Àṣa: Oríkì Àwọn Ọba Yorùbá – Basic 5 Yoruba Lesson Note (Second Term)

Kókó Ẹ̀kọ́: Àṣà – Oríkì Àwọn Ọba Yorùbá
Àkókò: 40 ìṣẹ́jú
Àpẹẹrẹ: Aláàfin ti Ọ̀yọ́, Ọọ̀ni ti Ilé-Ifẹ̀, Sọ́ún ti Ògbómọ̀ṣọ́

Ìfẹ́-enu ìdánilẹ́kọ̀ọ́

Ní òpin ìdánilẹ́kọ̀ọ́ yìí, àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò lè:

1. Darúkọ àwọn ọba aládé Yorùbá
2. Ìlú tí wọ́n jọba lé lórí
3. Dáhùn ìbéèrè lóri ẹ̀kọ́

Àwọn ohun-èlò ẹkọ́

• Àwọn àwòrán àwọn ọba Yorùbá
• Màápù ilẹ̀ Yorùbá
• Pátákó àti mákà

Ọnà ekọ́

Ìbẹ̀rẹ̀ (5 ìṣẹ́jú)

• Béèrè: “Àwọn ọba wo ni ẹ mọ̀ nílẹ̀ Yorùbá?”
• Kọ orúkọ àwọn tí wọ́n sọ sórí pátákó

Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ Tuntun (25 ìṣẹ́jú)

Àwọn Ọba Aládé Pàtàkì Nílẹ̀ Yorùbá:

1. ALÁÀFIN ỌỌ̀YỌ́ (ALAAFIN OF OYO)

• Ìlú: Ọ̀yọ́ Àtìbà
• Àgbègbè: Ọ̀yọ́ State
• Oríkì: “Aláàfin, Ọmọ Adé Àjàká, Ikú Bàbá Yèyé”
• Àṣẹ: Olórí gbogbo àwọn ọba ní àgbè-òdájú Yorùbá àtijọ́
• Àmì: Àdé dúdú àti funfun, Àkò ìjọba

2. ỌỌ̀NI ILÉ-IFẸ̀ (OONI OF ILE-IFE)

• Ìlú: Ilé-Ifẹ̀
• Àgbègbé: Osun State
• Oríkì: “Ọọ̀ni, Ọmọ Odùduwà, Àrọ̀lé Odùduwà”
• Àṣẹ: Bàbá àwọn ọba Yorùbá, ibi ìpilẹ̀ṣẹ̀ ayé
• Àmì: Àdé Àrẹ̀, Ọ̀pá Àṣẹ Ifẹ̀

3. SỌÚN ÒGBÓMỌ̀ṢỌ́ (SOUN OF OGBOMOSO)

• Ìlú: Ògbómọ̀ṣọ́
• Àgbègbé: Ọ̀yọ́ State
• Oríkì: “Sọ́ún, Ọmọ Àjàgbo, Orílẹ̀ Làbọ̀nà”
• Àṣẹ: Ọba àgbègbè àríwa ilẹ̀ Yorùbá
• Àmì: Àdé-àṣẹ àti Ọ̀pá oyè

4. OLÓFÀ ÒFÀ (OLOFA OF OFA)

• Ìlú: Òfà
• Àgbègbé: Kwara State
• Oríkì: “Olófà, Ọmọ Aṣẹmáṣe, Alárá Òfà”
• Àṣẹ: Ọba láàárín ìpínlẹ̀ Kwara àti Ọ̀yọ́
• Àmì: Àdé àṣẹ àti Ìrùkẹ̀rẹ̀

5. OLÓKUKU ÒKÚKÚ (OLOKUKU OF OKUKU)

• Ìlú: Òkúkú
• Àgbègbé: Ọ̀yọ́ State
• Oríkì: “Olókuku, Ọmọ Àjàgbo, Alágbélékè”
• Àṣẹ: Ọba àgbègbè Òkúkú àti àdúgbò rẹ̀
• Àmì: Àdé ọba àti àwọn ohun èlò àṣẹ

6. ỌRÀNGÚN ÌLÀ (ORANGUN OF ILA)

• Ìlú: Ìlá Ọràngún
• Àgbègbé: Osun State
• Oríkì: “Ọràngún, Ọmọ Odùduwà, Àsẹṣẹyọrí”
• Àṣẹ: Ọba àgbègbé Ìlá àti àyíká rẹ̀
• Àmì: Àdé ọràngún àti Ìrùkẹ̀rẹ̀

