Rama kun Mako Basic 4 Hausa Lesson Note
Download Lesson NoteTopic: Rama kun Mako
Me ne Mako?
Mako jimloli ce ta ranaku bakwai da ke bi juna a ƙididdigewa. Kowane mako yana da ranaku bakwai kuma ana maimaita wannan tsarin akai-akai. Hausawa suna da sunayen musamman ga kowannen rana a mako.
Ranakun Mako a Hausa
Jerin Ranakun Mako
- Litinin – Rana ta farko ta mako
- Talata – Rana ta biyu
- Laraba – Rana ta uku
- Alhamis – Rana ta huɗu
- Juma’a – Rana ta biyar
- Asabar – Rana ta shida
- Lahadi – Rana ta bakwai da ƙarshe
Gajerun Rubuce-rubuce
Ana iya gajarta sunayen ranaku:
- Lit – Litinin
- Tal – Talata
- Lar – Laraba
- Alh – Alhamis
- Jum – Juma’a
- Asa – Asabar
- Lah – Lahadi
Asalin Sunayen Ranaku
Sunayen Addini
Yawancin sunayen ranaku sun fito ne daga addinin Musulunci.
Misalai:
- Juma’a – Daga ranar sallah mai muhimmanci
- Alhamis – Rana ta huɗu
- Laraba – Rana ta uku a garkuwa
Sunayen Al’ada
Wasu sunayen sun fito ne daga al’adar Hausawa da Larabawa.
Misalai:
- Litinin – Daga “Monday” a Turanci
- Talata – Daga “Tuesday” a Turanci
- Asabar – Rana ta Sabatu
Ayyukan Ranakun Mako
Ranakun Aiki (Litinin – Juma’a)
Waɗannan ranaku ne na aiki a makarantu da ofisoshi.
Litinin
Ayyukan yau da kullun:
- Farawa aiki – Bayan hutun Asabar da Lahadi
- Shirya makon – Tsara ayyukan mako
- Taron farko – A makarantu da ofisoshi
- Farkon karatun mako – A makarantu
Talata
Ayyukan yau da kullun:
- Ci gaba da aiki – Ayyukan yau da kullun
- Darussa – A makaranta
- Aiki a ofis – Ayyukan gwamnati
- Kasuwanci – A kasuwace
Laraba
Ayyukan yau da kullun:
- Tsakar mako – Rana ta tsakiya
- Ci gaba da karatun – A makaranta
- Ayyukan sana’a – Daban-daban
- Tattaunawa – Game da ayyukan mako
Alhamis
Ayyukan yau da kullun:
- Kusa da ƙarshen mako – Shirye-shirye don Juma’a
- Kammala ayyuka – Muhimman ayyuka
- Shirya don Juma’a – Wanke tufafi
- Karatun dare – A makaranta
Juma’a
Ayyukan musamman:
- Ranar Sallah – Muhimmiyar rana ga Musulmi
- Sallah ta Juma’a – A masallaci
- Hutun yamma – A yawancin wurare
- Shirya don hutun karshen mako – Gida da iyali
Ranakun Hutu (Asabar da Lahadi)
Waɗannan ranaku ne na hutu daga aiki da makaranta.
Asabar
Ayyukan hutu:
- Tsaftace gida – Ayyukan gida
- Zuwa kasuwa – Sayen kayan gida
- Ziyartar dangi – Da abokani
- Wasa da ‘ya’ya – Lokacin nishaɗi
Lahadi
Ayyukan hutu:
- Hutawa da iyali – Lokaci tare
- Yin ayyukan da aka jinkirta – A cikin mako
- Shirya don mako mai zuwa – Tsara ayyuka
- Addini da ibada – Don Kiristoci
Muhimmancin Ranakun Mako
- Tsara Lokaci
Ranakun mako suna taimaka wajen tsara lokaci.
Fa’idodi:
- Tsara ayyuka – A cikin mako
- Ƙayyade lokutan aiki – Da hutu
- Shirya abubuwa – Da wuri
- Bin jadawali – Mai kyau
- Al’ada da Addini
Ranakun mako suna da alaƙa da addini da al’ada.
