Agwugwa: Gwam Gwam Gwam – Basic 4 Igbo Lesson Note (Second Term)

Agwugwa bụ egwu mkpirikpi nke ụmụaka na-abụ mgbe ha na-egwu egwu ma ọ bụ mgbe obi ụtọ na-adị ha.

Ebumnuche Omume

Na njedebe nke ihe omumu a, ụmụ akwụkwọ ga-enwe ike:

1. ịkọwa ihe agwugwa bụ.
2. ịkpọ ihe ndị na-eme agwugwa aha.
3. ibụ agwugwa dị iche iche na ime ihe e kwuru n’ime ha.
4. ịkọwa mgbe a na-abụ agwugwa na uru ọ bara.
5. imepụta agwugwa ọhụrụ nke ha.

Gịnị bụ agwugwa?

Agwugwa bụ egwu mkpirikpi na-ada ụtọ n’ntị nke ụmụaka na-abụ n’oge ọṅụ.

• Aha ọzọ: A na-akpọkwa ya “gwam gwam gwam” n’ihi na ọ na-enwekarị okwu ndị na-ada ụtọ n’ntị.
• Mkpa ya: Agwugwa dị mkpa n’omenala ndị Igbo.

Gịnị bụ ihe ndị na-eme agwugwa?

Agwugwa nwere ihe ise a na-amata ya.

• Ọ dị mkpirikpi: Agwugwa adịghị ogologo.
• Ọ na-ada ụtọ: Ụda ya na-atọ ụtọ na ntị.
• Ọ dị mfe: Ụmụaka nwere ike ịmụta ya ngwa ngwa.
• Ọ na-enwe rhythm: Ọ nwere ụkpụrụ olu.
• A na-abụ ya mgbe ọṅụ: A na-abụ ya mgbe mmadụ nwere obi ụtọ.

Gịnị bụ ụdị agwugwa dị iche iche?

E nwere ụdị agwugwa asaa n’akwụkwọ a: maka egwuregwu, mmiri, anụmanụ, nri, ụlọ, ụbọchị na onye enyi.

1. Agwugwa Maka Egwuregwu

Egwu Nkita

Nkita nkita gọm gọm gọm
Ọ na-agba ọsọ ọsọ ọsọ
Ọdụ ya na-efe efe efe
Nkita nkita gọm gọm gọm

Otu e si egwu ya:

• Ụmụaka na-agbagharị ka nkịta.
• Ha na-eme ụda “gọm gọm gọm”.
• Ha na-efegharị ọdụ ha.

Egwu Nnụnụ

Nnụnụ nnụnụ cii cii cii
Na-efe efe n’elu elu
Na-abụ abụ cii cii cii
Nnụnụ nnụnụ cii cii cii

Otu e si egwu ya:

• Ụmụaka na-efegharị aka ha ka nku.
• Ha na-eme ụda “cii cii cii”.
• Ha na-awụli elu ka nnụnụ.

2. Agwugwa Maka Mmiri

Mmiri Ozuzo

Mmiri na-ezo sọọ sọọ sọọ
Igwe na-ada gbọọ gbọọ gbọọ
Anyị na-agba ọsọ
Mmiri na-ezo sọọ sọọ sọọ

Otu e si egwu ya:

• Ụmụaka na-ekpu aka n’elu ka mmiri.
• Ha na-agba ọsọ mgbe ha kwuru “anyị na-agba ọsọ”.
• Ha na-eme ụda mmiri “sọọ sọọ sọọ”.

Osimiri

Osimiri na-asọ gbọọ gbọọ gbọọ
Azụ na-egwu mmiri
Na-awụ awụ awụ
Osimiri na-asọ gbọọ gbọọ gbọọ

3. Agwugwa Maka Anụmanụ

Okuko

Okuko na-ekwe kọọ rọọ kọọ
Na-achọ nri n’ala
Chịm chịm chịm
Okuko na-ekwe kọọ rọọ kọọ

Otu e si egwu ya:

• Ụmụaka na-ehulata isi ka okuko.
• Ha na-atụ aka n’ala ka ha na-achọ nri.
• Ha na-eme ụda “kọọ rọọ kọọ”.

