Abụ (Ikụ Nwa Na Abụ Agha) Basic 5 Igbo Lesson Note

Nkọwa Abụ

Ihe Bụ Abụ?

Abụ bụ okwu e ji olu kụọ na-eme ka obi nwee ụtọ. Ọ na-enwe ụda na ọṅụ nke na-amasị ntị. Abụ bụ akụkụ dị mkpa n’omenala Igbo.

Uru Abụ:

1. Inye obi ụtọ – Ọ na-eme ka mmadụ nwee ọṅụ
2. Ikuzi ihe – Ọ na-akụzi ihe ọma
3. Icheta ihe ochie – Ọ na-enyere aka icheta omenala anyị
4. Ijikọta ndị mmadụ – Ọ na-eme ka ndị mmadụ dị n’otu
5. Ịgba ume – Ọ na-agba ndị mmadụ ume

Ụdị Abụ Dị Iche Iche:

1. Abụ ụmụaka – Abụ maka ụmụntakịrị
2. Abụ agha – Abụ ndị dike na-abụ
3. Abụ arụsị – Abụ mmụọ na chi
4. Abụ ọrụ – Abụ a na-abụ mgbe a na-arụ ọrụ
5. Abụ ọṅụ – Abụ mmemme na ọṅụ
6. Abụ iru ụjụ – Abụ mgbe ihe ọjọọ mere

1. Abụ Nwa Dị Iche Iche (Children’s Songs)

A. Abụ Egwuregwu (Play Songs)

1. “Onye Ukwu”

Abụ:

Onye ukwu, onye ukwu

Onye ukwu na-aga ije

Nkịta ya na-eso ya

Na-eso ya, na-eso ya

Ka ha gaa n’ọhịa

Ka ha lọta n’ụlọ

Ihe a na-eme:

• Ụmụaka na-agba gburugburu
• Otu onye na-eme onye ukwu
• Ndị ọzọ na-eso ya dị ka nkịta
• Ha na-agagharị gaa n’ebe dị iche iche

Ihe ọ na-akụzi:

• Iso ndụmọdụ ndị okenye
• Inweta ezigbo enyi
• Ịdị n’otu na ile anya n’azụ ibe

2. “Akwụkwọ Kwuru N’osisi”

Abụ:

Akwụkwọ kwuru n’osisi

Kwuru eee, kwuru eee

Ikuku fekwara ya

Fekwara eee, fekwara eee

O dadara n’ala

Dadara eee, dadara eee

Ụmụaka kụkọtara ya

Kụkọtara eee, kụkọtara eee

Ihe a na-eme:

• Ụmụaka na-eme ka ha bụ akwụkwọ
• Ha na-ama jijiji dị ka akwụkwọ na-efe
• Ha na-ada n’ala mgbe “ikuku” fekwara ha
• Ha na-achịkọta akwụkwọ ndị ahụ

Ihe ọ na-akụzi:

• Mgbanwe dị na okike
• Ọrụ nke ọ bụla n’ime okike
• Ịrụkọ ọrụ ọnụ

3. “Nwata M Na-eto Eto”

Abụ:

Nwata m na-eto eto

Na-eto eto, na-eto eto

Dị ka osisi banana

Banana eee, banana eee

Mgbe o toro ogologo

Ogologo eee, ogologo eee

Ọ ga-amị mkpụrụ

Mkpụrụ eee, mkpụrụ eee

Ihe a na-eme:

• Ụmụaka na-eme dị ka ha na-eto
• Ha na-gbatị aka elu dị ka osisi
• Ha na-agba egwu ma na-achị ọchị

Ihe ọ na-akụzi:

• Uto na mmepe
• Olileanya maka ọdịnihu
• Ịdị mkpa nke ndidi

4. “Egwu Bọọlụ”

Abụ:

Bọọlụ anyị, bọọlụ anyị

Gbaghara n’elu, gbaghara n’elu

Jide ya, jide ya

Ka ọ ghara ịda

Da eee, da eee

Ọ daala n’ala

Welie ya, welie ya

Ka anyị malitekwa

Ihe a na-eme:

• Ụmụaka na-egwu bọọlụ
• Ha na-atụ ya n’elu ma jide ya
• Ha na-agba gburugburu ma na-egwuri egwu

Ihe ọ na-akụzi:

• Egwuregwu na mmekọrịta
• Ndọrọ ndọrọ uche
• Ịdị n’otu na imekọrịta ihe

B. Abụ Nkuzi (Educational Songs)

1. “Mkpụrụ Edemede”

Abụ:

A, B, C, D, E

Mkpụrụ edemede anyị

F, G, H, I, J

Mụọ ha ka ị mara ha

K, L, M, N, O

Jiri ha dee okwu

P, Q, R, S, T

Ha ga-enyere gị aka

U, V, W, X, Y, Z

Ị ga-amata ha niile

Ihe ọ na-akụzi:

• Mkpụrụ edemede Bekee
• Ịgụ na ide
• Nhazi mkpụrụ edemede

2. “Ọnụọgụgụ”

Abụ:

Otu, abụọ, atọ, anọ, ise

Ka anyị gụọ ọnụọgụgụ

Isii, asaa, asato, itoolu, iri

Gụọ ha ka ị mara ha

Iri na otu, iri na abụọ

Ruo iri abụọ

Ka anyị mụta ọnụọgụgụ

Ka anyị mara ha nke ọma

Ihe ọ na-akụzi:

• Ọnụọgụgụ Igbo
• Usoro ọnụọgụgụ
• Ịgụ ọnụọgụgụ n’usoro

3. “Ahụ Mmadụ”

Abụ:

Isi, ihu, anya, imi

Akụkụ ahụ m niile

Ọnụ, ezé, ntị, olu

Ha na-arụ ọrụ ha

Aka, ụkwụ, ukwu, azụ

Hụ ha nke ọma

Obi, akụkụ, afọ, imi

Elekọta ha nke ọma

Ihe ọ na-akụzi:

• Akụkụ ahụ mmadụ
• Ilekọta ahụ
• Ịma aha akụkụ ahụ n’Igbo

C. Abụ Omenala (Cultural Songs)

1. “Omenala Anyị”

Abụ:

Omenala anyị dị mma

Dị mma eee, dị mma eee

Anyị ga-echebe ya

Chebe ya eee, chebe ya eee

Ịsọpụrụ ndị okenye

Okenye eee, okenye eee

Ọ bụ ụzọ anyị

Ụzọ anyị eee, ụzọ anyị eee

Ihe ọ na-akụzi:

• Ịhụ omenala n’anya
• Ịsọpụrụ ndị okenye
• Ichebe omenala Igbo

2. “Ekele na Ekele”

Abụ:

Ndewo, ndewo, ka ọ dị

Ka ọ dị eee, ka ọ dị eee

Daalụ, daalụ, daalụ rinne

Daalụ eee, daalụ eee

Ndo, ndo, ndo ka ọ dị

Ka ọ dị eee, ka ọ dị eee

Okwu ọma na-ewu ụlọ

Ewu ụlọ eee, ewu ụlọ eee

Ihe ọ na-akụzi:

• Ekele na nkwanye ùgwù
• Okwu ọma
• Mmekọrịta ọma

2. Abụ Agha Dị Iche Iche (War Songs)

A. Abụ Dike (Warrior Songs)

1. “Dike N’agha”

Abụ:

Dike m, dike m

Bịa ka anyị gaa agha

Agha eee, agha eee

Anyị agaghị atụ egwu

Egwu eee, egwu eee

Anyị bụ ụmụ dike

Ụmụ dike eee, ụmụ dike eee

Onye ga-emeri anyị?

