Èdè: Àroko Àlàlàyé Àti Ìlànà – Basic 5 Yoruba Lesson Note (Second Term)

Kókó Ẹ̀kọ́: Èdè – Àroko Àlàlàyé àti Ìlànà
Àkókò: 40 ìṣẹ́jú
Àpẹẹrẹ: Bí mo bá di Gómìnà Ìpínlẹ̀ Mi

Ìfẹ́-enu ìdánilẹ́kọ̀ọ́

Ní òpin ìdánilẹ́kọ̀ọ́ yìí, àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò lè:

1. Ṣàlàyé nípa àroko àlàlàyé àti ìlànà
2. Jíròrò nípa orí-ọ̀rọ̀ tó jẹ mọ́ àroko àlàlàyé
3. Sọ nípa bí a ṣe kọ àroko àlàlàyé
4. Kọ ọ̀rọ̀ lóri orí-ọ̀rọ̀ àroko àlàlàyé
5. Dáhùn ìbéèrè lóri ẹ̀kọ́

Àwọn ohun-èlò ẹkọ́

• Pátákó àti mákà
• Àwọn àpẹẹrẹ àroko àlàlàyé
• Àwọn káàdì orí-ọ̀rọ̀

Ọnà ekọ́

Ìbẹ̀rẹ̀ (5 ìṣẹ́jú)

• Béèrè: “Tí ẹ bá di Gómìnà, kí ni ẹ ó ṣe àkọ́kọ́?”
• Gbọ́ àwọn èrò àwọn akẹ́kọ̀ọ́

Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ Tuntun (25 ìṣẹ́jú)

Kí ni Àroko Àlàlàyé?

• Kíkọ àroko tí a fi ń ṣàlàyé ọ̀nà tí a ó gbà ṣe nǹkan
• Àroko tí a fi ń sọ̀rọ̀ nípa bí nǹkan ṣe rí
• Àroko tí a ń kọ láti jẹ́ kí ẹlòmíràn lóye ẹ̀rí wa

Àwọn Oríṣìí Àroko Àlàlàyé:

1. ÀROKO ÈRÒ (OPINION ESSAY):

• Àroko tí a fi ń sọ èrò wa nípa nǹkan
• A ń fi ìdí hàn fún èrò wa
• A ń gbìyànjú láti yí ẹlòmíràn padà sí èrò wa

2. ÀROKO ÌṢÀLÀYÉ (EXPLANATORY ESSAY):

• Àroko tí a fi ń ṣàlàyé bí nǹkan ṣe ń ṣe
• A ń kọ́ àwọn ènìyàn nípa nǹkan
• A ń fi àwọn àpẹẹrẹ hàn

3. ÀROKO ÌLÀNÀ (PROCESS ESSAY):

• Àroko tí a fi ń kọ́ ènìyàn bí a ṣe ń ṣe nǹkan
• A ń sọ̀rọ̀ láti ìbẹ̀rẹ̀ dé òpin
• A ń fi ìgbésẹ̀ kọ̀ọ̀kan hàn

Bí A Ṣe Kọ Àroko Àlàlàyé:

ÌLÀNÀ KÍKỌ:

1. ÀKỌLÉ (TITLE):

• Kọ àkọlé tó ṣe kedere
• Jẹ́ kí ó jẹ mọ́ kọ́kọ́ àroko náà
• Má jẹ́ kí ó gùn jù

2. ÌBỌ̀WỌ̀LÙ (INTRODUCTION):

• Sọ kọ́kọ́ àroko náà
• Mú kí àwọn kàwé nífẹ̀ẹ́ sí àroko náà
• Sọ ohun tí àroko náà yóò kọ̀

3. ÀRA ÀROKO (BODY):

• Pin sí ìpín mẹ́ta tàbí mẹ́rin
• Kọ kọ́kọ́ kan ní ìpín kọ̀ọ̀kan
• Lo àwọn àpẹẹrẹ láti fi ọ̀rọ̀ hàn

4. ÌPARÍ (CONCLUSION):

• Ṣàkójọpọ̀ kọ́kọ́ pàtàkì àroko náà
• Tún sọ èrò rẹ kúkúrú
• Fún àwọn kàwé ní nǹkan láti ronú

Àpẹẹrẹ Àroko: “BÍ MO BÁ DI GÓMÌNÀ ÌPÍNLẸ̀ MI”

ÀKỌLÉ: Bí Mo Bá Di Gómìnà Ìpínlẹ̀ Mi

ÌBỌ̀WỌ̀LÙ: Gómìnà ni olórí ìpínlẹ̀ kan. Ó ní ojúṣe láti tọ́jú gbogbo àwọn ènìyàn tó wà ní ìpínlẹ̀ náà. Bí mo bá di Gómìnà ìpínlẹ̀ mi, mo ní àwọn ète púpọ̀ tí mo fẹ́ mú ṣẹ láti mú kí ìpínlẹ̀ wa dára sí i. Àroko yìí yóò sọ̀rọ̀ nípa àwọn ète náà.

