Ejije – Basic 6 Igbo Lesson Note (Second Term)

Ebumnuche Mmuta: Ka oge nkuzi a gwuchara, umu akwukwo ga-enwe ike: Mee ejije gosiri na ha bu dibia bekee, noosu, onyesoja, njinia, onyeoruugbo, onyenkuzi, okaikpe, ozuahia, onye eze

Ihe Nkuzi:

Gini Bu Ejije Omume:

Ejije Omume bu mgbe mmadu na-eme ka o di ka onye ozo ma obu na-egosiputa oru onye ozo na-aru site n’omume ya, ekwumekwu, na otu o si eji aka ya eme ihe.

Oru Di Iche Iche Na Ejije Ha:

1. Dibia Bekee (Doctor)

Ihe Ha Na-eme:

• Na-acho oria ndi mmadu
• Na-enye mmadu ogwu
• Na-awa mmadu ahụ mgbe o kwesiri
• Na-enyere ndi oria aka ka ha laghachi ahụ ike

Ejije:

• Yie uwe na-acha ọcha
• Jiri stethoscope (ihe eji ege ntị n’ahụ)
• Jiri thermometer lee ahụ okụ
• Dee ogwu n’akwukwo
• Kwuo okwu nwaayọọ nye onye ọrịa

Mkparịta ụka ejije: “Ndewo, kedu ka i mere? Achọrọ m ile gi ahụ. Nọdụ ala ka m jiri ihe a ege gi ntị n’obi. Ọdị mma, ahụ okụ gi dikwa mma. Ga rie ogwu ndi a ugboro atọ kwa ụbọchị.”

2. Noosu (Nurse)

Ihe Ha Na-eme:

• Na-eche ndi oria
• Na-enye ha ogwu
• Na-eso dibia bekee arụ ọrụ
• Na-edebe ebe obibia ọcha

Ejije:

• Yie uwe noosu
• Jiri syringe (ihe eji agba ogwu)
• Kee akwa ọcha n’isi
• Buru akpa nwere ogwu
• Gosiputa obiọma n’ihu

Mkparịta ụka ejije: “Ndewo nwa m, agaghị m emerụ gi ahụ. Naanị ntakịrị ihe m ga-eme. Lee, rie ogwu a. Ọ ga-eme ka i nwee ahụ ike.”

3. Onyesoja (Police Officer)

Ihe Ha Na-eme:

• Na-echebe ndi mmadu
• Na-ejide ndi ohi
• Na-edu okporo uzo
• Na-echebe iwu obodo

Ejije:

• Yie uwe onyesoja
• Jiri cap (okpu) na-acha edo edo
• Jiri whistle (oje)
• Mee ka o di ike ma nwee ntụkwasị obi
• Kwuo okwu siri ike ma nwee obiọma

Mkparịta ụka ejije: “Kwụsị! Ebe ka i na-aga? I mebie iwu site n’igafe okporo uzo ugbu a. Ga esi n’ebe ahụ gafee. Cheta na ị ga-edu okporo uzo nke ọma.”

4. Njinia (Engineer)

Ihe Ha Na-eme:

• Na-ewu ụlọ na akwa mmiri
• Na-arụzi ụgbọala na igwe
• Na-eme atụmatụ ịwu ihe
• Na-eji teknọlọji arụ ọrụ

Ejije:

• Yie uwe ọrụ
• Jiri helmet (okpu nchebe)
• Buru akwukwo atụmatụ
• Jiri rula (ihe eji ete ogologo)
• Gosiputa na o maara ihe

Mkparịta ụka ejije: “Lee atụmatụ m maka ụlọ a. Anyị ga-eji ihe ndi a wuo ya. Ọ ga-esi ike ma maa mma. Anyị kwesiri ịkpachapụ anya ka ọ dị mma.”

