Ngutaonu ha agutaghi onu Basic 6 Igbo Lesson Note
Download Lesson Note
Lesson Notes
Topic: Ngutaonu ha agutaghi onu
Ebumnuche Mmuta: Ka oge nkuzi a gwuchara, umu akwukwo ga-enwe ike:
- Kpọọ ihe ndị a na-agụta onu ise
- Ha ga-azakwa ajụjụ si n’akwụkwọ ule ndị gara aga
Ihe Nkuzi:
A. Ihe Ndị A Na-agụta Onu (Countable Things):
1. Mmadụ (People)
- Otu mmadụ – one person
- Mmadụ abụọ – two people
- Mmadụ atọ – three people
- Mmadụ anọ – four people
- Mmadụ ise – five people
Ọmụmaatụ N’ahịrịokwu:
- Mmadụ ise gara ahịa.
- Hụrụ m mmadụ atọ n’okporo ụzọ.
- Mmadụ ole bịara mmemme ahụ?
2. Anụmanụ (Animals)
- Otu ewu – one goat
- Nkịta abụọ – two dogs
- Ọkụkọ atọ – three chickens
- Ehi anọ – four cows
- Nnụnụ ise – five birds
Ọmụmaatụ N’ahịrịokwu:
- Nna anyị nwere ehi anọ.
- Nnụnụ ise nọ n’osisi ahụ.
- Nkịta abụọ na-agba ọsọ.
3. Ihe Oriri (Food Items)
- Otu ji – one yam
- Ede abụọ – two cocoyams
- Akpu atọ – three cassava
- Ọkụkọ anọ – four chickens
- Azụ ise – five fish
Ọmụmaatụ N’ahịrịokwu:
- Zụtara m ji ise n’ahịa.
- Nne m siri ede atọ.
- Azụ anọ dị na mmiri ahụ.
4. Akwụkwọ Na Ihe Mmụta (Books and Learning Materials)
- Otu akwụkwọ – one book
- Pensụl abụọ – two pencils
- Rụla atọ – three rulers
- Akpa anọ – four bags
- Tebụl ise – five tables
Ọmụmaatụ N’ahịrịokwu:
- Nwere m akwụkwọ ise n’akpa m.
- Pensụl abụọ dị na tebụl.
- Ọ chọrọ ịzụta rụla atọ.
5. Ihe Ndị Dị N’ụlọ (Household Items)
- Otu uche – one chair
- Tebụl abụọ – two tables
- Akwa atọ – three clothes/sheets
- Ite anọ – four pots
- Efere ise – five plates
Ọmụmaatụ N’ahịrịokwu:
- Uche ise dị n’ime ụlọ.
- Nne m nwere ite anọ.
- Sachaa efere atọ ndị ahụ.
B. Ihe Ndị A Na-agụtaghi Onu (Uncountable Things):
1. Mmiri Na Ihe Mmiri Mmiri (Liquids)
- Mmiri – water (a na-asị: iko mmiri, otu galọn mmiri)
- Mmanya – wine (a na-asị: iko mmanya, karama mmanya)
- Mmanụ – oil (a na-asị: iko mmanụ, galọn mmanụ)
2. Nri Ndị Na-agbajị Agbajị (Grain-like Foods)
- Osikapa – rice (a na-asị: efere osikapa, akpa osikapa)
- Nnu – salt (a na-asị: tufuofa nnu, akpa nnu)
- Shuga – sugar (a na-asị: ngaji shuga, akpa shuga)
3. Ihe Ndị Dị Ka Uzuzu (Powder-like Substances)
- Ntụ – dust/powder (a na-asị: ọtụtụ ntụ)
- Aja – sand (a na-asị: ọtụtụ aja)
- Nta – soup/stew (a na-asị: efere nta, iko nta)
Etu E Si Agụ Ihe Ndị A:
Iji Ihe Ntupu (Using Containers/Measures):
- Iko mmiri – glass of water
- Efere osikapa – plate of rice
- Ngaji nnu – spoon of salt
- Akpa shuga – bag of sugar
- Galọn mmanụ – gallon of oil
C. Mmeghari Ihe Nkuzi Niile (General Revision):
1. Omenala Igbo
- Uzo ndị Igbo si achọ mma
- Mgbanwe na-abata n’omenala
- Njirimara ndị Igbo
- Ekele ndị Igbo
2. Asụsụ Igbo
- Njiko na nkejia asụsụ
- Mkpọlụ na ụbara
- Akara edemede
- Odide ahịrịokwu
3. Aghotaaza
- Ịgụ ihe ma ghọta ya
- Ịza ajụjụ sitere n’ihe agụrụ
- Nkọwa mkpụrụ okwu ọhụrụ
4. Edemede
- Leta enyi na enyi
- Odide edemede ntụzi
Ajụjụ Nlere Anya Maka Ule:
Ngalaba A: Họrọ Nzaghachi Ziri Ezi
- Kedu ihe a na-agụta onu?
