Mmụgharị Ihe Ule Ochie Na Ekwumekwu – Basic 4 Igbo Lesson Note (First Term)

Ihe ule ochie bụ ihe ndị nna nna anyị ji eme ihe mgbe ochie, nke e ji aka rụọ tupu ihe ndị ọgbara ọhụrụ abata.

Behavioural objectives (Ebumnuche Omume)

Ná ngwụsị ihe ọmụmụ a, nwa akwụkwọ ga-enwe ike:

1. Ikwu ihe ule ochie bụ.
2. Ịdepụta ihe ule ochie ise na ihe e ji arụ ha.
3. Ịkọwa otu e si arụ ite aja na ekere.
4. Ịkọwa ọrụ nka dị ka ịkpụ ihe, ịkwa akwa na ịkpụ aja.
5. Ịdepụta ụdị egwu anọ ndị Igbo na ihe egwu ha.
6. Ịkọwa omenala alụlụ di na nwunye, ọmụmụ nwa na nri.

Gịnị bụ ihe ule ochie?

Ihe ule ochie bụ ihe ndị nna nna anyị rụrụ ma jiri mgbe ochie.

• Ọgụgụ isi: ha na-egosi ọgụgụ isi nke ndị Igbo.
• Nkà: ha na-egosi nkà aka nke ndị Igbo.

Gịnị bụ ihe elerere n’ule?

Ihe elerere n’ule bụ ihe ndị e ji aka rụọ nke anyị na-ele anya ma na-echeta ha. Ndị bụ isi atọ bụ ite aja, nkata na ekere.

Gịnị bụ ite aja (clay pot)?

Ite aja bụ efere ndị e ji aja kpọọ.

Ụdị ite aja dị iche iche:

• Ite isi: maka isi nri.
• Ite mmiri: maka idebe mmiri.
• Ite nnu: maka ichebe nnu.
• Ite mmanụ: maka idebe mmanụ.
• Ikpo ọkụ: maka ịgba ọkụ.

Otu e si arụ ite:

1. Ịchịkọta aja: site n’ala.
2. Ịgbanye mmiri: na aja ahụ.
3. Ịkpụ ya: ka ọ dị ka ite.
4. Ime ya ọkụ: n’ọkụ.

Gịnị bụ nkata (basket)?

Nkata bụ akpa e ji achịkọba ihe.

Ụdị nkata:

• Nkata ọka: maka ịchịkọba ọka.
• Nkata ji: maka iji.
• Nkata azụ: maka azụ.
• Nkata ahịa: maka ịga ahịa.

Ihe e ji arụ nkata:

• Bamboo: achara bamboo.
• Nkwụ: akwụkwọ nkwụ.
• Ahịhịa: ahịhịa siri ike.
• Osisi: osisi dị nro.

Gịnị bụ ekere (wooden bowl)?

Ekere bụ efere e ji osisi rụọ.

Ụdị ekere:

• Ekere nri: maka iri nri.
• Ekere mmiri: maka ịṅụ mmiri.
• Ekere ọjị: maka idebe ọjị.
• Ekere ego: maka ichebe ego.

Otu e si arụ ekere:

1. Ịchọta osisi kwesịrị: osisi siri ike.
2. Ịkpụ ya: ka ọ dị ka efere.
3. Ịcha ya: ka ọ dị ọcha.
4. Ịte ya mmanụ: ka ọ ghara imebi.

Gịnị bụ ọrụ nka ndị Igbo?

Ọrụ nka bụ ọrụ aka e ji eme ihe mara mma ma bara uru. Ndị bụ isi atọ bụ ịkpụ ihe, ịkwa akwa na ịkpụ aja.

Gịnị bụ ịkpụ ihe (carving)?

Ịkpụ ihe bụ ọrụ nka e ji rụọ ihe site n’osisi ma ọ bụ nkume.

Ihe a na-akpụ:

• Arụsị: maka ofufe.
• Okwute: maka ịchọ mma.
• Mgbọ: maka egwu.
• Oche: maka ịnọdụ ala.

Ngwá ọrụ ịkpụ ihe:

• Mma: maka ịkpụ.
• Ntu: maka ịcha.
• Mkpịsị: maka ịkọ.

Gịnị bụ ịkwa akwa (weaving)?