5. Onyeọrụugbo (Farmer)

Ihe Ha Na-eme:

• Na-akọ ihe ọkụkụ
• Na-elekọta anụmanụ
• Na-eweta nri maka ndi mmadu
• Na-arụ ọrụ n’ubi

Ejije:

• Yie uwe ọrụ ubi
• Jiri cutlass (mma ọkụ)
• Jiri hoe (ntu)
• Mee ka aja na-adị n’ahụ ya (sitere n’ọrụ ubi)
• Gosiputa ịrụsi ọrụ ike

Mkparịta ụka ejije: “Ụtụtụ ọma! Aga m aga ubi m taa ikọ ede. Anụ na ire ire ga-ada n’oge a. Ọ ga-adị mma iwe ihe nkụkụ ugbu a.”

6. Onyenkuzi (Teacher)

Ihe Ha Na-eme:

• Na-akuziri ụmụaka
• Na-enyere ụmụaka aka ịmụta
• Na-edekọ akara ule
• Na-ahụ maka ụmụaka n’ebe nkuzi

Ejije:

• Jiri akwukwo na pensụl
• Kwụrụ n’ihu klaasị
• Dee n’bọọdụ
• Kwuo okwu nke ọma
• Gosiputa ndidi na obiọma

Mkparịta ụka ejije: “Ndewo ụmụaka m! Taa anyị ga-amụta ọnụ ọgụgụ. Onye nwere ike ịgwa m ihe 2 + 3 ruru? Eze, gị! O dị nnọọ mma!”

7. Okaikpe (Judge)

Ihe Ha Na-eme:

• Na-ekpe ikpe n’ụlọikpe
• Na-eme mkpebi gbasara esemokwu
• Na-ahụ na iwu ka e debere
• Na-ata mmadụ ahụhụ ma o mejoo

Ejije:

• Yie uwe ojii ma obu edo edo
• Jiri mkpanaka (gavel)
• Nọọ n’oche dị elu
• Kwuo okwu nwere ike ma sie ike
• Gosiputa ikpe ziri ezi

Mkparịta ụka ejije: “Ụlọikpe a ebidola! Anụla m okwu unu abụọ. Mkpebi m bu nke a… [kụọ mkpanaka]. Ikpe a agwụla!”

8. Onye Azụ Ahịa (Trader)

Ihe Ha Na-eme:

• Na-ere ihe di iche iche
• Na-azụ ihe site n’ebe dị anya
• Na-agụ ego
• Na-akwado ndị ahịa

Ejije:

• Jiri ego n’aka
• Jiri scale (ihe eji atụ ihe)
• Kwuo ọnụ ahịa ihe ya
• Gosiputa omume ịzụ ahịa
• Mee ka ọ dị ka o na-ere ahịa

Mkparịta ụka ejije: “Ndewo nwanyị oma! Bịa zụta tomato m! Ọ dị ụtọ ma dị ọcha. Naira 500 ka m na-ere otu mudu. Ọ dị ọnụ ala!”

9. Onye Eze (King/Chief)

Ihe Ha Na-eme:

• Na-edu obodo
• Na-eme mkpebi maka ndị mmadu
• Na-echebe omenala
• Na-anọchite anya obodo

Ejije:

• Yie uwe omenala (akwa mara mma)
• Jiri okpu eze ma obu coral beads
• Jiri alo (royal staff)
• Nọọ n’oche eze
• Kwuo okwu nwere ugwu

Mkparịta ụka ejije: “Ndi obodo m, anọ m ebe a taa ka m mee mkpebi gbasara okwu unu wetara. Unu niile ga-eru izu n’otu. Omenala anyị kwuru na…”

Usoro Ejije:

Nhazi:

1. Kewaa klaasị n’otu otu maka ọrụ ọbụla
2. Nye kwa otu oge iji kwado ejije ha
3. Nye ha ihe ndị ha ga-eji mee ejije
4. Kụziere ha otú e si eme ejije ọbụla

Ime Ejije:

1. Ka onye ọbụla pụta n’ihu klaasị
2. Mee ejije ọrụ ya
3. Ka ndị ọzọ chọọ ọrụ ọ na-eme
4. Nye nkọwa gbasara ọrụ ahụ

Oru Ulo:

1. Chọta ọrụ atọ ndị ị ga-achọ ịrụ n’ọdịnihu
2. Depụta ihe ndị onye na-arụ ọrụ ọbụla na-eji arụ ọrụ
3. Mee ejije ọrụ ọbụla n’ụlọ gọsị ezina ụlọ gị