Dangantakar Iyalin Hausawa Basic 2 Hausa Lesson Note
Download Lesson Note
Lesson Notes
Topic: Dangantakar Iyalin Hausawa
Learning Objectives
A karshe, yara za su iya:
- Yi bayyanar ma’anar wannan batun
- Kawo duka iyalin Hausawa
Kayan Aiki (Teaching Materials)
- Hotuna na iyali Hausa
- Tsarin iyali a allo
- Katunan sunayen iyali
- Alkalami da takarda
Bayyanin Darasi (Content)
Me Ake Nufi da Iyali?
Iyali shine ƙungiyar mutane da suke da dangantaka ta jini ko aure. A al’adar Hausawa, iyali yana da muhimmanci sosai.
Membobin Iyali Na Asali:
1. Iyaye (Parents):
- Uba (Father):
- Matsayi: Shugaban iyali
- Aiki: Yana ba da kuɗi da kuma koyar da yara
- Girmamawa: Ana ba shi girma sosai
- Sunaye dabam: Baba, Dada, Mahaifi
- Uwa (Mother):
- Matsayi: Mahaifiya da mai kula da gida
- Aiki: Tana kula da yara da gida
- Girmamawa: Ana girmama ta sosai
- Sunaye dabam: Mama, Inna, Mahaifiya
2. ‘Ya’ya (Children):
- Ɗa/Yaro (Son/Boy):
- Matsayi: Ɗan namiji
- Aiki: Yana koyo da taimaka uba
- Burin Gaba: Ya zama shugaban iyali
- Sunaye dabam: Yaro, Saurayi, Ɗan’uwa
- ‘Ya/’Yar (Daughter/Girl):
- Matsayi: Ɗa mata
- Aiki: Tana koyo da taimaka uwa
- Burin Gaba: Ta zama uwa mai kyau
- Sunaye dabam: Yarinya, Budurwa, ‘Yar’uwa
Iyalin Da Ya Fadada:
3. Kaka da Goggo (Grandparents):
- Kaka (Grandfather):
- Wane ne: Uban uba ko uwa
- Matsayi: Babban shugaba a iyali
- Aiki: Yana ba da shawara da koyarwa
- Girmamawa: Ana ba shi girma mai yawa
- Goggo (Grandmother):
- Wace ce: Uwar uba ko uwa
- Matsayi: Babbar uwa a iyali
- Aiki: Tana ba da shawara da labaran gargajiya
- Girmamawa: Ana girmama ta sosai
4. Iyayen Iyaye (Extended Family):
- Kawu (Uncle – Father’s Brother):
- Wane ne: Ɗan’uwan uba
- Matsayi: Kamar uba na biyu
- Aiki: Yana taimakawa iyali
- Dangantaka: Ana kira shi “Kawu”
- Baba (Uncle – Mother’s Brother):
- Wane ne: Ɗan’uwan uwa
- Matsayi: Ɗan’uwan uwa
- Aiki: Yana ba da taimako
- Dangantaka: Ana kira shi “Baba”
- Inna (Aunt):
- Wace ce: ‘Yar’uwar uba ko uwa
- Matsayi: Kamar uwa ta biyu
- Aiki: Tana taimakawa wajen kula da yara
- Dangantaka: Ana kira ta “Inna”
5. ‘Yan’uwa (Siblings):
- Babban Ɗan’uwa (Elder Brother):
- Wane ne: Ɗan’uwa da ya fi ka girma
- Matsayi: Jagora ga ƙananan ‘yan’uwa
- Aiki: Yana ba da jagora da kariya
- Girmamawa: Ana girmama shi
- Babbar ‘Yar’uwa (Elder Sister):
- Wace ce: ‘Yar’uwa da ta fi ke girma
- Matsayi: Jagora ga ƙananan ‘yan’uwa
- Aiki: Tana taimakawa kula da ƙananan yara
- Girmamawa: Ana girmama ta
- Ƙaramin Ɗan’uwa (Younger Brother):
- Wane ne: Ɗan’uwa da ya ƙi ka girma
- Matsayi: Ƙaramin ɗan’uwa
- Aiki: Yana koyo daga manyan ‘yan’uwa
- Girmamawa: Ana kula da shi
- Ƙaramar ‘Yar’uwa (Younger Sister):
- Wace ce: ‘Yar’uwa da ta ƙi ke girma
- Matsayi: Ƙaramar ‘yar’uwa
- Aiki: Tana koyo daga manyan ‘yan’uwa
- Girmamawa: Ana kula da ita
Dangantakar Da Ta Hanyar Aure:
6. Suruka da Surukai (In-laws):
- Suruki (Father-in-law):
- Wane ne: Uban auren namiji ko mata
- Matsayi: Uba bayan aure
- Aiki: Yana ba da shawara
- Girmamawa: Ana girmama shi sosai
- Suruka (Mother-in-law):
