Ìró Kọ̀nsónántì – Basic 3 Yoruba Lesson Note (Third Term)

Kí ni Kọ̀nsónántì?

Kọ̀nsónántì ni àwọn ìró ìkọ̀wé tí a máa ń sọ pẹ̀lú dídí ètè, ahọ́n, tàbí eyín sí ara wọn.

Àwọn Kọ̀nsónántì Yorùbá (18)

Àwọn Ìró Ètè (Labial):

• b – /b/ bí nínú “bàbá” – dí ètè méjèèjì
• f – /f/ bí nínú “fíla” – fi eyín ìsàlẹ̀ gún ètè òkè
• p – /p/ bí nínú “pẹ̀lú” – dí ètè, tú jáde
• m – /m/ bí nínú “màmá” – dí ètè, sọ láti inú imú
• w – /w/ bí nínú “wá” – ètè ṣú bí “u”

Àwọn Ìró Eyín (Dental/Alveolar):

• d – /d/ bí nínú “dé” – fi ahọ́n gún eyín òkè
• t – /t/ bí nínú “ta” – fi ahọ́n gún eyín, tú jáde
• l – /l/ bí nínú “lọ” – ahọ́n gún eyín òkè díẹ̀
• n – /n/ bí nínú “ní” – ahọ́n gún eyín òkè, sọ láti imú
• r – /r/ bí nínú “rí” – ahọ́n yí sókè eyín
• s – /s/ bí nínú “sọ” – afẹ́nu kọ́ làmùlàmù
• ṣ – /ʃ/ bí nínú “ṣe” – afẹ́nu fẹ̀ẹ́rẹ̀ kọ́

Àwọn Ìró Àgbọ̀n (Palatal/Velar):

• j – /dʒ/ bí nínú “já” – ahọ́n gún àgbọ̀n ètè
• y – /j/ bí nínú “yé” – ahọ́n súnmọ́ àgbọ̀n
• k – /k/ bí nínú “ká” – ẹ̀yìn ahọ́n gún àgbọ̀n ẹ̀hìn
• g – /g/ bí nínú “gé” – ẹ̀yìn ahọ́n gún àgbọ̀n ẹ̀hìn
• gb – /gb/ bí nínú “gbé” – ètè àti àgbọ̀n papọ̀
• h – /h/ bí nínú “há” – afẹ́nu ṣí, òfuurufú jáde rọrùn

Bí a ṣe ń Kọ́ Àwọn Kọ̀nsónántì

Àwọn Àpẹẹrẹ Ọ̀rọ̀:

• B: bàbá, àbúrò, ọbẹ̀
• D: dé, àdúgbò, ìdí
• F: fila, àfọjú, òfò
• G: gé, àgbà, ògè
• GB: gbé, àgbọ̀n, ògbó
• H: há, àhùn, òhùn
• J: já, àjá, òjò
• K: ká, àkọ́, òkè
• L: lọ, àlọ, òlè
• M: má, àmọ́, òmi
• N: ní, àná, òní
• P: pé, àpó, òpó
• R: rí, àrọ́, òrí
• S: sọ, àsọ, òsì
• Ṣ: ṣe, àṣọ, òṣì
• T: ta, àta, òtá
• W: wá, àwọ́, òwò
• Y: yé, àyé, òyè

Àwọn Ọ̀rọ̀ Àkàwé

Pẹ̀lú Kọ̀nsónántì Méjì:

• gb + a = gba – receive
• kr + i = kri – N/A (kò sí ní Yorùbá)
• fl + o = flo – N/A (kò sí ní Yorùbá)

Ìṣeédáakọ́: Èdè Yorùbá kò ní àwọn kọ̀nsónántì tó jọra sí ara. O kàn ní kọ̀nsónántì kan ṣosọ láàrín fáwẹ́lì.

Àdàkọ Ìdánwò

Sọ Kọ̀nsónántì Àkọ́kọ́:

• Bàbá – B
• Dádá – D
• Gẹ̀ẹ́sì – G
• Wẹ̀rẹ̀ – W

Àdàkọ 1:

1. Mélòó ni kọ̀nsónántì tó wà ní èdè Yorùbá? _______
2. Sọ kọ̀nsónántì àkọ́kọ́ nínú “gbé”: _______
3. Darúkọ kọ̀nsónántì mẹ́ta tó ń lò ètè: _______, _______, _______