- a) Mmiri
- b) Akwụkwọ
- c) Mmanụ
- d) Ntụ
- “Mmadụ atọ gara ahịa” – kedu ihe “atọ” na-akọwa?
- a) Oge
- b) Ọnụ ọgụgụ mmadụ
- c) Ụdị ahịa
- d) Ego
- Kedu etu e si agụ mmiri?
- a) Mmiri atọ
- b) Iko mmiri atọ
- c) Mmiri ise
- d) Mmiri abụọ
- N’akụkọ gbasara igbu aha, kedu ihe ka “dibia” na-eme?
- a) Na-agwọ ọrịa
- b) Na-ekpe ekpere na ịgọzi nwa
- c) Na-esi nri
- d) Na-agụ akwụkwọ
- Kedu akara edemede e ji ede na njedebe ajụjụ?
- a) !
- b) .
- c) ?
- d) ,
Ngalaba B: Mejuo Oghere
- Mmadụ _______ nọ n’ụlọ. (ise)
- Zụtara m _______ mmiri. (iko abụọ)
- _______ ka chi mara mma! (Lee)
- Ada sịrị, “_______ ebe ahụ.” (Gaa)
- Ndi Igbo na-ekele sị “_______ ọma” n’ụtụtụ. (Ọtụtụ)
Ngalaba C: Ajụjụ Mkpụmkpụ
- Depụta ihe anọ a na-agụta onu. (4 akara)
- Kọwaa ọdịiche dị n’etiti ihe a na-agụta onu na nke a na-agụtaghị onu. (6 akara)
- Tinye akara edemede ebe kwesiri: “Kedu ka i mere Adị m mma dalụ” (4 akara)
- Gụọ ma dee n’ọnụ ọgụgụ: Narị anọ na iri atọ na ise (3 akara)
- Nye ọmụmaatụ atọ nke ekele Igbo na nzaghachi ha. (6 akara)
Ngalaba D: Ajụjụ Ogologo
- Dee akụkọ nkenke gbasara mmemme omenala Igbo. Jiri akara edemede nke ọma. (15 akara)
- Kọwaa njirimara ise ndị Igbo ma gosi etu ha si egosi omenala ha. (15 akara)
Ntuzi Ọmụmụ Maka Ule:
Ihe Ndị Kwesiri Ịmụ:
- Omenala Igbo:
- Uzo ịchọ mma (ude, uhie, mgbaji, ichi)
- Mgbanwe n’omenala (nri, ejiji, egwu)
- Njirimara ndị Igbo (asụsụ, ejiji, nri, ebe obibi)
- Ekele ndị Igbo niile
- Asụsụ Igbo:
- Njiko: na, ma, maka, mgbe
- Mkpọlụ na ụbara: ọdịiche na ọmụmaatụ
- Akara edemede: ., ?, !, “, ,, :, ;
- Ọnụ ọgụgụ 301-500
- Aghotaaza:
- Ịgụ akụkọ ma ghọta ya
- Ịchọpụta okwu ọhụrụ
- Ịza ajụjụ sitere n’ihe agụrụ
- Edemede:
- Ịde leta enyi na enyi
- Akụkụ leta: adreesi, ụbọchị, ekele, isi okwu, njedebe
- Odide ahịrịokwu mfe
Usoro Ọmụmụ:
- Gụghachi akwụkwọ nkuzi niile
- Mee mmembe ejije omenala na ndị ezina ụlọ
- Jiri njiko na-amebe ahịrịokwu kwa ụbọchị
- Mụọ ekele Igbo ma jiri ha keleta ndị mmadụ
- Gụọ akụkọ Igbo iji melite aghotaaza
- Dee leta nye enyi gị n’asụsụ Igbo
Oru Ulo:
- Depụta ihe ise a na-agụta onu na ise a na-agụtaghị onu
- Jiri ekele Igbo kelezie onye ọbụla n’ezina ụlọ gị
- Mebe ahịrịokwu ise jiri njiko dị iche iche
- Kwadoo onwe gị maka ule site n’ịgụghachi ihe nkuzi niile