Ịkwa akwa bụ ọrụ nka e ji arụ akwa na uwe.

Ihe e ji akwa akwa:

• Ogho: ogho cotton.
• Akwụkwọ nkwụ: nke a kwajiri.
• Ahịhịa: ụdị ahịhịa ụfọdụ.

Ụdị akwa:

• Akwa ọcha: maka mmemme.
• Akwa na-acha: nke nwere agba.
• Akwa ukwu: maka ndị okenye.
• Akwa nwata: maka ụmụaka.

Gịnị bụ ịkpụ aja (pottery)?

Ịkpụ aja bụ ọrụ nka e ji arụ ite na ihe ndị ọzọ.

Ihe a na-akpụ n’aja:

• Ite dị iche iche: maka nri na mmiri.
• Ihe egwu: dị ka ọja.
• Ihe ịchọ mma: maka ịchọ mma.

Gịnị bụ ihe e sere ese (decorated items)?

Ihe e sere ese bụ ihe e ji agba ma ọ bụ ihe ịchọ mma mee ka ọ mara mma. Ọmụmaatụ bụ okpu na uwe.

Gịnị bụ okpu (cap)?

Okpu bụ ihe a na-ekpu n’isi.

Ụdị okpu:

• Okpu eze: nke eze na-ekpu.
• Okpu nwoke: maka ndị nwoke.
• Okpu nwaanyị: maka ndị nwaanyị.
• Okpu mmemme: maka mmemme.

Ihe e ji achọ okpu mma:

• Ákwá dị iche iche: agba dị iche iche.
• Ọlaedo: gold thread.
• Abu: beads.
• Ábụbá: feathers.

Gịnị bụ uwe (clothes)?

Uwe bụ ihe a na-eyi n’ahụ.

Ụdị uwe ndị Igbo:

• Isiagu: uwe nwoke.
• George: uwe nwaanyị.
• Akwa ọcha: maka mmemme.
• Uwe ụmụaka: maka ụmụntakịrị.

Ihe ịchọ uwe mma:

• Akara: thread na-acha.
• Abu: beads.
• Ọlaedo: gold designs.
• Ihe osise: drawings.

Gịnị bụ ihe akpụrụ akpụ (carved items)?

Ihe akpụrụ akpụ bụ ihe e kpụrụ site n’osisi ma ọ bụ nkume. Ọmụmaatụ bụ ikenga, mgbọ na okwute.

Gịnị bụ ikenga?

Ikenga bụ arụsị e kpụrụ akpụ nke na-anọchite anya ike na ihe ọma.

Omenala ikenga:

• Ikenga nwoke: nke nwoke ọ bụla nwere.
• Ịkpọ isiala: n’ihu ya kwa ụbọchị.
• Ịrịọ ya arịrịọ: maka ihe ọma.
• Ịchụrụ ya aja: mgbe ụfọdụ.

Gịnị bụ mgbọ (drum)?

Mgbọ bụ ihe egwu e kpụrụ akpụ.

Ụdị mgbọ na ngwa egwu ndị ọzọ:

• Ikoro: mgbọ buru ibu.
• Ekwe: mgbọ nta.
• Ogene: ngwa egwu e ji igwe rụọ (gong), ọ bụghị mgbọ.
• Opi: ngwa egwu a na-afụ (flute), ọ bụghị mgbọ.

Oge a na-akpọ mgbọ:

• Mmemme: n’oge mmemme.
• Mgbede: n’oge mgbede.
• Ọmụmụ: mgbe a mụrụ nwa.
• Olili: mgbe onye nwụrụ.

Gịnị bụ okwute (carved stone)?

Okwute bụ nkume e kpụrụ akpụ.

Ụdị okwute:

• Okwute eze: nke eze.
• Okwute omenala: maka omenala.
• Okwute ịchọ mma: ihe ịchọ mma.
• Okwute arụsị: maka ofufe.

Gịnị bụ ihe akpara akpa (bags and containers)?

Ihe akpara akpa bụ ihe e ji ebu ma ọ bụ echebe ihe. Ọmụmaatụ bụ akpa na aziza.

Gịnị bụ akpa (bag)?

Akpa bụ ihe e ji ebu ihe.

