Dangantakar Iyalin Hausawa Basic 2 Hausa Lesson Note

Download Lesson Note
Lesson Notes

Topic: Dangantakar Iyalin Hausawa

Learning Objectives

A karshe, yara za su iya:

  • Yi bayyanar ma’anar wannan batun
  • Kawo duka iyalin Hausawa

Kayan Aiki (Teaching Materials)

  • Hotuna na iyali Hausa
  • Tsarin iyali a allo
  • Katunan sunayen iyali
  • Alkalami da takarda

Bayyanin Darasi (Content)

Me Ake Nufi da Iyali?

Iyali shine ƙungiyar mutane da suke da dangantaka ta jini ko aure. A al’adar Hausawa, iyali yana da muhimmanci sosai.

Membobin Iyali Na Asali:

1. Iyaye (Parents):

  1. Uba (Father):
  • Matsayi: Shugaban iyali
  • Aiki: Yana ba da kuɗi da kuma koyar da yara
  • Girmamawa: Ana ba shi girma sosai
  • Sunaye dabam: Baba, Dada, Mahaifi
  1. Uwa (Mother):
  • Matsayi: Mahaifiya da mai kula da gida
  • Aiki: Tana kula da yara da gida
  • Girmamawa: Ana girmama ta sosai
  • Sunaye dabam: Mama, Inna, Mahaifiya

2. ‘Ya’ya (Children):

  1. Ɗa/Yaro (Son/Boy):
  • Matsayi: Ɗan namiji
  • Aiki: Yana koyo da taimaka uba
  • Burin Gaba: Ya zama shugaban iyali
  • Sunaye dabam: Yaro, Saurayi, Ɗan’uwa
  1. ‘Ya/’Yar (Daughter/Girl):
  • Matsayi: Ɗa mata
  • Aiki: Tana koyo da taimaka uwa
  • Burin Gaba: Ta zama uwa mai kyau
  • Sunaye dabam: Yarinya, Budurwa, ‘Yar’uwa

Iyalin Da Ya Fadada:

3. Kaka da Goggo (Grandparents):

  1. Kaka (Grandfather):
  • Wane ne: Uban uba ko uwa
  • Matsayi: Babban shugaba a iyali
  • Aiki: Yana ba da shawara da koyarwa
  • Girmamawa: Ana ba shi girma mai yawa
  1. Goggo (Grandmother):
  • Wace ce: Uwar uba ko uwa
  • Matsayi: Babbar uwa a iyali
  • Aiki: Tana ba da shawara da labaran gargajiya
  • Girmamawa: Ana girmama ta sosai

4. Iyayen Iyaye (Extended Family):

  1. Kawu (Uncle – Father’s Brother):
  • Wane ne: Ɗan’uwan uba
  • Matsayi: Kamar uba na biyu
  • Aiki: Yana taimakawa iyali
  • Dangantaka: Ana kira shi “Kawu”
  1. Baba (Uncle – Mother’s Brother):
  • Wane ne: Ɗan’uwan uwa
  • Matsayi: Ɗan’uwan uwa
  • Aiki: Yana ba da taimako
  • Dangantaka: Ana kira shi “Baba”
  1. Inna (Aunt):
  • Wace ce: ‘Yar’uwar uba ko uwa
  • Matsayi: Kamar uwa ta biyu
  • Aiki: Tana taimakawa wajen kula da yara
  • Dangantaka: Ana kira ta “Inna”

5. ‘Yan’uwa (Siblings):

  1. Babban Ɗan’uwa (Elder Brother):
  • Wane ne: Ɗan’uwa da ya fi ka girma
  • Matsayi: Jagora ga ƙananan ‘yan’uwa
  • Aiki: Yana ba da jagora da kariya
  • Girmamawa: Ana girmama shi
  1. Babbar ‘Yar’uwa (Elder Sister):
  • Wace ce: ‘Yar’uwa da ta fi ke girma
  • Matsayi: Jagora ga ƙananan ‘yan’uwa
  • Aiki: Tana taimakawa kula da ƙananan yara
  • Girmamawa: Ana girmama ta
  1. Ƙaramin Ɗan’uwa (Younger Brother):
  • Wane ne: Ɗan’uwa da ya ƙi ka girma
  • Matsayi: Ƙaramin ɗan’uwa
  • Aiki: Yana koyo daga manyan ‘yan’uwa
  • Girmamawa: Ana kula da shi
  1. Ƙaramar ‘Yar’uwa (Younger Sister):
  • Wace ce: ‘Yar’uwa da ta ƙi ke girma
  • Matsayi: Ƙaramar ‘yar’uwa
  • Aiki: Tana koyo daga manyan ‘yan’uwa
  • Girmamawa: Ana kula da ita

Dangantakar Da Ta Hanyar Aure:

6. Suruka da Surukai (In-laws):

  1. Suruki (Father-in-law):
  • Wane ne: Uban auren namiji ko mata
  • Matsayi: Uba bayan aure
  • Aiki: Yana ba da shawara
  • Girmamawa: Ana girmama shi sosai
  1. Suruka (Mother-in-law):
  • Wace ce: Uwar auren namiji ko mata
  • Matsayi: Uwa bayan aure
  • Aiki: Tana ba da shawara
  • Girmamawa: Ana girmama ta sosai
  1. Surukai (Brothers/Sisters-in-law):
  • Su wane ne: ‘Yan’uwan miji ko mata
  • Matsayi: ‘Yan’uwa bayan aure
  • Aiki: Suna taimakawa iyali
  • Girmamawa: Ana girmama su

Hakkokin da Wajibai a Iyali:

Hakkokin Yara:

  • Karatu: Yara suna da hakkin karatu
  • Abinci: Suna da hakkin samun abinci
  • Tufafi: Suna da hakkin samun tufafi
  • Magani: Suna da hakkin samun magani

Wajibain Yara:

  • Biyayya: Su yi biyayya ga iyaye
  • Girmamawa: Su girmama manyan mutane
  • Taimako: Su taimaka a gida
  • Koyo: Su yi ƙoƙarin koyo

Wajibain Iyaye:

  • Kula: Su kula da yara
  • Koyo: Su koyar da yara
  • Girmamawa: Su girmama yara
  • Bada: Su ba da bukatun yara

Ayyukan Ajiya (Class Activities):

1. Wasa “Nuna Dangi”:

  • Mallami ya nuna hoton wani
  • Yara su ce wane ne a iyali
  • Su bayyana aikinta ko aikinta

2. “Gina Tsarin Iyali”:

  • Yara su zana tsarin iyalin su
  • Su rubuta sunayen kowannensu
  • Su nuna dangantakarsu

3. “Tambayoyi kan Iyali”:

  • Yara su yi tambayoyi akan iyali
  • Su ba da amsoshi
  • Su yi hira akan iyalin su

Misalan Ayyukan Rubuta:

Aikin 1 – Cike Sako:

  1. _______ shi ne shugaban iyali (Uba/Uwa/Yaro)
  2. _______ uwar uba ce (Goggo/Inna/Uwa)
  3. _______ ɗan’uwan uwa ne (Baba/Kawu/Kaka)
  4. _______ ‘yar’uwar uba ce (Inna/Uwa/Goggo)

Aikin 2 – Daidaita Dangantaka:

Haɗa kowane mutum da dangantakarsa:

 

Mutum          Dangantaka

Kaka     –     Uwar uba

Goggo    –     Ɗan’uwan uwa  

Baba     –     Uban uba

Inna     –     ‘Yar’uwar uba

Aikin 3 – Rubuta Iyali:

Ka rubuta membobin iyalin ka:

Uba: ___________________

Uwa: ___________________

‘Yan’uwa: ______________

Kaka: __________________

Goggo: _________________

Al’adun Iyali a Hausawa:

Girmamawa:

  • Ana girmama manyan mutane
  • Ana yin sallama da girma
  • Ana sauraren shawara

Taimako:

  • Kowa yana taimaka iyali
  • Ana raba ayyuka
  • Ana ba da taimako lokacin bukata

Zaman Tare:

  • Iyali yana cin abinci tare
  • Ana yin abubuwa tare
  • Ana magana da juna

Tambayoyi da Amsoshi:

Tambayoyi:

  1. “Wane ne shugaban iyali?”
  2. “Wace ce uwar uba?”
  3. “Me ake cewa da ɗan’uwan uwa?”
  4. “Wane ne wajibai yara ga iyaye?”

Amsoshi:

  1. “Uba”
  2. “Goggo”
  3. “Baba”
  4. “Biyayya da girmamawa”

Ayyukan Gida (Home Work):

  1. Ka rubuta membobin iyalin ka da dangantakarsu
  2. Ka tambayi iyayenka game da kakakku
  3. Ka rubuta ayyukan da kake yi a gida
  4. Ka zana tsarin iyalin ku

Shawarwari Ga Yara:

  1. Ka girmama iyayenka
  2. Ka taimaka a gida
  3. Ka yi biyayya ga manyan mutane
  4. Ka koyi dangantakar iyali

Kimanta Ci-gaba:

Tambayoyi Na Kimanta:

  1. Ka bayyana membobin iyali na asali
  2. Ka bambanta Kawu da Baba
  3. Ka rubuta wajibai yara ga iyaye
  4. Ka bayyana muhimmancin iyali

Ma’aunin Nasara:

  • Sosai: Yana san dukan membobin iyali da dangantakarsu
  • Da kyau: Yana san yawancin membobin iyali
  • Matsakaici: Yana san membobin iyali na asali kawai

Gargaɗi:

“Iyali shi ne tushen rayuwa. Wanda bai san iyalinsa ba, bai san kansa ba.”

Kimanta (Evaluation)

  1. Ka bayyana membobin iyali biyar
  2. Wace ce uwar uba?
  3. Me ake cewa da ɗan’uwan uwa?
  4. Ka rubuta wajibai yara ga iyaye

 

Lesson Notes for Other Classes