Ewu

Ewu na-ebe hee hee hee
Na-ata ahịhịa kpo kpo kpo
Na-efe efe n’ugwu
Ewu na-ebe hee hee hee

4. Agwugwa Maka Nri

Akara

Akara dị ụtọ yam yam yam
Na-esi n’ọkụ fọọ fọọ fọọ
Anyị ga-eri ya
Akara dị ụtọ yam yam yam

Otu e si egwu ya:

• Ụmụaka na-eme ka ha na-agbanye akara.
• Ha na-eme ụda ọkụ “fọọ fọọ fọọ”.
• Ha na-eme ka ha na-eri “yam yam yam”.

Ji

Ji dị ụtọ yum yum yum
Mama si ya nke ọma
Anyị ga-eri ya ooo
Ji dị ụtọ yum yum yum

5. Agwugwa Maka Ụlọ

Ụlọ Anyị

Ụlọ anyị mara mma ooo
Papa wuru ya kpọm kpọm kpọm
Mama na-eme ya ọcha
Ụlọ anyị mara mma ooo

Ọnụ Ụzọ

Ọnụ ụzọ gbaa kpọm
Onye na-abata sọọ
Nnọọ nnọọ nnọọ
Ọnụ ụzọ gbaa kpọm

6. Agwugwa Maka Ụbọchị

Chi Ọbọ

Chi na-abọ kịrị kịrị kịrị
Anwụ na-apụta chaaa
Anyị na-eteta
Chi na-abọ kịrị kịrị kịrị

Otu e si egwu ya:

• Ụmụaka na-emeghe aka ha ka anwụ na-acha.
• Ha na-eme ụda “kịrị kịrị kịrị”.
• Ha na-egosi ka ha na-eteta.

Abalị

Abalị bịara suu suu suu
Ọnwa na-acha chaaa chaaa chaaa
Anyị ga-alala
Abalị bịara suu suu suu

7. Agwugwa Maka Onye Enyi

Enyi Ọma

Enyi m dị mma laa laa laa
Anyị na-egwukọ egwu
Haa haa haa
Enyi m dị mma laa laa laa

Ndị Enyi

Anyị bụ ndị enyi yeee
Na-egwukọ egwu waaa
Na-añụrị ọṅụ haa haa haa
Anyị bụ ndị enyi yeee

Kedu otu e si abụ agwugwa?

A na-abụ agwugwa site n’iji olu, ahụ na mmetụta n’otu oge.

1. Olu

• Jiri olu dị elu: Ka mmadụ nụ ya nke ọma.
• Jiri olu dị ụtọ: Ka o dị mma n’ntị.
• Melie olu gị: N’okwu ndị dị mkpa.

2. Ahụ

• Fegharịa ahụ gị: Dịka ihe agwugwa ahụ kwuru.
• Jiri aka na ụkwụ: Mee ihe agwugwa ahụ na-ekwu.
• Gbaa egwu: Ọ bụrụ na agwugwa ahụ chọrọ ya.

3. Mmetụta

• Gosipụta obi ụtọ: Mgbe ị na-abụ ya.
• Mee ihe na-eme obi ụtọ: Ka ndị na-ege gị ntị nwee obi ụtọ.
• Nwee ọṅụ: Mgbe ị na-abụ ya.

Kedu mgbe a na-abụ agwugwa?

A na-abụ agwugwa n’ebe anọ: mgbe egwuregwu, n’ụlọ akwụkwọ, n’ụlọ na n’obodo.

1. Mgbe Egwuregwu

• Mgbe ụmụaka na-egwu egwu.
• Mgbe ha na-agba egwu.
• Mgbe ha na-enwe ọṅụ.

2. N’Ụlọ Akwụkwọ

• N’oge break.
• N’oge assembly.
• N’oge music class.
• N’oge mmemme.

3. N’Ụlọ

• Mgbe ezi na ụlọ nọkọtara.
• Mgbe mmemme.
• Mgbe a na-enwe ọṅụ.
• Mgbe ụmụaka na-egwu.

4. N’Obodo

• N’oge mmemme obodo.
• N’oge festival.
• Mgbe e nwere ọṅụ n’obodo.
• N’oge cultural day.

Gịnị bụ uru agwugwa bara?

