Àwọn Ẹ̀yà Ara Ìfọ̀ – Basic 3 Yoruba Lesson Note (Third Term)

Kí ni Ìfọ̀?

Ìfọ̀ ni ìṣe ìfìlọ́lẹ̀ nǹkan tí kò fojú rí tàbí tí ó pamọ́ sí ibi kan.

Àwọn Ẹ̀yà Ara Tó Ń Ṣe Ìfọ̀

Ìbéré:

• Ìtumọ̀: Ṣíṣa nǹkan láti ibi kan sí òmíràn
• Àpẹẹrẹ: Ìbéré omi láti inú kanga sí àwo
• Ìlò: “Mo ń bẹ omi láti inú ìkòkò”

Pẹ̀pẹ̀:

• Ìtumọ̀: Ríránṣẹ́ kọjá ní ìṣòro tàbí ewu
• Àpẹẹrẹ: Pẹ̀pẹ̀ iná kí má ba a kú
• Ìlò: “Ó pẹ̀pẹ̀ ewu àìsàn náà”

Àfipé:

• Ìtumọ̀: Pípè tàbí kígbe ẹnìkan láti ọ̀nà jíjìn
• Àpẹẹrẹ: Àfipé ọmọ tó sọnù
• Ìlò: “Ìyá náà ń fipé ọmọ rẹ̀”

Àṣùnsi:

• Ìtumọ̀: Sísùn sí ẹ̀bá ènìyàn láti súnmọ́ ọ̀ tàbí bá a sọ̀rọ̀
• Àpẹẹrẹ: Àṣùnsi bàbá nígbà tí ebi bá ń pa ọmọ
• Ìlò: “Ó ṣùnsi màmá rẹ̀ fún ìtùnú”

Àkànmọlé:

• Ìtumọ̀: Fáfọwọ́ bò ẹnìkan tàbí nǹkan láti dáàbò bò ó
• Àpẹẹrẹ: Àkànmọlé ọmọ kékeré nínú òjò
• Ìlò: “Ó kànmọlé ọmọ náà pẹ̀lú aṣọ”

Bí A Ṣe Ń Lò Àwọn Ẹ̀yà Ara Yìí

Ìbéré – Lílo Ọwọ́:

• Ọwọ́ láti mú omi
• Ọwọ́ láti bẹ oúnjẹ
• Ọwọ́ láti gba nǹkan fún ẹlòmíràn

Pẹ̀pẹ̀ – Lílo Ẹsẹ̀:

• Ẹsẹ̀ láti sá kúrò nínú ewu
• Ẹsẹ̀ láti gun òkè kúrò nínú omi
• Ẹsẹ̀ láti rìn rékọjá ibi ewu

Àfipé – Lílo Ẹnu:

• Ẹnu láti pè ẹnìkan
• Ẹnu láti kígbe fún ìrànlọ́wọ́
• Ẹnu láti sọ ìwúlò fún ẹlòmíràn

Àṣùnsi – Lílo Ara Gbogbo:

• Súnmọ́ ẹnìkan
• Fáràmọ́ ẹnìkan
• Dúró pẹ̀lú ẹnìkan

Àkànmọlé – Lílo Ọwọ́ àti Apá:

• Ọwọ́ láti bò ẹnìkan
• Apá láti dì mọ́ ẹnìkan
• Ara láti dáàbò bo ẹnìkan

Àwọn Ọ̀rọ̀-ìṣe Ìfọ̀ Mìíràn

Àwọn Ìṣe Àìfọjúrí:

• Ìfàmọ́ra – hiding oneself
• Ìlọ kúrò – going away secretly
• Ìpamọ́ – keeping something hidden
• Ìbọ – covering/hiding

Àpẹẹrẹ Gbólóhùn

Pẹ̀lú Ìbéré:

• “Ó bẹ omi láti inú ìkòkò wá sí àwo”
• “Ìyá mi ń bẹ ẹ̀wà láti inú àpò”

Pẹ̀lú Pẹ̀pẹ̀:

• “Àwọn ọmọ pẹ̀pẹ̀ òjò kí má ba a kà wọ́n”
• “Ó pẹ̀pẹ̀ iná tó ń jó ní ọgbà”

Pẹ̀lú Àfipé:

• “Bàbá ń fipé àwọn ọmọ láti wá jẹun”
• “Ó fipé ìrànlọ́wọ́ nígbà tí ó rí ọlọ́ṣà”

Àdàkọ 1:

1. Kí ni ìtumọ̀ “pẹ̀pẹ̀”? _______
2. Àwo wo la ń lò láti “bẹ” omi? _______
3. Ṣe àpẹẹrẹ gbólóhùn pẹ̀lú “àkànmọlé”: _______