Agwugwa: Gwam Gwam Gwam – Basic 4 Igbo Lesson Note (Second Term)

Agwugwa – Gwam Gwam Gwam

Gịnị bụ Agwugwa?

Agwugwa bụ egwu na-adị mkpirikpi nke ụmụaka na-abụ mgbe ha na-egwu egwu ma ọ bụ mgbe ha nọ na-enwe obi ụtọ. A na-akpọkwa ya “gwam gwam gwam” n’ihi na ọ na-enwekarị okwu ndị na-ada ụtọ n’ntị. Agwugwa dị mkpa n’omenala ndị Igbo.

Ihe Ndị Na-eme Agwugwa

1. Ọ dị mkpirikpi – Agwugwa adịghị ogologo
2. Ọ na-ada ụtọ – Ụda ya na-atọ ụtọ na ntị
3. Ọ dị mfe – Ụmụaka nwere ike ịmụta ya ngwa ngwa
4. Ọ na-enwe rhythm – Ọ nwere ụkpụrụ olu
5. A na-abụ ya mgbe ọṅụ – Mgbe mmadụ nwere obi ụtọ

Gwam Gwam Gwam dị Iche Iche

1. Agwugwa Maka Egwuregwu
2. Egwu Nkita

Nkita nkita gọm gọm gọm

Ọ na-agba ọsọ ọsọ ọsọ

Ọdụ ya na-efe efe efe

Nkita nkita gọm gọm gọm

Otu e si egwu ya:

• Ụmụaka na-agbagharị ka nkịta
• Ha na-eme ụda “gọm gọm gọm”
• Ha na-efegharị ọdụ ha

1. Egwu Nnụnụ

Nnụnụ nnụnụ cii cii cii

Na-efe efe n’elu elu

Na-abụ abụ cii cii cii

Nnụnụ nnụnụ cii cii cii

Otu e si egwu ya:

• Ụmụaka na-efegharị aka ha ka nku
• Ha na-eme ụda “cii cii cii”
• Ha na-awụli elu ka nnụnụ

2. Agwugwa Maka Mmiri
3. Mmiri Ozuzo

Mmiri na-ezo sọọ sọọ sọọ

Igwe na-ada gbọọ gbọọ gbọọ

Anyị na-agba ọsọ

Mmiri na-ezo sọọ sọọ sọọ

Otu e si egwu ya:

• Ụmụaka na-ekpu aka n’elu ka mmiri
• Ha na-agba ọsọ mgbe ha kwuru “anyị na-agba ọsọ”
• Ha na-eme ụda mmiri “sọọ sọọ sọọ”

1. Osimiri

Osimiri na-asọ gbọọ gbọọ gbọọ

Azụ na-egwu mmiri

Na-awụ awụ awụ

Osimiri na-asọ gbọọ gbọọ gbọọ

3. Agwugwa Maka Anụmanụ
4. Okuko

Okuko na-ekwe kọọ rọọ kọọ

Na-achọ nri n’ala

Chịm chịm chịm

Okuko na-ekwe kọọ rọọ kọọ

Otu e si egwu ya:

• Ụmụaka na-ehulata isi ka okuko
• Ha na-atụ aka n’ala ka ha na-achọ nri
• Ha na-eme ụda “kọọ rọọ kọọ”

1. Ewu

Ewu na-ebe hee hee hee

Na-ata ahịhịa kpo kpo kpo

Na-efe efe n’ugwu

Ewu na-ebe hee hee hee

4. Agwugwa Maka Nri
5. Akara

Akara dị ụtọ yam yam yam

Na-esi n’ọkụ fọọ fọọ fọọ

Anyị ga-eri ya

Akara dị ụtọ yam yam yam

Otu e si egwu ya:

• Ụmụaka na-eme ka ha na-agbanye akara
• Ha na-eme ụda ọkụ “fọọ fọọ fọọ”
• Ha na-eme ka ha na-eri “yam yam yam”

1. Ji

Ji dị ụtọ yum yum yum

Mama si ya nke ọma

Anyị ga-eri ya ooo

Ji dị ụtọ yum yum yum

5. Agwugwa Maka Ụlọ
6. Ụlọ Anyị

Ụlọ anyị mara mma ooo

Papa wuru ya kpọm kpọm kpọm

Mama na-eme ya ọcha

Ụlọ anyị mara mma ooo

1. Ọnụ Ụzọ

Ọnụ ụzọ gbaa kpọm

Onye na-abata sọọ

Nnọọ nnọọ nnọọ

Ọnụ ụzọ gbaa kpọm

6. Agwugwa Maka Ụbọchị
7. Chi Ọbọ

Chi na-abọ kịrị kịrị kịrị

Anwụ na-apụta chaaa

Anyị na-eteta

Chi na-abọ kịrị kịrị kịrị

Otu e si egwu ya:

• Ụmụaka na-emeghe aka ha ka anwụ na-acha
• Ha na-eme ụda “kịrị kịrị kịrị”
• Ha na-egosi ka ha na-eteta

1. Abalị

Abalị bịara suu suu suu

Ọnwa na-acha chaaa chaaa chaaa

Anyị ga-alala

Abalị bịara suu suu suu

7. Agwugwa Maka Onye Enyi
8. Enyi Ọma

Enyi m dị mma laa laa laa

Anyị na-egwukọ egwu

Haa haa haa

Enyi m dị mma laa laa laa

1. Ndị Enyi

Anyị bụ ndị enyi yeee

Na-egwukọ egwu waaa

Na-añụrị ọṅụ haa haa haa

Anyị bụ ndị enyi yeee

Otu e si Abụ Agwugwa

1. Olu

• Jiri olu dị elu – Ka mmadụ nụ ya nke ọma
• Jiri olu dị ụtọ – Ka o dị mma n’ntị
• Melie olu gị – N’okwu ndị dị mkpa