Misalai:
- Juma’a – Muhimmiyar rana ga Musulmi
- Lahadi – Muhimmiyar rana ga Kiristoci
- Salloli – Ana yin su ranar Juma’a
- Hutawa – Don yin ibada
- Ilimi da Aiki
Ranakun mako suna tsara rayuwar ilimi da aiki.
Tsarin:
- Ranaku biyar na aiki – Litinin-Juma’a
- Ranaku biyu na hutu – Asabar da Lahadi
- Makarantu – Suna buɗe ranakun aiki
- Ofisoshi – Suna aiki ranakun aiki
Ayyukan Kowanne Rana
Shirye-shiryen Safiya
Kowane rana ana yin shirye-shirye iri ɗaya.
Ayyukan Safiya:
- Farkawa – Da sassafe
- Sallah – (Don Musulmi)
- Wanka da shirye-shirye – Don rana
- Cin karin kumallo – Kafin fita
Ayyukan Rana
Yayin rana kowa yana da aikinsa.
Misalai:
- Makaranta – Yara da ƙanana
- Aiki – Manya
- Sana’a – Masu fasaha
- Gida – Mata da ‘ya’ya ƙanana
Ayyukan Magarib
Da yamma kowa yana komawa gida.
Ayyukan Yamma:
- Komawa gida – Daga aiki ko makaranta
- Cin abincin dare – Tare da iyali
- Karatu – Don ɗalibai
- Hutawa – Kafin kwana
Wasannin Ranakun Mako
Wasan Gano Rana
Malami yana ba da alamomi, ɗalibai suna gano rana.
Misalai:
- “Rana ce ta farko ta mako” → Litinin
- “Ranar Sallah ga Musulmi” → Juma’a
- “Rana ta hutu ta farko” → Asabar
Wasan Jerin Ranaku
Ɗalibai suna ƙidaya ranaku bi da bi.
Misali:
- Malami: “Litinin, Talata…”
- Ɗalibai: “Laraba, Alhamis, Juma’a!”
Wasan Me Kake Yi?
Ɗalibai suna bayyana abin da suke yi a kowanne rana.
Misali:
- “A ranar Litinin ina zuwa makaranta”
- “A ranar Juma’a ina zuwa masallaci”
Ƙidayar Makonni
Mako Ɗaya
Ranaku bakwai = Mako ɗaya
Makonni Huɗu
Kusan wata ɗaya = Makonni huɗu
Makonni 52
Shekara ɗaya = Kusan makonni 52
Ƙidayar Ranaku
- 1 mako = 7 ranaku
- 2 makonni = 14 ranaku
- 3 makonni = 21 ranaku
- 4 makonni = 28 ranaku
Ayyukan Koyi
Aikin Farko
Ka lissafa ranakun mako bi da bi:
Aikin Biyu
Ka cika guraben da sunayen ranaku masu dacewa:
- Rana ta farko ta mako: ________________
- Ranar Sallah ga Musulmi: ________________
- Rana ta ƙarshe ta mako: ________________
- Rana ta tsakiya: ________________
Aikin Uku
Ka bayyana abin da kake yi a waɗannan ranaku:
- Litinin: ________________
- Juma’a: ________________
- Asabar: ________________
- Lahadi: ________________
Aikin Huɗu
Ka amsa waɗannan tambayoyi:
- Nawa ranaku suke a mako ɗaya? ________________
- Wace rana ce ta huɗu ta mako? ________________
- Wane ranaku ake hutawa? ________________
- Nawa makonni suke a shekara? ________________
Jadawalin Mako
Jadawalin Ɗalibi
Ka yi jadawalin ayyukanka na mako:

Aikin Gida
- Ka yi jadawalin ayyukanka na dukan ranakun mako
- Ka tambaya iyayenka game da ayyukan da suke yi a kowanne rana
- Ka lissafa abubuwan da kake so ka yi a ranakun hutu
- Ka rubuta labari game da ranarka ta fi ka so a cikin mako
Koyarwa
Ranakun mako suna koyar da mu:
- Tsara lokaci da kyau
- Raba aiki da hutu
- Girmama ranaku masu tsarki
- Yin ayyuka a lokacinsu
- Rayuwa mai tsari
Tuna: “Lokaci kuɗi ne” – Don haka dole mu san ranakun mako mu kuma mu tsara lokacinmu da kyau!