Nkejiausu (Ngwaa) Basic 6 Igbo Lesson Note

Download Lesson Note
Lesson Notes

Topic: Nkejiausu (Ngwaa)

Ebumnuche Mmuta

Ka njedebe nke nkuzi a gasịrị, ụmụakwụkwọ ga-enwe ike:

  1. Ịkọwa ihe bụ ngwaa
  2. Ha ga-enyekwa ọmụmaatụ atọ maka ngwaa
  3. Ha ga-eji ngwaa mee ahịrịokwu nke onwe ha

Ọdịnaya

Ihe Bụ Ngwaa?

Ngwaa bụ okwu na-egosi ihe mmadụ, anụmanụ ma ọ bụ ihe ọ bụla na-eme. Ọ na-egosi omume, mmegharị ahụ, ma ọ bụ ọnọdụ.

Ụdị Ngwaa:

  1. Ngwaa Omume (Ọrụ): Ndị a na-egosi ihe mmadụ na-eme:
  • Ịgba ọsọ: Obi na-agba ọsọ aga ụlọakwụkwọ
  • Iri nri: Ada na-eri ji na anụ
  • Ịgụ akwụkwọ: Chima na-agụ akwụkwọ akụkọ
  • Ịsa ahụ: Nne na-asa ahụ n’ụtụtụ
  • Ịrị elu: Nwoke ahụ na-arị osisi dị elu
  1. Ngwaa Mmetụta (Ọnọdụ Obi): Ndị a na-egosi otú mmadụ si eche ma ọ bụ chee:
  • Ịhụ n’anya: Ọ hụrụ nwanne ya n’anya
  • Ịtụ egwu: Nwata ahụ tụrụ egwu oke
  • Inwe obi ụtọ: M nwere obi ụtọ maka ọganiihu m
  • Ikwe iwe: Nna kwere iwe maka ihe ọjọọ ahụ
  • Ịhụ ụra: Nwanne m hụrụ ụra n’ehihie
  1. Ngwaa Ọnọdụ: Ndị a na-egosi ka ihe si dị:
  • Ịdị ndụ: Osisi a dị ndụ
  • Ịnọdụ ala: Ọ nọdụrụ ala n’oche
  • Ịdịrị: Akwụkwọ m dịrị na tebụl
  • Ịgba gburugburu: Ụlọ a gbara ogige gburugburu
  • Ịbụ: Nke a bụ nke m

Ọmụmaatu

Ọmụmaatụ Ngwaa Na Ahịrịokwu:

Ngwaa Omume:

  • Ije: “Anyị na-eje ije aga ahịa kwa ụbọchị Satọdee”
  • Ịkụ: “Nwoke ahụ na-akụ igwe n’ubi ya”
  • Ịzụ: “Nne m zụrụ akwa ọhụrụ maka mmemme”
  • Ise: “Ụmụaka na-ese ihe n’akwụkwọ ha”
  • Ịgwụ: “Ọ na-agwụ mmiri site na mmiri mmiri”

Ngwaa Ọnọdụ:

  • Ịnọ: “Nna m nọ n’ọrụ ugbu a”
  • Ịkwụ: “Osisi ukwu ahụ kwụrụ n’ogige anyị”
  • Ịdagide: “Mmiri na-adagide site n’elu ụlọ”
  • Ịgbasasị: “Anyanwụ gbasasịrị n’elu ala niile”

Ngwaa Na Oge Dị Iche Iche:

  1. Oge Gara Aga (Past Tense):
  • Garala: “Ọ garala ahịa” (O/he went to market)
  • Riela: “M riela nri” (I have eaten)
  • Gụchara: “Ọ gụchara akwụkwọ” (He/she finished reading)
  1. Oge Ugbu A (Present Tense):
  • Na-aga: “Ọ na-aga ụlọakwụkwọ” (He/she is going to school)
  • Na-eri: “M na-eri ji” (I am eating yam)
  • Na-agụ: “Ha na-agụ egwu” (They are singing)
  1. Oge Ga-abịa (Future Tense):
  • Ga-aga: “M ga-aga ahịa echi” (I will go to market tomorrow)
  • Ga-eri: “Anyị ga-eri nri n’ehihie” (We will eat in the afternoon)
  • Ga-agụ: “O ga-agụ akwụkwọ ya” (He/she will read his/her book)

Nhazi Ngwaa N’ahịrịokwu:

  1. Onye na-eme + Ngwaa + Ihe: “Nwata na-agba bọọlụ”
  2. Aha + Ngwaa + Ebe: “Nnụnụ na-efe n’elu”
  3. Onye + Ngwaa + Mgbe: “M na-aga ụlọakwụkwọ kwa ụbọchị”

Mgbagwoju Ngwaa: Ụfọdụ ngwaa nwere ike ịgbakọta:

  • Gaa bata: “Gaa bata n’ime ụlọ”
  • Pụta gaa: “Pụta gaa n’èzí”
  • Nọrọ nọdụ: “Nọrọ nọdụ ebe ahụ”
  • Bịa nọọ: “Bịa nọọ n’ebe a”

Omume Nkuzi

  • Ngosipụta ngwaa site n’omume ahụ
  • Egwuregwu chọta ngwaa n’ahịrịokwu
  • Ime ngwaa dị iche iche ụmụaka ga-achọpụta
  • Ide ahịrịokwu ọhụrụ na ngwaa

Ajụjụ Nhọrọ

  1. Gịnị bụ ngwaa? a) Aha mmadụ b) Okwu na-egosi omume c) Ebe d) Oge 
  2. N’ahịrịokwu “Ada na-agba ọsọ”, kedụ ngwaa? a) Ada b) na c) agba d) ọsọ 
  3. “Na-eri” bụ ngwaa nke oge: a) Gara aga b) Ugbu a c) Ga-abịa d) Oge niile 
  4. Kedụ ihe bụghị ngwaa? a) Ịgụ b) Nwoke c) Ịgba d) Iri 
  5. N’ahịrịokwu “M ga-eje ahịa”, ngwaa bụ: a) M b) ga c) eje d) ahịa 

Ọrụ Ụlọ

  1. Chọta ngwaa 10 ma jiri ha mee ahịrịokwu
  2. Gbanwee ngwaa ndị a ka ha bụrụ oge dị iche iche:
    1. Ịgba (ugbu a, gara aga, ga-abịa)
    2. Ịsa (ugbu a, gara aga, ga-abịa)
    3. Ịgụ (ugbu a, gara aga, ga-abịa)

Lesson Notes for Other Classes