Emeri anyị eee, emeri anyị eee

Oge a na-abụ ya:

• Mgbe ndị dike na-aga agha
• Mgbe ha na-akwadebe maka ọgụ
• Mgbe ha chọrọ ime ume

Ihe ọ na-akụzi:

• Obi ike na nkwanye ùgwù
• Iguzosi ike n’ihe
• Ịkwado maka ihe siri ike

2. “Ọgba Agha”

Abụ:

Anyị bụ ọgba agha

Ọgba agha eee, ọgba agha eee

Anyị anaghị atụ egwu

Atụ egwu eee, atụ egwu eee

Mma anyị dị nkọ

Dị nkọ eee, dị nkọ eee

Ụta anyị ejikela

Ejikela eee, ejikela eee

Onye ọ bụla ga-mara

Ga-mara eee, ga-mara eee

Na anyị bụ ọgba agha

Ọgba agha eee, ọgba agha eee

Ngwa agha e kwuru:

• Mma (machete/sword)
• Ụta (bow)
• Ùbe (spear)
• Ọta (shield)

Ihe ọ na-akụzi:

• Njikere maka ọgụ
• Ike na obi ike
• Nchebe obodo

3. “Dike Meriri”

Abụ:

Dike anyị emeriri

Emeriri eee, emeriri eee

O lọtala n’ụlọ

N’ụlọ eee, n’ụlọ eee

Anyị ga-eme oriri

Eme oriri eee, eme oriri eee

Anyị ga-agba egwu

Agba egwu eee, agba egwu eee

Dike anyị emeriri

Emeriri eee, emeriri eee

Oge a na-abụ ya:

• Mgbe ndị dike lọtara n’agha
• Mgbe ha meriri ndị iro
• Mgbe a na-eme mmemme mmeri

Ihe ọ na-akụzi:

• Ịṅụrị ọṅụ mmeri
• Ịsọpụrụ ndị dike
• Ncheta ihe ndị dike mere

B. Abụ Nchebe Obodo (Community Defense Songs)

1. “Nche Obodo”

Abụ:

Anyị ga-eche obodo anyị

Obodo anyị eee, obodo anyị eee

Site n’ụtụtụ ruo n’abalị

Ruo n’abalị eee, ruo n’abalị eee

Onye ọ bụla ga-aka

Ga-aka eee, ga-aka eee

Nwoke na nwanyị

Nwanyị eee, nwanyị eee

Obodo anyị ga-adị

Ga-adị eee, ga-adị eee

Ihe ọ na-akụzi:

• Ịhụ obodo n’anya
• Ọrụ nke onye ọ bụla
• Nchekwa na nchebe

2. “Ụmụ Obodo”

Abụ:

Anyị bụ ụmụ obodo

Ụmụ obodo eee, ụmụ obodo eee

Anyị hụrụ ya n’anya

Hụrụ n’anya eee, hụrụ n’anya eee

Anyị ga-echebe ya

Echebe ya eee, echebe ya eee

Site n’aka ndị iro

Aka ndị iro eee, aka ndị iro eee

Obodo anyị ka mma

Ka mma eee, ka mma eee

Ihe ọ na-akụzi:

• Ịhụ obodo n’anya
• Ikwesị ntụkwasị obi
• Ịrụkọ ọrụ ọnụ

C. Abụ Mmeri (Victory Songs)

1. “Anyị Emeriela”

Abụ:

Anyị emeriela, anyị emeriela

Emeriela eee, emeriela eee

Ndị iro agbaala

Agbaala eee, agbaala eee

Obodo anyị dị mma

Dị mma eee, dị mma eee

Anyị ga-aṅụ ọṅụ

Aṅụ ọṅụ eee, aṅụ ọṅụ eee

Anyị emeriela

Emeriela eee, emeriela eee

Ihe ọ na-akụzi:

• Aṅụrị ọṅụ mmeri
• Ịṅụrị ọṅụ n’ụzọ kwesịrị ekwesị
• Ekele maka mmeri

Ihe Ụmụakwụkwọ Ga-enwe Ike Ime

1. Ịgụpụta Abụ Ndị a Nke Ọma

A. Usoro Ịmụta Abụ

Nzọụkwụ 1: Ige Ntị

• Gee abụ ahụ ntị nke ọma mgbe onye nkuzi na-abụ ya
• Mata ụda ya – etu o si ada na ntị
• Chọpụta okwu dị n’ime ya – ghọta ihe ọ na-ekwu

Nzọụkwụ 2: Ikwughachi

• Kwughachi okwu ole na ole na mbụ
• Gbalịa iso kwuo mgbe onye nkuzi na-abụ
• Jiri nwayọọ nwayọọ mụta ya

Nzọụkwụ 3: Ịbụkọ

• Bụkọrịta ya na onye nkuzi
• Jiri nwayọọ malite ma mee ka ọ dị ngwa ngwa
• Mụta ịdaba n’ụda nke kwesịrị ekwesị

Nzọụkwụ 4: Ịbụ Naanị Gị

• Bụọ ya naanị gị mgbe ị mụtachara
• Hụ na ị na-abụ ya nke ọma
• Mee mgbatị ahụ ma ọ bụrụ na o nwere

B. Atụ Ịmụta “Onye Ukwu”

Ahịrịokwu 1: “Onye ukwu, onye ukwu”

• Kwuo ya nwayọọ nwayọọ: O-nye u-kwu, O-nye u-kwu
• Mee ka ọ na-ada ụtọ na ntị
• Kwugharịa ya ugboro ole na ole

Ahịrịokwu 2: “Onye ukwu na-aga ije”

• Jikọta ya na nke mbụ
• Bụọ ha abụọ ọnụ
• Mee mgbatị kwesịrị ekwesị

Na-aga n’ihu ruo mgbe ị ga-amụta abụ niile

2. Izipụta Nghọta, Mmasị na Obi Ụtọ Dị n’Abụ

A. Izipụta Nghọta (Understanding)

Site n'”Akwụkwọ Kwuru N’osisi”:

Ihe Ụmụakwụkwọ Ga-eme:

• Kọwaa ihe na-eme – Akwụkwọ si n’osisi daa n’ala
• Kwuo ihe kpatara ya – Ikuku mere ka ọ daa
• Tụnye ya na ndụ ha – Dị ka mgbe ha na-ahụ akwụkwọ osisi na-ada

Site n'”Nwata M Na-eto Eto”:

Ihe Ụmụakwụkwọ Ga-eme:

• Kọwaa ka ụmụaka si eto – Ha na-eto nwayọọ nwayọọ
• Tụnye ya na osisi – Dị ka osisi banana si eto
• Kwuo olileanya ha – Ihe ha ga-aghọ mgbe ha toro

B. Izipụta Mmasị (Interest)

Ịgosi Mmasị Site na:

1. Ịchị ọchị mgbe a na-abụ abụ na-atọ ọchị
2. Ịgba egwu mgbe ụda abụ na-amasị ha
3. Ijụ ajụjụ gbasara abụ ahụ
4. Ịchọ ịmụta abụ ọhụrụ ndị ọzọ
5. Ịbụ abụ ahụ mgbe ọ na-enweghị onye na-eme ya

Atụ Igosi Mmasị:

• “Achọrọ m ịmụta abụ ahụ ọzọ!”
• “Abụ ahụ na-amasị m nke ukwuu!”
• “Kedu ka m ga-esi bụọ ya nke ọma?”

