Fara Ka Ido in Rubutu – Basic 4 Hausa Lesson Note (Second Term)

Me ne Kaidojin Rubutu?

Kaidojin rubutu su ne ka’idodi da ake bi don yin rubutu mai kyau da mai tsabta. Wadannan ka’idodi suna taimaka wa mu mu rubuta abubuwa da mutane za su iya karanta su da sauki kuma su fahimce su.

Muhimmancin Koyon Kaidojin Rubutu

1. Rubutu Mai Karatu

• Mutane za su iya karanta rubutunka da sauki
• Ba za a yi wahala wajen fahimtar abin da ka rubuta ba
• Rubutunka zai zama mai kyau ga ido
• Za ka kasance da girman kai lokacin da kake rubutu

2. Haɗin Kai Mai Kyau

• Za ka iya rubuta wasiƙu ga abokai
• Za ka iya yin aikin makaranta da kyau
• Malamai za su yi maka yabo
• Iyayenka za su yi farin ciki da rubutunka

3. Ci Gaba a Ilimi

• Za ka iya yin amfani da wannan ƙwaren har zuwa babbar makaranta
• Za ka kasance da damar samun ayyuka masu kyau
• Za ka iya koyar da wasu
• Za ka zama misali ga ƴan uwa

Abubuwan Farko da Za a Koyi

1. Matsayin Jiki

Kafin ka fara rubutu, dole ka:

• Zauna daidai – Ka zauna a kan kujera daidai
• Kafa ƙafafu a ƙasa – Kada ka rataye ƙafafu
• Dogara da baya – Ka dogara da bayan kujera
• Sa takarda a gabanka daidai – Takarda ta kasance a wuri mai kyau

2. Yadda Ake Riƙe Alkalami

• Ka riƙe alkalami tsakanin yatsa da yatsa na tsakiya
• Yatsan babba ya kasance a ƙasan alkalami
• Kada ka matse alkalami sosai – Ka riƙe shi a hankali
• Bari ragowar hannunka ta kwanta akan takarda

3. Matsayin Takarda

• Ka sa takarda a gabanka a hankali
• Gefen hagu na takarda ya kasance kusa da tsakiyarka
• Kada takarda ta karkata sosai
• Ka riƙe takarda da hannun hagu (idan ka dan dama ne)

Rubutun Haruffa

Haruffan Wasali

Waɗannan su ne haruffan da za ka fara koyo:

A – a

• Rubutun babba: Ka fara daga sama ka gangara zuwa ƙasa, ka sake hawan zuwa tsakiya ka yi layi a kwance
• Rubutun ƙarami: Ka yi da’ira ka bugi layi a gabanta

I – i

• Rubutun babba: Layi madaidaici daga sama zuwa ƙasa tare da layi a sama da ƙasa
• Rubutun ƙarami: Layi gajere tare da ɗigo a sama

U – u

• Rubutun babba: Layi mai lanƙwasa daga sama zuwa ƙasa
• Rubutun ƙarami: Kamar ƙaramin kwano mai buɗe sama

E – e

• Rubutun babba: Layi a tsaye tare da layuka uku a kwance
• Rubutun ƙarami: Da’ira mai buɗewa da layi a tsakiya

O – o

• Rubutun babba: Da’ira cikakkiya
• Rubutun ƙarami: Ƙaramar da’ira cikakkiya

Haruffan Baƙin Hausa

Bayan ka koyi haruffan wasali, za ka ci gaba da waɗannan:

B – b

• Rubutun babba: Layi a tsaye tare da kwatangwali biyu a dama
• Rubutun ƙarami: Layi a tsaye tare da da’ira ɗaya a ƙasa

M – m

• Rubutun babba: Layuka biyu a tsaye da layi mai haɗa su a sama
• Rubutun ƙarami: Layuka biyu masu gajere da haɗawa a sama

Tazarar Tsakanin Kalmomi

Ka’idojin Tazara

• Tsakanin haruffa a kalma ɗaya – Babu tazara
• Tsakanin kalmomi – Tazarar daidai da nisan yatsa ɗaya
• Tsakanin jimloli – Tazara mai girma kaɗan
• Tsakanin sakin layi – Tazara mai girma

Misalai:

Kyakkyawan rubutu:

Ni ɗan makaranta ne.

Marasa kyau:

Ni   ɗan     makaranta    ne.