ÀRA ÀROKO:

Ìpín Kìíní – Ìlọsíwájú Ẹ̀kọ́: Ohun àkọ́kọ́ tí mo ó ṣe ni láti mú kí ẹ̀kọ́ dára sí i ní ìpínlẹ̀ wa. Mo ó kọ́ àwọn ilé-ìwé tuntun, mo ó ra àwọn ìwé àti ohun èlò ẹ̀kọ́ fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́. Mo ó tún sanwó ẹ̀kọ́ fún gbogbo àwọn ọmọ tó wà ní ipele àkọ́kọ́ àti kejì. Báyìí, gbogbo ọmọdé ni yóò lè lọ sí ilé-ìwé.

Ìpín Kejì – Ìlọsíwájú Ìlera: Mo ó kọ́ àwọn ilé-ìwòsàn tuntun ní gbogbo àgbègbè. Mo ó ra àwọn ohun èlò ìlera tuntun, mo ó sì yan àwọn dókítà àti nọ́ọ̀sì tó dára. Mo ó jẹ́ kí ìtọ́jú ìlera má ṣe gbówó púpọ̀ kí àwọn òtòṣì lè rí ìrànwọ́.

Ìpín Kẹta – Ìdàgbàsókè Ọrọ̀ Ajé: Mo ó ṣe àtìlẹ́yìn fún àwọn òṣìṣẹ́ kékeré. Mo ó fun wọ́n ní owó àti àwọn ohun èlò tí wọ́n nílò láti ṣe iṣẹ́ wọn. Mo ó tún kọ́ àwọn ọ̀nà ìrìn àti òpópó láti mú kí ọjà lọ dáadáa. Báyìí, àwọn ènìyàn yóò rí iṣẹ́ láti ṣe.

ÌPARÍ: Bí mo bá di Gómìnà, mo gbọdọ̀ jẹ́ ènìyàn tó ní àǹfààní àwọn ènìyàn ní ọkàn. Mo ó ṣiṣẹ́ òdodo, mo ó sì máa bá àwọn ènìyàn ròrò kí mo tó ṣe ìpinnu. Pẹ̀lú ìfọkànsí àti ìṣiṣẹ́kára, mo gbàgbọ́ pé mo lè mú kí ìpínlẹ̀ wa di ibì tó dára jù fún gbogbo wa.

Àwọn Orí-ọ̀rọ̀ Àroko Àlàlàyé Mìíràn:

ÀWỌN ORÚKỌ ÀKỌLÉ:

1. “Bí Mo Bá Di Ọmọ Adárí Kíláàsì”
2. “Ọjọ́ Kan Tí Mo kò Ní Gbàgbé”
3. “Ìmọ̀ Ẹ̀rọ àti Àwọn Ọmọdé”
4. “Bí A Ṣe Lè Dá Àyíká Sí”
5. “Pàtàkì Àṣà Wa”

ÀWỌN KỌKỌ TÓ DÁA FÚN ÀROKO:

• Àwọn ẹ̀kọ́ tí mo ti kọ́
• Àwọn ìrírí mi ní ilé-ìwé
• Àwọn ìfẹ́ mi àti àfẹ́ mi
• Àwọn ìṣòro àti bí mo ṣe yanjú wọn
• Àwọn ète mi fún ọjọ́ iwájú

Àwọn Àbá Kíkọ Àroko Àlàlàyé:

1. KEDERE:

• Jẹ́ kí gbogbo ẹni lóye ọ̀rọ̀ rẹ
• Má lo ọ̀rọ̀ tó ṣòro jù

2. ÀKÓKÒ:

• Kọ ní àkókò tó yẹ
• Má jẹ́ kí àroko rẹ gùn jù tàbí kúrú jù

3. ÀPẸẸRẸ:

• Fi àwọn àpẹẹrẹ hàn ohun tí o ń sọ
• Jẹ́ kí àpẹẹrẹ rẹ jẹ mọ́ àroko náà

4. ÈDÈLO:

• Ṣe àmúlò èdè tó dára
• Kọ́ra mọ́ àṣìṣe èdè àti ìpèntì

Ìdánwò (8 ìṣẹ́jú)

1. Kí ni àroko àlàlàyé?
2. Àwọn apá mélòó ni àroko àlàlàyé ní?
3. Kí ni kọ́kọ́ àkọ́kọ́ tí o ó ṣe bí o bá di Gómìnà?
4. Kí ni ìṣòro tó lágbára jù nílé wa? Báwo ni a ṣe lè yanjú rẹ̀?

Ìparí (2 ìṣẹ́jú)

• Gbà àwọn akẹ́kọ̀ọ́ níyànjú láti kọ àroko àlàlàyé
• Sọ pé kíkọ àroko àlàlàyé máa ń ran wa lọ́wọ́ láti sọ èrò wa

Iṣẹ́ ilé

Kọ àroko àlàlàyé kúkúrú kan lórí “Bí Mo Bá Di Ọmọ Adárí Kíláàsì Mi”