C. Izipụta Obi Ụtọ (Joy)

Site na Omume Ahụ:

1. Ịmụmụ ọnụ ọchị mgbe a na-abụ abụ
2. Ịgba egwu na-efegharị ahụ
3. Ịkụ aka n’ụda abụ
4. Igosi na ihu na-achọ mma mgbe a na-abụ abụ
5. Ịbụkọrịta ya na ndị ọzọ

Atụ Igosi Obi Ụtọ:

• Mgbe a na-abụ “Egwu Bọọlụ”, ụmụaka na-achị ọchị ma gba egwu
• Mgbe a na-abụ “Anyị Emeriela”, ha na-egosi na ha nwere obi ụtọ
• Mgbe a na-abụ abụ ọ bụla, ha na-egosi na ọ na-atọ ha ụtọ

3. Ịbụ Abụ Nke Ha (Creating Their Own Songs)

A. Ịmepụta Abụ Gbasara Ezinụlọ

Atụ 1: “Nne M”

Abụ Ụmụakwụkwọ Mepụtara:

Nne m, nne m, nne m ọma

Nne m ọma eee, nne m ọma eee

Ọ na-ahụ m n’anya

Hụ m n’anya eee, hụ m n’anya eee

Ọ na-sie m nri

Sie m nri eee, sie m nri eee

Ọ na-asụ m n’ọnụ

Sụ m n’ọnụ eee, sụ m n’ọnụ eee

Nne m ka mma

Ka mma eee, ka mma eee

Atụ 2: “Papa M Dike”

Abụ Ụmụakwụkwọ Mepụtara:

Papa m bụ dike

Bụ dike eee, bụ dike eee

Ọ na-arụsi ọrụ ike

Ọrụ ike eee, ọrụ ike eee

Ọ na-elekọta anyị

Lekọta anyị eee, lekọta anyị eee

Papa m, papa m

Papa m eee, papa m eee

M hụrụ ya n’anya

Hụrụ n’anya eee, hụrụ n’anya eee

B. Ịmepụta Abụ Gbasara Ụlọ Akwụkwọ

Atụ: “Ụlọ Akwụkwọ M”

Abụ Ụmụakwụkwọ Mepụtara:

Ụlọ akwụkwọ m dị mma

Dị mma eee, dị mma eee

M na-aga ya kwa ụbọchị

Kwa ụbọchị eee, kwa ụbọchị eee

M na-amụta ihe ọhụrụ

Ihe ọhụrụ eee, ihe ọhụrụ eee

Ndị enyi m nọ ebe ahụ

Nọ ebe ahụ eee, nọ ebe ahụ eee

Ụlọ akwụkwọ m ka mma

Ka mma eee, ka mma eee

C. Usoro Ịmepụta Abụ

Nzọụkwụ 1: Ihọrọ Isiokwu

• Họrọ ihe ị chọrọ ịbụ maka ya (ezinụlọ, enyi, ụlọ akwụkwọ)
• Chee ihe ọma gbasara ya
• Chọpụta okwu kwesịrị ịdị n’abụ ahụ

Nzọụkwụ 2: Ide Okwu

• Dee ahịrịokwu mbụ gbasara isiokwu ahụ
• Kwughachi ya ka ọ bụrụ ahịrịokwu nke abụọ
• Tinye “eee” ma ọ bụ okwu ndị ọzọ ka ọ dị ụtọ

Nzọụkwụ 3: Mee Ụda

• Họrọ ụda ga-adabara okwu ahụ
• Mee ka ọ dị mfe ịbụ
• Mee ka ọ na-atọ ụtọ na ntị

Nzọụkwụ 4: Ụlọ Ọrụ

• Bụọ abụ ahụ ka ị hụ ka ọ dị
• Gbanwee ihe ọ bụla na-adịghị mma
• Kụziere ndị ọzọ ka ha mụta ya

4. Ikọwa Echiche Dị n’Abụ

A. Echiche n’Abụ Ụmụaka

Site n'”Onye Ukwu”:

Echiche Dị n’ime ya:

1. Iso onyendu – Ịso onye na-edu gị
2. Ịdị n’otu – Ịdị na ndị ọzọ
3. Nduzi – Ekwekọrịta ịga ebe ọ bụla ọnụ
4. Enyi na enyemaka – Inyerita onwe ha aka

Site n'”Akwụkwọ Kwuru N’osisi”:

Echiche Dị n’ime ya:

1. Mgbanwe okike – Ihe niile na-agbanwe
2. Ọrụ ikuku – Ikuku nwere ọrụ ọ na-arụ
3. Ọrụ ụmụaka – Ụmụaka nwere ọrụ ha na-arụ
4. Imekọrịta ihe – Ịrụkọ ọrụ ọnụ

Site n'”Nwata M Na-eto Eto”:

Echiche Dị n’ime ya:

1. Uto na mmepe – Ịga n’ihu kwa ụbọchị
2. Olileanya – Ichere ihe ọma n’ọdịnihu
3. Ndidi – Ichere ka ihe mee nwayọọ nwayọọ
4. Mkpụrụ ọrụ – Uru sitere na mgbalị

B. Echiche n’Abụ Agha

Site n'”Dike N’agha”:

Echiche Dị n’ime ya:

1. Obi ike – Enweghị egwu ihe ọ bụla
2. Njikere – Ịdị njikere maka ihe ọ bụla
3. Iguzosi ike – Ekwekọrịta ịda ada
4. Ịsọpụrụ dike – Inye ndị nwere obi ike ùgwù

Site n'”Nche Obodo”:

Echiche Dị n’ime ya:

1. Ịhụ obodo n’anya – Ihụ ebe ị bi n’anya
2. Ọrụ nke onye ọ bụla – Onye ọ bụla nwere ihe ọ ga-eme
3. Nchekwa – Ichebe ihe dị mkpa
4. Imekọrịta ihe – Ịrụkọ ọrụ ọnụ

Site n'”Anyị Emeriela”:

Echiche Dị n’ime ya:

1. Aṅụrị ọṅụ mmeri – Ịṅụrị ọṅụ mgbe ihe gara nke ọma
2. Ekele – Ikele maka enyemaka
3. Udo – Ịnọ n’udo mgbe nsogbu kwụsịrị
4. Ịsọpụrụ – Inye ndị nyeere aka ùgwù

Mmega Aka (Practice Exercises)

Mmega Aka 1: Mụta Abụ

Họrọ abụ ọ bụla n’ime ndị e depụtara ma mụta ya:

1. “Onye Ukwu” – Mụta ahịrịokwu niile
2. “Akwụkwọ Kwuru N’osisi” – Bụọ ya nke ọma
3. “Dike N’agha” – Mụta ma gosi obi ike
4. “Nwata M Na-eto Eto” – Mee mgbatị kwesịrị ekwesị

Mmega Aka 2: Kọwaa Echiche

Kọwaa echiche dị n’abụ ndị a:

1. “Onye Ukwu” – Ihe ọ na-akụzi gbasara iso onyendu: ________________
2. “Dike N’agha” – Ihe ọ na-akụzi gbasara obi ike: ________________
3. “Nche Obodo” – Ihe ọ na-akụzi gbasara ịhụ obodo n’anya: ________________
4. “Anyị Emeriela” – Ihe ọ na-akụzi gbasara ịṅụrị ọṅụ: ________________

Mmega Aka 3: Mepụta Abụ Gị

Mepụta abụ nkenke gbasara:

1. Enyi gị: ________________
2. Nri ị kacha hụ n’anya: ________________
3. Egwuregwu ị na-egwu: ________________
4. Obodo gị: ________________

Mmega Aka 4: Gosi Mmasị

Gosi ka ị ga-esi gosi mmasị n’abụ site na:

1. Ịchị ọchị mgbe: ________________
2. Ịgba egwu mgbe: ________________
3. Ịjụ ajụjụ gbasara: ________________
4. Ịbụkọrịta ya na: ________________

Mmega Aka 5: Mejupụta Abụ

Mejupụta oghere ndị a n’abụ:

Onye ukwu, onye _______

Onye ukwu na-aga _______

Nkịta ya na-_______ ya

Ka ha gaa n’_______

Ka ha _______ n’ụlọ

Mmega Aka 6: Kwuo Eziokwu ma ọ bụ Ụgha

1. Abụ na-akụzi naanị ịgba egwu. _______
2. Abụ agha na-eme ka ndị dike nwee obi ike. _______
3. Ụmụaka anaghị enwe ike ịmepụta abụ ha. _______
4. Abụ bụ akụkụ dị mkpa n’omenala Igbo. _______

Mmega Aka 7: Chọpụta Ụdị Abụ

Chọpụta ụdị abụ ndị a bụ:

1. “Onye Ukwu” = Abụ _______
2. “Dike N’agha” = Abụ _______
3. “Mkpụrụ Edemede” = Abụ _______
4. “Anyị Emeriela” = Abụ _______

Mmega Aka 8: Hazie N’usoro

Hazie usoro ịmụta abụ n’usoro kwesịrị ekwesị:

• Ịbụ naanị gị
• Ige ntị
• Ịbụkọ ya na onye nkuzi
• Ikwughachi okwu ole na ole

Mmega Aka 9: Dee Abụ Ọhụrụ

Dee abụ ọhụrụ gbasara “Ụlọ M”:

Ụlọ m, ụlọ m, ụlọ m _______

_______ eee, _______ eee

M na-ebi n’ime ya

_______ eee, _______ eee

Ọ na-echebe m

_______ eee, _______ eee

Ụlọ m ka _______

_______ eee, _______ eee

Mmega Aka 10: Ajụjụ na Azịza

Zaa ajụjụ ndị a:

1. Kedu uru abụ bara? a. ________________ b. ________________ c. ________________ 
2. Kedu ụdị abụ atọ dị iche iche? a. ________________ b. ________________ c. ________________ 
3. Kedu ka ị ga-esi gosi na abụ na-amasị gị?
   
4. Gịnị ka “Dike N’agha” na-akụzi?
   

Abụ Ọzọ Dị Mkpa

A. Abụ Omenala Ndị Ọzọ

1. “Igwe na Mmiri Ozuzo”

Abụ:

Igwe na-agba, igwe na-agba

Agba eee, agba eee

Mmiri ozuzo na-eso ya

Eso ya eee, eso ya eee

Ọ na-ede ihe ubi

Ede ihe ubi eee, ede ihe ubi eee

Anyị na-aṅụ ọṅụ

Aṅụ ọṅụ eee, aṅụ ọṅụ eee

Ihe ọ na-akụzi:

• Ịṅụrị ọṅụ mmiri ozuzo
• Uru mmiri ozuzo bara
• Imekọrịta okike na mmadụ

2. “Anyanwụ Na-awa”

Abụ:

Anyanwụ na-awa, na-awa

Na-awa eee, na-awa eee

Ọ na-enye anyị ìhè

Enye ìhè eee, enye ìhè eee

Anyị na-ahụ ụzọ

Ahụ ụzọ eee, ahụ ụzọ eee

Anyanwụ, anyanwụ

Anyanwụ eee, anyanwụ eee

Daalụ maka ìhè gị

Maka ìhè eee, maka ìhè eee

Ihe ọ na-akụzi:

• Ịṅụrị ọṅụ ìhè anyanwụ
• Ekele maka ihe okike
• Ịghọta uru anyanwụ

B. Abụ Mmekọrịta (Social Songs)

1. “Enyi na Enyi”

Abụ:

Enyi m na m, enyi m na m

Enyi m na m eee, enyi m na m eee

Anyị na-egwuri egwu

Egwuri egwu eee, egwuri egwu eee

Anyị na-agụkọrịta akwụkwọ

Agụkọrịta eee, agụkọrịta eee

Enyi dị mma

Dị mma eee, dị mma eee

Anyị ga-anọ ọnụ

Anọ ọnụ eee, anọ ọnụ eee

Ihe ọ na-akụzi:

• Ịnwe ezigbo enyi
• Imekọrịta ihe ọnụ
• Ịkwanyere ibe ùgwù

2. “Ịrụkọ Ọrụ Ọnụ”

Abụ:

Ka anyị rụkọọ ọrụ ọnụ

Ọrụ ọnụ eee, ọrụ ọnụ eee

Otu aka anaghị ebu elu

Ebu elu eee, ebu elu eee

Aka nri na aka ekpe

Aka ekpe eee, aka ekpe eee

Ha na-enyere onwe ha aka

Onwe ha aka eee, onwe ha aka eee

Anyị ga-arụkọ ọrụ

Arụkọ ọrụ eee, arụkọ ọrụ eee

Ihe ọ na-akụzi:

• Ịrụkọ ọrụ ọnụ
• Uru dị n’imekọrịta ihe
• Inyerita onwe aka

Nchịkọta na Ntụziaka

A. Ihe Dị Mkpa Icheta

1. Abụ bụ akụkụ dị mkpa n’omenala Igbo – Ọ na-akụzi ihe ma nye obi ụtọ
2. Ọ nwere ụdị dị iche iche – Abụ ụmụaka, abụ agha, abụ ọrụ, abụ ọṅụ
3. O nwere echiche dị n’ime ya – Ihe ọ na-akụzi ma ọ bụ na-egosi
4. Onye ọ bụla nwere ike ịmepụta abụ – Site n’iji echiche na okwu ya

B. Etu Esi Aba Ụba n’Ịbụ Abụ

1. Gee ntị mgbe niile mgbe ndị ọzọ na-abụ abụ
2. Mụta abụ ọhụrụ kwa ụbọchị site n’ịjụ ndị okenye
3. Mepụta abụ nke gị gbasara ihe ị maara
4. Bụrịta ndị ọzọ abụ ka unu nwee obi ụtọ ọnụ
5. Cheta echiche dị n’abụ ị na-abụ

C. Ihe Ga-enyere Gị Aka

1. Jụọ nne na nna gị ka ha kụziere gị abụ ochie
2. Gee ndị okenye ntị mgbe ha na-abụ abụ
3. Bụrịta ụmụnne gị abụ ka unu mụtakọta ya
4. Dee abụ ndị ị maara n’akwụkwọ ka ị ghara ichefu ha
5. Egwu egwu mgbe ị na-abụ abụ ka ọ tọọ gị ụtọ karịa

D. Omenala na Abụ

Icheta na abụ Igbo:

• Sitere n’omenala anyị – Ha bụ ihe anyị ketara site n’aka ndị nna nna anyị
• Na-akụzi ihe ọma – Ha na-eme ka anyị mụta agwa ọma
• Na-ejikọta anyị – Ha na-eme ka anyị bụrụ otu
• Kwesịrị ka anyị chebe – Anyị kwesịrị ime ka ha ghara ịla n’iyi
• Ga-agafe n’ọgbọ na-abịa – Anyị ga-akụziri ụmụ anyị ka ha makwa ha

Okwu Ndị Dị Mkpa (Key Vocabulary)

Okwu Gbasara Abụ

• Abụ = Song
• Ịbụ abụ = To sing
• Ụda = Sound/tune
• Egwu = Music/dance
• Olu = Voice
• Mkpọtụ = Noise/sound

Okwu Gbasara Abụ Ụmụaka

• Egwuregwu = Play/game
• Ọṅụ = Joy
• Obi ụtọ = Happiness
• Ịchị ọchị = Laughter
• Mgbatị = Movement/action

Okwu Gbasara Abụ Agha

• Dike = Warrior/hero
• Agha = War
• Obi ike = Courage
• Mmeri = Victory
• Nchebe = Protection
• Ọgụ = Fight/battle

Okwu Gbasara Echiche

• Nghọta = Understanding
• Mmasị = Interest
• Nkuzi = Teaching
• Omenala = Culture/tradition
• Mgbe ochie = Ancient times