- Wace ce: Uwar auren namiji ko mata
- Matsayi: Uwa bayan aure
- Aiki: Tana ba da shawara
- Girmamawa: Ana girmama ta sosai
- Surukai (Brothers/Sisters-in-law):
- Su wane ne: ‘Yan’uwan miji ko mata
- Matsayi: ‘Yan’uwa bayan aure
- Aiki: Suna taimakawa iyali
- Girmamawa: Ana girmama su
Hakkokin da Wajibai a Iyali:
Hakkokin Yara:
- Karatu: Yara suna da hakkin karatu
- Abinci: Suna da hakkin samun abinci
- Tufafi: Suna da hakkin samun tufafi
- Magani: Suna da hakkin samun magani
Wajibain Yara:
- Biyayya: Su yi biyayya ga iyaye
- Girmamawa: Su girmama manyan mutane
- Taimako: Su taimaka a gida
- Koyo: Su yi ƙoƙarin koyo
Wajibain Iyaye:
- Kula: Su kula da yara
- Koyo: Su koyar da yara
- Girmamawa: Su girmama yara
- Bada: Su ba da bukatun yara
Ayyukan Ajiya (Class Activities):
1. Wasa “Nuna Dangi”:
- Mallami ya nuna hoton wani
- Yara su ce wane ne a iyali
- Su bayyana aikinta ko aikinta
2. “Gina Tsarin Iyali”:
- Yara su zana tsarin iyalin su
- Su rubuta sunayen kowannensu
- Su nuna dangantakarsu
3. “Tambayoyi kan Iyali”:
- Yara su yi tambayoyi akan iyali
- Su ba da amsoshi
- Su yi hira akan iyalin su
Misalan Ayyukan Rubuta:
Aikin 1 – Cike Sako:
- _______ shi ne shugaban iyali (Uba/Uwa/Yaro)
- _______ uwar uba ce (Goggo/Inna/Uwa)
- _______ ɗan’uwan uwa ne (Baba/Kawu/Kaka)
- _______ ‘yar’uwar uba ce (Inna/Uwa/Goggo)
Aikin 2 – Daidaita Dangantaka:
Haɗa kowane mutum da dangantakarsa:
Mutum Dangantaka
Kaka – Uwar uba
Goggo – Ɗan’uwan uwa
Baba – Uban uba
Inna – ‘Yar’uwar uba
Aikin 3 – Rubuta Iyali:
Ka rubuta membobin iyalin ka:
Uba: ___________________
Uwa: ___________________
‘Yan’uwa: ______________
Kaka: __________________
Goggo: _________________
Al’adun Iyali a Hausawa:
Girmamawa:
- Ana girmama manyan mutane
- Ana yin sallama da girma
- Ana sauraren shawara
Taimako:
- Kowa yana taimaka iyali
- Ana raba ayyuka
- Ana ba da taimako lokacin bukata
Zaman Tare:
- Iyali yana cin abinci tare
- Ana yin abubuwa tare
- Ana magana da juna
Tambayoyi da Amsoshi:
Tambayoyi:
- “Wane ne shugaban iyali?”
- “Wace ce uwar uba?”
- “Me ake cewa da ɗan’uwan uwa?”
- “Wane ne wajibai yara ga iyaye?”
Amsoshi:
- “Uba”
- “Goggo”
- “Baba”
- “Biyayya da girmamawa”
Ayyukan Gida (Home Work):
- Ka rubuta membobin iyalin ka da dangantakarsu
- Ka tambayi iyayenka game da kakakku
- Ka rubuta ayyukan da kake yi a gida
- Ka zana tsarin iyalin ku
Shawarwari Ga Yara:
- Ka girmama iyayenka
- Ka taimaka a gida
- Ka yi biyayya ga manyan mutane
- Ka koyi dangantakar iyali
Kimanta Ci-gaba:
Tambayoyi Na Kimanta:
- Ka bayyana membobin iyali na asali
- Ka bambanta Kawu da Baba
- Ka rubuta wajibai yara ga iyaye
- Ka bayyana muhimmancin iyali
Ma’aunin Nasara:
- Sosai: Yana san dukan membobin iyali da dangantakarsu
- Da kyau: Yana san yawancin membobin iyali
- Matsakaici: Yana san membobin iyali na asali kawai
Gargaɗi:
“Iyali shi ne tushen rayuwa. Wanda bai san iyalinsa ba, bai san kansa ba.”
Kimanta (Evaluation)
- Ka bayyana membobin iyali biyar
- Wace ce uwar uba?
- Me ake cewa da ɗan’uwan uwa?
- Ka rubuta wajibai yara ga iyaye