2. Ahụ

• Fegharịa ahụ gị – Dịka ihe agwugwa ahụ kwuru
• Jiri aka na ụkwụ – Mee ihe agwugwa ahụ na-ekwu
• Gbaa egwu – Ọ bụrụ na agwugwa ahụ chọrọ ya

3. Mmetụta

• Gosipụta obi ụtọ – Mgbe ị na-abụ ya
• Mee ihe na-eme obi ụtọ – Ka ndị na-ege gị ntị nwee obi ụtọ
• Nwee ọṅụ – Mgbe ị na-abụ ya

Oge a na-abụ Agwugwa

1. Mgbe Egwuregwu

• Mgbe ụmụaka na-egwu egwu
• Mgbe ha na-agba egwu
• Mgbe ha na-enwe ọṅụ

2. N’Ụlọ Akwụkwọ

• N’oge break
• N’oge assembly
• N’oge music class
• N’oge mmemme

3. N’Ụlọ

• Mgbe ezi na ụlọ nọkọtara
• Mgbe mmemme
• Mgbe a na-enwe ọṅụ
• Mgbe ụmụaka na-egwu

4. N’Obodo

• N’oge mmemme obodo
• N’oge festival
• Mgbe e nwere ọṅụ n’obodo
• N’oge cultural day

Uru Agwugwa bara

1. Ọ na-enye Obi Ụtọ

• Ọ na-eme ka mmadụ nwee obi ụtọ
• Ọ na-ewepụ mwute na nchegbu
• Ọ na-eme ka mmadụ chịa ọchị

2. Ọ na-akụzi Asụsụ

• Ọ na-akụziri ụmụaka okwu ọhụrụ
• Ọ na-eme ka ha ghọta ụda okwu
• Ọ na-akụziri ha otu e si eji okwu eme egwu

3. Ọ na-edebe Omenala

• Ọ na-edebe omenala ndị Igbo
• Ọ na-eme ka ụmụaka mara omenala ha
• Ọ na-egosi ha ụzọ ndị ochie

4. Ọ na-eme ka Mmadụ dị n’Otu

• Mgbe mmadụ na-abụkọ ya, ha na-abụ otu
• Ọ na-emekọta ndị mmadụ
• Ọ na-eme ka ha hụrịta n’anya

Otu e si Mepụta Agwugwa Ọhụrụ

1. Chọọ Isiokwu

• Họrọ ihe ị hụrụ n’anya
• Chọọ ihe na-eme ụda
• Họrọ ihe ụmụaka maara

2. Chepụta Ụda

• Chepụta ụda ihe ahụ na-eme
• Jiri ụda ahụ mee okwu
• Mee ka ọ dị ụtọ n’ntị

3. Mepụta Rhythm

• Mee ka agwugwa ahụ nwee rhythm
• Ka o dị mfe ịmụta
• Ka o dị mkpirikpi

4. Nwalee ya

• Bụrụ agwugwa ahụ
• Jụọ ndị ọzọ ma ọ masịrị ha
• Mezigharịa ya ka o dịkwuo mma

Ọrụ Mmụta

Ọrụ Mbụ

Bụrụ agwugwa ndị a:

1. Nkita nkita gọm gọm gọm
2. Mmiri na-ezo sọọ sọọ sọọ
3. Chi na-abọ kịrị kịrị kịrị

Ọrụ Abụọ

Mejupụta agwugwa ndị a:

1. Okuko na-ekwe _____ _____ _____
2. Ewu na-ebe _____ _____ _____
3. Nnụnụ nnụnụ _____ _____ _____

Ọrụ Atọ

Mepụta agwugwa ọhụrụ maka:

1. Nwamba
2. Ọkụ
3. Ugbo ala

Ọrụ Anọ

Kọwaa otu e si egwu agwugwa “Nkita nkita gọm gọm gọm”

Ọrụ Ụlọ

1. Mụta agwugwa ọhụrụ atọ
2. Kuziere ndị nwanne gị agwugwa ọ bụla
3. Mepụta agwugwa gị banyere anụ ụlọ unu
4. Bụrụ agwugwa nye ndị mụrụ gị

Egwuregwu Agwugwa

Egwuregwu 1: Agwugwa na-esonụ

Otu onye ga-abụ agwugwa, ndị ọzọ ga-esonụ ya.

Egwuregwu 2: Agwugwa Chain

Onye ọ bụla ga-agbakwunye ahịrị ọhụrụ n’agwugwa.

Egwuregwu 3: Agwugwa Competition

Ndị ụmụaka ga-asọmpi onye ga-abụ agwugwa kacha mma.

Nkuzi

Agwugwa na-akụziri anyị:

• Egwu na-enye obi ụtọ
• Ụmụaka nwere ike imepụta ihe
• Ụda okwu na-eme ihe dị ụtọ
• Omenala anyị mara mma
• Mmekọrịta dị mma dị mkpa
• Ọchịchị na-esite n’obi ụtọ

Cheta: Agwugwa bụ ụzọ dị mma iji gosipụta obi ụtọ na ịhụnanya! Bụọ ha mgbe niile!