Alamomin Rubutu

Alamomin Muhimmai

• Alamar tsayawa (.) – A ƙarshen jimla
• Alamar tambaya (?) – A ƙarshen tambaya
• Alamar mai ƙarfi (!) – Don nuna mamaki ko fushi
• Alamar waƙafi (,) – Don ɗan tsayawa a cikin jimla

Yadda Ake Amfani da Su

Misali mai kyau:

Ina kake? Na gida. To, sai gobe!

Misali marasa kyau:

Ina kake Na gida To sai gobe

Tsarin Rubutu

Rubutun Sakin Layi

• Ka fara daga gefen hagu
• Ka bi layin da ke a takarda
• Ka ƙare kafin ka kai gefen dama
• Ka ci gaba da layi na gaba

Rubutun Jumla

• Ka fara jimla da babban harafi
• Ka ƙare jimla da alamar da ta dace
• Ka bar tazara kafin ka fara jimla ta gaba
• Ka kula da girman haruffanka

Ayyukan Motsa Jiki

Motsin Yatsa

Kafin ka fara rubutu, ka yi waɗannan motsa jiki:

1. Buɗe da rufe yatsotsi sau biyar
2. Jujjuya yatsotsi a da’ira
3. Matse da saki yatsotsi a hankali
4. Miƙa hannuwa ka kuma janye su

Motsin Wuya da Kafada

1. Jujjuya wuya dama da hagu
2. Ɗaga kafadu ka saki su
3. Jujjuya kafadu baya da gaba

Kuskuren da Ake Yawa

Kuskuren Matsayi

• Matsayin jiki mara kyau – Karkatarwa ko ratsawa
• Riƙe alkalami da ƙarfi – Matsin alkalami sosai
• Takarda mai karkata – Takarda ba a daidai ba

Kuskuren Rubutu

• Haruffa marasa girma iri ɗaya – Wasu manya wasu ƙanana
• Rashin tazara mai dacewa – Matsa kalmomi ko nisanta su sosai
• Rashin bin layi – Rubutu da ya karkata

Yadda Za a Gyara Su

1. Ka lura da matsayinka – Ka duba ko kana zaune daidai
2. Ka sake duba riƙe alkalami – Ka tabbatar ka riƙe shi daidai
3. Ka yi horo akai-akai – Ka yi aiki kullum
4. Ka nemi taimako – Ka tambaya malami idan kana da matsala

Ayyukan Koyi

Aikin Farko: Haruffan Wasali

Ka rubuta haruffan wasali sau biyar kowanne:

A A A A A    a a a a a

I I I I I    i i i i i

U U U U U    u u u u u

E E E E E    e e e e e

O O O O O    o o o o o

Aikin Biyu: Kalmomi Masu Sauƙi

Ka rubuta waɗannan kalmomi sau uku kowanne:

aba  aba  aba

mama mama mama

baba baba baba

Aikin Uku: Jimloli Gajere

Ka rubuta waɗannan jimloli da kyau:

Ni yaro ne.

Mama ta zo.

Baba ya tafi.

Jagororin Muhimmai

Don Samun Nasara

1. Ka yi horo kullum – Ko ɗan lokaci kaɗan kowace rana
2. Ka yi natsuwa – Kada ka yi sauri sosai
3. Ka lura da aikinku – Ka duba rubutunka ka kuma ka yi gyara
4. Ka nemi taimako – Idan ka ga ba ka iya ba
5. Ka yi haƙuri – Koyo yana buƙatar lokaci

Don Kiyaye Kayan Rubutu

1. Ka tsabtace alkalami – Bayan amfani
2. Ka rufe ruwan alkalami – Don kada ya bushe
3. Ka adana takarda a wuri mai kyau – Don kada ta lalace
4. Ka tsabtace wurin aikinku – Kullum

Aikin Gida

1. Ka yi motsa jikin yatsotsi kafin ka fara aikin gida
2. Ka rubuta sunanku da kyau sau biyar
3. Ka rubuta haruffan wasali duka sau uku kowanne
4. Ka nuna wa iyayenka yadda kake riƙe alkalami

Koyarwa

Koyon kaidojin rubutu yana taimaka mana:

• Mu kasance da rubutu mai kyau
• Mu sami yabo daga mutane
• Mu ci gaba a koyon rubutu
• Mu shirya don babban ilimi
• Mu zama misali ga wasu

Tuna: Duk mai son ya yi rubutu mai kyau, dole ya koyi kaidojin rubutu da kyau!