Nkejia Susu (njiko) – Basic 6 Igbo Lesson Note (Second Term)

Ebumnuche Mmuta: Ka oge nkuzi a gwuchara, umu akwukwo ga-enwe ike:

• Kowaa njiko n’onwe ha
• Jiri njiko mebe ahiriokwu
• Dee ahiriokwu nke onwe ha eji njiko mee
• Nyekwa omumaatu njiko

Ihe Nkuzi:

Nkowa Njiko:

Njiko bu okwu ndi na-ejikọ ahiriokwu abuo ma obu ihe abuo, ha na-egosi njiko di n’etiti echiche abuo ma obu ihe di iche iche.

Udi Njiko:

• Njiko mgbakwunye (na, ya na, ma)
• Njiko nhọrọ (ma obu, ma)
• Njiko ihe kpatara ya (maka, n’ihi)
• Njiko oge (mgbe, tupu)

Omumaatu Njiko:

1. “Na” – Njiko Mgbakwunye

• Ada na Obi gara ahịa
• Nna m na nne m nọ n’ulo
• Akwukwo na pensụl di na tebu

Omumaatu n’ahiriokwu: “Chioma gụrụ akwukwo na Emeka na-egwu bọl.”

2. “Ma” – Njiko Nhọrọ/Iche

• O di mma ma o di njo?
• Aga m aga ma aga m anọdụ?
• Nri di ụtọ ma o di ilu

Omumaatu n’ahiriokwu: “Chidịm chọrọ iri ji ma nne ya nyere ya ede.”

3. “Maka/N’ihi” – Njiko Ihe Kpatara Ya

• Agaghi m aga akwukwo maka mmiri na-ezo
• Obi di m ụtọ n’ihi na nnukwu nna bịara
• A gba m ụkwụ maka m gba oso nke ukwuu

Omumaatu n’ahiriokwu: “Ọkụkọ ahụ nwuru maka o righi nri.”

4. “Mgbe/Tupu” – Njiko Oge

• Mgbe chi bọrọ, aga m aga ụlọ
• Tupu i rie nri, saa aka
• Mgbe m na-eme ọrụ, ada na-abịa

Omumaatu n’ahiriokwu: “Mgbe anwụ dara, ụmụaka laghachiri n’ụlọ.”

Iji Njiko Mebe Ahiriokwu:

Nkezi 1: Jiri “na” jikọọ ahiriokwu:

• Nkịta na-agba + Nnụnụ na-efe = Nkịta na-agba na nnụnụ na-efe
• Ada gara ahịa + Obi nọnyere n’ụlọ = Ada gara ahịa na Obi nọnyere n’ụlọ

Nkezi 2: Jiri “ma” jikọọ ahiriokwu:

• Nri di ụtọ + O di elu ọnụ = Nri di ụtọ ma o di elu ọnụ
• Achọrọ m iga + Ana m anọdụ n’ụlọ = Achọrọ m iga ma ana m anọdụ n’ụlọ

Nkezi 3: Jiri “maka” jikọọ ahiriokwu:

• Agaghi m aga akwukwo + Mmiri na-ezo = Agaghi m aga akwukwo maka mmiri na-ezo
• Ana m anụ ọhịa + Onye iro bi nso = Ana m anụ ọhịa maka onye iro bi nso

Odide na Ogugu Ahiriokwu Nwere Njiko:

Mmemme 1: Gụọ ahiriokwu ndi a:

1. Eze na Ada na-aga ọgbọ na ha na-agụ abụ.
2. Achọrọ m inya ịnyịnya ma egwu na-atụ m.
3. Emeka agaghi aga egwuregwu maka o di ọrịa.
4. Mgbe udochi bịara, ụmụaka batara n’ime ụlọ.

Mmemme 2: Chọpụta njiko n’ahiriokwu ndi a:

1. Nkịta ahụ na-efe maka o hụrụ bọọlụ.
2. Tupu i rie nri, kwee ekpere.
3. Nne na nna na-aga ọrụ na ụmụaka na-aga akwukwo.
4. O chọrọ iga ma mmiri na-ezo.

Nchoputa Njiko n’ime Nkebụ:

Paragraf 1: “Adaeze gara ahịa n’ụtụtụ na ọ zụtara ede na ji. Mgbe ọ lọtara, o siri nri maka di ya agụụ na-agụ. Ọ chọrọ isi mọnmọn ma ọ hụghị ya. N’ihi nke a, o siri naanị ji.”

Njiko ndi e nwere:

• na (2 ugboro)
• mgbe
• maka
• ma
• n’ihi

Mmemme: Gụọ paragraf ahụ ọzọ ma chọpụta njiko niile di na ya.

Oru Ngwugwu:

1. Mejuo oghere ndi a site n’iji njiko kwesiri ekwesi:

• Ada … Obi gara akwukwo taa.
• Achọrọ m iri akpu … o di elu ọnụ.
• Agaghị m apụ … mmiri na-ezo.
• … anwụ dara, bata n’ime ụlọ.

2. Jiri njiko ndi a mebe ahiriokwu:

• na
• ma
• maka
• mgbe

Oru Ulo:

1. Kowa ihe njiko bu
2. Nye ọmumaatu anọ nke njiko di iche iche
3. Jiri njiko ọbụla mebe ahiriokwu
4. Chọpụta njiko di n’ahiriokwu ndi a:
   • Emeka na Chioma gara egwuregwu ma ha laghachiri n’oge.
   • Agaghị m aga akwukwo maka ana m arịa.