Labarin kasar hausawa (bayajidda) Basic 4 Hausa Lesson Note

Labarin Bayajidda labari ne na tarihi da al’ada game da yadda kasar Hausawa ta samo asali. Wannan labari ya shahara sosai a tsakanin Hausawa kuma yana bayyana yadda sarakuna da biranen Hausa suka samo asali.

Wane ne Bayajida?

Bayajidda jarumi ne mai ƙarfi da ƙwarewar yaƙi daga gabashin duniya. Ya zo kasar Hausa da daɗewa da suka wuce. Ana ce shi dan sarki ne daga Baghdad a Iraki.

Tafiyar Bayajidda zuwa Kasar Hausa

Barin Gidansa

Bayajidda ya bar gidansa a Baghdad saboda:

• Rikicin da ya faru tare da mahaifinsa
• Neman sabo da sabon rayuwa
• Son balaguro da ganin sababbin wurare
• Neman wurin da zai gina mulkinsa

Hanyar da Ya Bi

Bayajida ya bi hanya mai tsawo:

• Ya fara daga Baghdad (Iraki)
• Ya ratsa Masar (Egypt)
• Ya wuce Sudan
• Ya shiga Kanem-Bornu
• Daga nan ya zo Kasar Hausa

Tafiyarsa ta Kanem-Bornu

A Kanem-Bornu, Bayajida ya:

• Auri ‘yar sarki mai suna Magajiya
• Haifi ɗa mai suna Biram
• Taimaka wa mutanen wurin a yaƙi
• Sami yarda daga sarki
• Ci gaba da tafiyarsa zuwa yamma

Isa Daura

Matsalar da Ya Tarar

Da Bayajida ya isa Daura, ya sami:

• Maciji (sarki mije) mai suna Sarki
• Mutane suna fama da rashin ruwa
• Ana zuwa rijiya kawai ranar Juma’a
• Maciji yana hana mutane shan ruwa

Kashe Maciji

Bayajida ya:

• Saurari matsalar mutane
• Yanke shawara ya taimake su
• Je rijiya da dare
• Kashe maciji da takobinsa
• Yanke kansa ya kawo wa mutane

Aurensa da Daurama

Godiyar Mutane

Mutanen Daura sun:

• Yi masa godiya sosai
• Mika masa kyaututtuka
• Nada shi sarki
• Ba shi ‘yar sarkinsu Daurama aure

Aurensa

Bayajida ya auri Daurama kuma ya:

• Zama sarkin Daura
• Haifi ɗa mai suna Bawo
• Kafa tsarin mulki mai kyau
• Raba ƙasa ga ‘ya’yansa

‘Ya’yan Bayajida

Daga Magajiya (a Bornu)

Biram – Ya kafa birnin Biram a Bornu

Daga Daurama (a Daura)

Bawo – Ya gaji mulkin Daura

‘Ya’yan Bawo (Hausa Bakwai)

Bawo ya haifi ‘ya’ya bakwai da suka kafa biranen Hausa:

1. Gazaura – Ya kafa Daura
2. Bagauda – Ya kafa Kano
3. Gunguma – Ya kafa Zaria (Zazzau)
4. Duma – Ya kafa Gobir
5. Kumayo – Ya kafa Katsina
6. Zamna Kogi – Ya kafa Rano
7. Kanajeji – Ya kafa Biram

Hausa Bakwai (Biranen Asali)

1. Daura – Mahaifar duka
2. Kano – Cibiyar kasuwanci
3. Zazzau (Zaria) – Masayin bayi
4. Gobir – Cibiyar yaƙi
5. Katsina – Cibiyar ilimi
6. Rano – Masayin karfe
7. Biram – Cibiyar addini

Banza Bakwai (Biranen da Suka Biyo Baya)

Ana ce wadannan birane sun samo asali daga bayi mata:

1. Kebbi
2. Zamfara
3. Gwari
4. Jukun
5. Yoruba
6. Nupe
7. Kwararafa

Koyarwar da Ake Samu

Game da Jarumtaka

• Bayajida ya nuna ƙarfin hali
• Ya taimaki mutane masu bukata
• Ya yi abin da ya dace

Game da Jagorarwa

• Ya zama shugaba mai adalci
• Ya kafa tsarin mulki mai kyau
• Ya raba ƙasa cikin adalci

Game da Haɗin Kai

• Ya haɗa al’ummomin daban-daban
• Ya kafa ƙawancen da ya dore
• Ya gina tasirin da ya ci gaba

Tarihin Gaske da Tatsuniya

Bangaren Tarihi

• Hausawa sun samo asali ne daga balaguro
• Biranen Hausa sun kasance masu mahimmanci
• Tsarin sarauta ya bazu daga Daura

Bangaren Tatsuniya

• Labarin maciji na almara ne
• Bayajida na alamar jarumi ne
• Labarai suna nuna kimar al’ada

Tasirin Labarin

A Yanzu

Labarin Bayajida yana da tasiri har yanzu:

• Sarakuna suna ɗaukar matsayi daga wannan labari
• Mutane suna koyon tarihinsu
• Al’ada ta Hausa ta dogara akan wannan

Koyarwa ga Yara

Yara suna koyon:

• Tarihin ƙasarsu
• Jarumtaka da ƙarfin hali
• Muhimmancin taimako
• Kimar haɗin kai

Ayyukan Koyi

Aikin Farko

Ka amsa waɗannan tambayoyi:

1. Daga ina Bayajida ya fito?
2. Me ya sa ya bar gidansa?
3. Wane irin matsala ya tarar a Daura?
4. Yaya ya magance matsalar?

Aikin Biyu

Ka lissafa Hausa Bakwai:

Aikin Uku

Ka bayyana irin mutumin da Bayajida yake:

Aikin Gida

1. Ka tambaya iyayenka game da labarin Bayajida
2. Ka lissafa abubuwan da ka koyi daga labarin
3. Ka rubuta labari mai sauƙi game da jarumi daga ƙauyenku

Koyarwa

Labarin Bayajida yana koyar da mu:

• Tarihin Hausawa
• Jarumtaka da ƙarfin hali
• Taimakon juna
• Adalci a mulki
• Girmama al’ada

Tuna: Labarin Bayajida shine tushen tarihin Hausawa kuma ya nuna yadda jagorarwa mai kyau take kawo ci gaba!

Kalmomin Muhimmai

• Bayajida – Jarumin da ya kafa mulkin Hausa
• Daurama – Sarauniyar Daura da ya aura
• Maciji – Dodanniyar da ta hana mutane ruwa
• Hausa Bakwai – Biranen Hausa na asali
• Bawo – Ɗan Bayajida wanda ya haifi sarakuna