ÀWỌN ỌBA ALÁDÉ MÌÍRÀN:

7. ALÁKÉ ABẸ́ÒKÚTA (ALAKE OF ABEOKUTA)

• Ìlú: Abẹ́òkúta
• Àgbègbé: Ogun State
• Oríkì: “Aláké, Ọmọ Gbẹ̀du, Alárá Ẹgba”

8. AWÙJALẸ ÌjẸ́BÚ-ÒDE (AWUJALE OF IJEBU-ODE)

• Ìlú: Ìjẹ́bú-Òde
• Àgbègbé: Ogun State
• Oríkì: “Awùjalẹ, Ọmọ Àríwá, Ọba Ìjẹ́bú”

9. DÉJÌ ÀKÚRẸ́ (DEJI OF AKURE)

• Ìlú: Àkúrẹ́
• Àgbègbé: Ondo State
• Oríkì: “Déjì, Ọmọ Àtakùmọ̀ṣà, Afọ̀njá”

10. EWÚALẸ̀ ÀDÓ-ÈKÌTÌ (EWUARE OF ADO-EKITI)

• Ìlú: Àdó-Èkìtì
• Àgbègbé: Ekiti State
• Oríkì: “Ewúalẹ̀, Ọmọ Àkínọ́lá, Oba Èkìtì”

Ipò Àwọn Ọba Nínú Àṣà Yorùbá:

ÌPELE ÀWỌN ỌBA:

Àwọn Ọba Àgbà (Senior Kings):

1. Ọọ̀ni Ilé-Ifẹ̀ – Bàbá àwọn ọba
2. Aláàfin Ọ̀yọ́ – Ọba àgbá ìjọba
3. Alárá Ìlárá – Àgbà nínú àwọn ọba

Àwọn Ọba Àkànṣe (Regional Kings):

• Sọ́ún Ògbómọ̀ṣọ́
• Aláké Abẹ́òkúta
• Awùjalẹ Ìjẹ́bú-Òde
• Déjì Àkúrẹ́

OJÚṢE ÀWỌN ỌBA:

1. Darí àwọn ènìyàn nínú àgbègbè wọn
2. Ṣètọ́jú àṣà àti ìṣe àtijọ́
3. Ṣe òfin àti ìlànà fún ìlú wọn
4. Ṣe onídàájọ́ nínú àwọn ẹjọ́
5. Ṣe alárìnà láàrín àwọn ènìyàn àti ìjọba

ÀWỌN ÀMÌŚE ỌBA:

• Àdé – Adé ọba ni àmì àṣẹ wọn
• Ìrùkẹ̀rẹ̀ – Àmì ìdárí àti àṣẹ
• Ọ̀pá Àṣẹ – Àmì agbára àti àṣẹ ọba
• Àgò – Ilé ọba àti ibùgbé rẹ̀
• Ìlù – Ìlù àṣẹ tí wọ́n ń lu fún ọba

Pàtàkì Àwọn Ọba Nílẹ̀ Yorùbá:

1. ÀṢÈṢÈTỌ́JÚ:

• Wọ́n ń ṣètọ́jú àṣà àti ìṣe Yorùbá
• Wọ́n ń pa àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ àtijọ́ mọ́

2. ÌDÀRÚDÀPỌ̀:

• Wọ́n ń mú kí àwọn ènìyàn wá sí ara wọn
• Wọ́n ń jẹ́ àmì ìṣọ̀kan Yorùbá

3. ÌGBÈRÒ:

• Wọ́n ń darí àwọn ètò ìdàgbàsókè
• Wọ́n ń ṣe alárìnà láàrín àwọn ènìyàn àti ìjọba

Ìdánwò (8 ìṣẹ́jú)

1. Ta ni Ọọ̀ni? Níbo ni ó ń jọba?
2. Kí ni orúkọ ọba Ọ̀yọ́?
3. Àwọn àmì ọba wo ni o mọ̀?
4. Kí ni ojúṣe àwọn ọba?

Ìparí (2 ìṣẹ́jú)

• Sọ pé àwọn ọba wa ṣe pàtàkì fún àṣà wa
• Gbà wọ́n níyànjú láti bọ̀wọ̀ fún àwọn ọba

Iṣẹ́ ilé

Kọ nípa ọba kan tí o fẹ́ràn jù: orúkọ rẹ̀, ìlú rẹ̀, àti ohun kan tó ṣe pàtàkì nípa rẹ̀.