba ti o lo ninu ikookan: Teacher, Starch, Milk, bread, class, scale, block, trouser, brother, shilling.
Iwe akatilewa
- Adewoyin S.Y (2009) IMO, EDE, ASA ati LITIRESO YORUBA S.S.3. Copromutt Publishers.
- Imo Ede Asa ati Litireso Yoruba (SS3), S.Y Adewoyin, oju-iwe 277 si 279.
This term's Yoruba topics
SS3 Second Term · 5 topics
- Atunyewo Eko Lori Silebu Ede Yoruba, Elegbejegbe Tabi Irosiro
- Fonoloji Ede Yoruba, Agbeyewo Awon Orisa Ile Yoruba
- Atunyewo Eko Lori Oro-Ayalo, Eto Ebi Ati Iserun Eni
- Iseda Oro-Oruko, Eto Iselu Abinbi Ati Ti Ode-Oni
- Atunyewo Eko Lori Asa Igbeyawo Nile Yoruba