Ụdị akpa:

• Akpa ego: maka ego.
• Akpa nri: maka nri.
• Akpa ngwá ọrụ: maka ngwá ọrụ.
• Akpa mmiri: maka mmiri.

Ihe e ji arụ akpa:

• Akpụkpọ anụ: animal skin.
• Akwụkwọ osisi: leaves.
• Ogho: thread.
• Bamboo: achara.

Gịnị bụ aziza (storage container)?

Aziza bụ ihe e ji echebe ihe.

Ụdị aziza:

• Aziza ọka: maka ọka.
• Aziza ji: maka ji.
• Aziza akwụkwọ: maka akwụkwọ.
• Aziza uwe: maka uwe.

Gịnị bụ ekwumekwu (omenala ndị Igbo)?

Ekwumekwu bụ nkọwa banyere omenala ndị Igbo dị iche iche. Ndị a bụ igba egwu, alụlụ di na nwunye, ọmụmụ nwa na nri.

Gịnị bụ igba egwu (music and dance)?

Igba egwu bụ omenala dị mkpa n’etiti ndị Igbo.

Ụdị egwu:

• Igba nkwa: traditional dance.
• Ekpili: egwu ndị Igbo (dance).
• Egwu onwa: moonlight dance.
• Mmanwụ: masquerade dance.

Ihe egwu:

• Mgbọ: drums.
• Ogene: metal gong.
• Opi: flute.
• Ichaka: shakers.

Gịnị bụ omenala alụlụ di na nwunye (marriage customs)?

Alụlụ di na nwunye nwere omenala dị ukwuu n’ala Igbo.

Usoro alụlụ di na nwunye:

1. Ịjụ ajụjụ: making inquiries.
2. Ikpu aka n’ihu: introduction ceremony.
3. Ime ego: bride price negotiation.
4. Igba nkwu: wine carrying ceremony.

Ihe alụlụ di na nwunye:

• Mmanya: palm wine.
• Ọjị: kola nut.
• Ego: money.
• Uwe: clothes.

Gịnị bụ omenala ọmụmụ nwa (birth customs)?

Ọmụmụ nwa bụ ihe ọṅụ n’ala Igbo.

Usoro ọmụmụ nwa:

1. Ịmụ nwa: birth of child.
2. Ikpe aha: naming ceremony.
3. Ikwu mmiri: water ceremony.
4. Iri mbọ: celebration feast.

Omenala ikpe aha:

• Ịchọta aha kwesịrị: finding suitable name.
• Ịkpọoku ndị agbata obi: inviting neighbours.
• Ịrị nri: eating together.
• Ịgọ ekpere: saying prayers.

Gịnị bụ omenala nri (food customs)?

Nri nwere omenala dị mkpa n’ala Igbo.

Omenala nri:

• Iri ọjị: breaking kola nut.
• Ịwụ mmanya: pouring libation.
• Ikè nri: sharing food.
• Ekpere tupu iri nri: prayer before eating.

Ụdị nri omenala:

• Ọjị: kola nut.
• Mmanya: palm wine.
• Ji: yam.
• Ede: cocoyam.

Gịnị ka ihe ule ochie na omenala na-akụziri anyị?

Ihe ule ochie na omenala na-akụziri anyị ihe ise.

• Ọgụgụ isi: nke nna nna anyị.
• Ndụ ha: ụzọ ha si ebi ndụ mgbe ochie.
• Omenala: omenala anyị dị mkpa.
• Nkà: nkà na ọrụ aka ha.
• Ùgwù: otú anyị si kwesị ịkwanyere ha ùgwù.

Cheta: ihe ule ochie anyị bụ akụ anyị. Anyị kwesịrị ịkwanyere ha ùgwù ma debe ha.

Evaluation (Ọrụ Mmụta)

1. Depụta ihe ule ochie ise.
2. Kọwaa otu e si arụ ite aja.
3. Depụta ụdị egwu anọ ndị Igbo.
4. Kwuo ihe ndị a pụtara: ikenga, mgbọ, nkata, ekere.

Assignment (Ọrụ Ụlọ)

Jụọ ndị mụrụ gị ajụjụ banyere ihe ule ochie ha maara. Chọta ihe ule ochie ise n’ụlọ unu, depụta ha, ma se foto ma ọ bụ see eserese otu n’ime ha.