Nkejiausu (Ngwaa) Basic 6 Igbo Lesson Note
Download Lesson Note
Lesson Notes
Topic: Nkejiausu (Ngwaa)
Ebumnuche Mmuta
Ka njedebe nke nkuzi a gasịrị, ụmụakwụkwọ ga-enwe ike:
- Ịkọwa ihe bụ ngwaa
- Ha ga-enyekwa ọmụmaatụ atọ maka ngwaa
- Ha ga-eji ngwaa mee ahịrịokwu nke onwe ha
Ọdịnaya
Ihe Bụ Ngwaa?
Ngwaa bụ okwu na-egosi ihe mmadụ, anụmanụ ma ọ bụ ihe ọ bụla na-eme. Ọ na-egosi omume, mmegharị ahụ, ma ọ bụ ọnọdụ.
Ụdị Ngwaa:
- Ngwaa Omume (Ọrụ): Ndị a na-egosi ihe mmadụ na-eme:
- Ịgba ọsọ: Obi na-agba ọsọ aga ụlọakwụkwọ
- Iri nri: Ada na-eri ji na anụ
- Ịgụ akwụkwọ: Chima na-agụ akwụkwọ akụkọ
- Ịsa ahụ: Nne na-asa ahụ n’ụtụtụ
- Ịrị elu: Nwoke ahụ na-arị osisi dị elu
- Ngwaa Mmetụta (Ọnọdụ Obi): Ndị a na-egosi otú mmadụ si eche ma ọ bụ chee:
- Ịhụ n’anya: Ọ hụrụ nwanne ya n’anya
- Ịtụ egwu: Nwata ahụ tụrụ egwu oke
- Inwe obi ụtọ: M nwere obi ụtọ maka ọganiihu m
- Ikwe iwe: Nna kwere iwe maka ihe ọjọọ ahụ
- Ịhụ ụra: Nwanne m hụrụ ụra n’ehihie
- Ngwaa Ọnọdụ: Ndị a na-egosi ka ihe si dị:
- Ịdị ndụ: Osisi a dị ndụ
- Ịnọdụ ala: Ọ nọdụrụ ala n’oche
- Ịdịrị: Akwụkwọ m dịrị na tebụl
- Ịgba gburugburu: Ụlọ a gbara ogige gburugburu
- Ịbụ: Nke a bụ nke m
Ọmụmaatu
Ọmụmaatụ Ngwaa Na Ahịrịokwu:
Ngwaa Omume:
- Ije: “Anyị na-eje ije aga ahịa kwa ụbọchị Satọdee”
- Ịkụ: “Nwoke ahụ na-akụ igwe n’ubi ya”
- Ịzụ: “Nne m zụrụ akwa ọhụrụ maka mmemme”
- Ise: “Ụmụaka na-ese ihe n’akwụkwọ ha”
- Ịgwụ: “Ọ na-agwụ mmiri site na mmiri mmiri”
Ngwaa Ọnọdụ:
- Ịnọ: “Nna m nọ n’ọrụ ugbu a”
- Ịkwụ: “Osisi ukwu ahụ kwụrụ n’ogige anyị”
- Ịdagide: “Mmiri na-adagide site n’elu ụlọ”
- Ịgbasasị: “Anyanwụ gbasasịrị n’elu ala niile”
Ngwaa Na Oge Dị Iche Iche:
- Oge Gara Aga (Past Tense):
- Garala: “Ọ garala ahịa” (O/he went to market)
- Riela: “M riela nri” (I have eaten)
- Gụchara: “Ọ gụchara akwụkwọ” (He/she finished reading)
- Oge Ugbu A (Present Tense):
- Na-aga: “Ọ na-aga ụlọakwụkwọ” (He/she is going to school)
- Na-eri: “M na-eri ji” (I am eating yam)
- Na-agụ: “Ha na-agụ egwu” (They are singing)
- Oge Ga-abịa (Future Tense):
- Ga-aga: “M ga-aga ahịa echi” (I will go to market tomorrow)
- Ga-eri: “Anyị ga-eri nri n’ehihie” (We will eat in the afternoon)
- Ga-agụ: “O ga-agụ akwụkwọ ya” (He/she will read his/her book)
Nhazi Ngwaa N’ahịrịokwu:
- Onye na-eme + Ngwaa + Ihe: “Nwata na-agba bọọlụ”
- Aha + Ngwaa + Ebe: “Nnụnụ na-efe n’elu”
- Onye + Ngwaa + Mgbe: “M na-aga ụlọakwụkwọ kwa ụbọchị”
Mgbagwoju Ngwaa: Ụfọdụ ngwaa nwere ike ịgbakọta:
- Gaa bata: “Gaa bata n’ime ụlọ”
- Pụta gaa: “Pụta gaa n’èzí”
- Nọrọ nọdụ: “Nọrọ nọdụ ebe ahụ”
- Bịa nọọ: “Bịa nọọ n’ebe a”
Omume Nkuzi
- Ngosipụta ngwaa site n’omume ahụ
- Egwuregwu chọta ngwaa n’ahịrịokwu
- Ime ngwaa dị iche iche ụmụaka ga-achọpụta
- Ide ahịrịokwu ọhụrụ na ngwaa
Ajụjụ Nhọrọ
- Gịnị bụ ngwaa? a) Aha mmadụ b) Okwu na-egosi omume c) Ebe d) Oge
- N’ahịrịokwu “Ada na-agba ọsọ”, kedụ ngwaa? a) Ada b) na c) agba d) ọsọ
- “Na-eri” bụ ngwaa nke oge: a) Gara aga b) Ugbu a c) Ga-abịa d) Oge niile
- Kedụ ihe bụghị ngwaa? a) Ịgụ b) Nwoke c) Ịgba d) Iri
- N’ahịrịokwu “M ga-eje ahịa”, ngwaa bụ: a) M b) ga c) eje d) ahịa
Ọrụ Ụlọ
- Chọta ngwaa 10 ma jiri ha mee ahịrịokwu
- Gbanwee ngwaa ndị a ka ha bụrụ oge dị iche iche:
- Ịgba (ugbu a, gara aga, ga-abịa)
- Ịsa (ugbu a, gara aga, ga-abịa)
- Ịgụ (ugbu a, gara aga, ga-abịa)