Agwugwa nwere uru anọ: ọ na-enye obi ụtọ, na-akụzi asụsụ, na-edebe omenala ma na-eme ka mmadụ dị n’otu.

1. Ọ na-enye obi ụtọ

• Ọ na-eme ka mmadụ nwee obi ụtọ.
• Ọ na-ewepụ mwute na nchegbu.
• Ọ na-eme ka mmadụ chịa ọchị.

2. Ọ na-akụzi asụsụ

• Ọ na-akụziri ụmụaka okwu ọhụrụ.
• Ọ na-eme ka ha ghọta ụda okwu.
• Ọ na-akụziri ha otu e si eji okwu eme egwu.

3. Ọ na-edebe omenala

• Ọ na-edebe omenala ndị Igbo.
• Ọ na-eme ka ụmụaka mara omenala ha.
• Ọ na-egosi ha ụzọ ndị ochie.

4. Ọ na-eme ka mmadụ dị n’otu

• Mgbe mmadụ na-abụkọ ya, ha na-abụ otu.
• Ọ na-emekọta ndị mmadụ.
• Ọ na-eme ka ha hụrịta n’anya.

Kedu otu e si emepụta agwugwa ọhụrụ?

A na-emepụta agwugwa ọhụrụ n’usoro anọ.

1. Chọọ isiokwu:
   • Họrọ ihe ị hụrụ n’anya.
   • Chọọ ihe na-eme ụda.
   • Họrọ ihe ụmụaka maara.
2. Chepụta ụda:
   • Chepụta ụda ihe ahụ na-eme.
   • Jiri ụda ahụ mee okwu.
   • Mee ka ọ dị ụtọ n’ntị.
3. Mepụta rhythm:
   • Mee ka agwugwa ahụ nwee rhythm.
   • Ka o dị mfe ịmụta.
   • Ka o dị mkpirikpi.
4. Nwalee ya:
   • Bụrụ agwugwa ahụ.
   • Jụọ ndị ọzọ ma ọ masịrị ha.
   • Mezigharịa ya ka o dịkwuo mma.

Gịnị bụ egwuregwu agwugwa?

Egwuregwu agwugwa bụ egwuregwu atọ ụmụaka nwere ike ịgba n’klaasị.

• Agwugwa na-esonụ: Otu onye ga-abụ agwugwa, ndị ọzọ ga-esonụ ya.
• Agwugwa Chain: Onye ọ bụla ga-agbakwunye ahịrị ọhụrụ n’agwugwa.
• Agwugwa Competition: Ụmụaka ga-asọmpi onye ga-abụ agwugwa kacha mma.

Gịnị ka agwugwa na-akụziri anyị?

• Obi ụtọ: Egwu na-enye obi ụtọ.
• Nchepụta: Ụmụaka nwere ike imepụta ihe.
• Ụda okwu: Ụda okwu na-eme ihe dị ụtọ.
• Omenala: Omenala anyị mara mma.
• Mmekọrịta: Mmekọrịta dị mma dị mkpa.

Cheta: Agwugwa bụ ụzọ dị mma iji gosipụta obi ụtọ na ịhụnanya. Bụọ ha mgbe niile.

Nyocha

1. Bụrụ agwugwa ndị a:
   1. Nkita nkita gọm gọm gọm
   2. Mmiri na-ezo sọọ sọọ sọọ
   3. Chi na-abọ kịrị kịrị kịrị
2. Mejupụta agwugwa ndị a:
   1. Okuko na-ekwe _____ _____ _____
   2. Ewu na-ebe _____ _____ _____
   3. Nnụnụ nnụnụ _____ _____ _____
3. Mepụta agwugwa ọhụrụ maka:
   1. Nwamba
   2. Ọkụ
   3. Ugbo ala
4. Kọwaa otu e si egwu agwugwa “Nkita nkita gọm gọm gọm”.

Ọrụ Ụlọ

Mee ihe ndị a n’usoro:

1. Mụta agwugwa ọhụrụ atọ.
2. Kuziere ndị nwanne gị agwugwa ọ bụla.
3. Mepụta agwugwa gị banyere anụ ụlọ unu.
4. Bụrụ agwugwa nye ndị mụrụ gị.