Oro Atokun – Itumo, Irisi Ati Ilo Ni Gbolohun Basic 5 Yoruba Lesson Note

Afojusun Eko (Learning Objectives)

Ni opin idanileko yi, awon akeko yoo le:

1. Salaye oro atokun pelu apeere
2. Ṣiṣe akojo oro atokun to wa ninu ede Yoruba
3. Lilo ninu gbolohun kikun
4. Dahun ibeere lori eko yi

Asayan Koko-oro (Content)

Kini Oro Atokun?

Oro atokun ni oro ti a nlo lati so awon gbolohun tabi awon eko oro pelu ara won. Won ni awon oro bi: ati, tabi, ṣugbọn, nitori, bi, abbl.

Oro atokun mu ki ede wa ni ilọsiwaju ati mu ki awon ero wa ni ibamu papọ.

Awon Irisi Oro Atokun:

1. ORO ATOKUN AFUNFUN (Coordinating Conjunctions)

Awon oro wonyi ni a nlo lati so awon gbolohun ti o ni agbara deede papọ:

“ATI” (AND)

• Itumo: Fun isokan ati ifunfunpo
• Apere: “Mo ra isu ati ẹwa”
• Apere: “Ọmọde ni iye ati agba ni ogbon”

“TABI” (OR)

• Itumo: Fun yiyan laarin awon ohun
• Apere: “Se o feran asu tabi ẹwa?”
• Apere: “A le lo si oja tabi si oko”

“ṢUGBỌN/AMỌṢA” (BUT)

• Itumo: Fun ifihan iyato tabi idilowo
• Apere: “O dara ṣugbọn o ko jẹ ti ọmọde”
• Apere: “Mo feran ere amọṣa mi o ni akoko”

2. ORO ATOKUN ALAIDOGBA (Subordinating Conjunctions)

Awon oro wonyi so gbolohun akọkọ pelu gbolohun atẹle:

“NITORI/NITORI TI” (BECAUSE)

• Itumo: Fun alaye idi
• Apere: “Ko wa si ile-iwe nitori ara ko le”
• Apere: “A yo nitori ti won ṣaṣeyori”

“BI/NIGBATI” (WHEN/IF)

• Itumo: Fun akoko tabi ipo
• Apere: “Bi ojo ba ro, a o si ita”
• Apere: “Nigbati o ba de, pe mi”

“TI/LEYINKỌ TI” (AFTER)

• Itumo: Fun akoko ti o ti kọja
• Apere: “Ti won ba ti jeun, won a simi”
• Apere: “Leyinkọ ti ile ti tan, a lọ sun”

“ṢAJU/KIGBATI” (BEFORE)

• Itumo: Fun akoko ti ko ti de
• Apere: “Wẹ ọwọ ṣaju ki o to jeun”
• Apere: “Kigbati oorun ko to wọ, o ti dide”

“KIAKA TI/PELU” (SO THAT)

• Itumo: Fun idi ete
• Apere: “Ka daradara kiaka ti o le ni iṣaṣeyori”
• Apere: “O ka pelu gbigbọn kiaka ti yoo ye e”

3. ORO ATOKUN AFIWEKỌ (Correlative Conjunctions)

Awon oro ti maa n lo pelu ara won:

“BOYA…TABI” (EITHER…OR)

• Apere: “Boya o ka tabi o kọ, ẹkọ wa ni bẹẹ”
• Apere: “Boya lati ọjọ yi tabi lati ọla, a gbọdọ bẹrẹ”

“KIKAN…ALA” (BOTH…AND)

• Apere: “Kẹkan baba ala mama lo”
• Apere: “O ni kẹkan agbara ala ogbon”

Akojo Oro Atokun Ninu Ede Yoruba:

Akojo Gege Bi Ise Won:

1. Oro Atokun Ifunfunpo:

• Ati, pelu, ati be be lo

2. Oro Atokun Yiyan:

• Tabi, boya…tabi

3. Oro Atokun Ifihan Iyato:

• Ṣugbọn, amọṣa, bikose

4. Oro Atokun Alaye Idi:

• Nitori, nitori ti, fun idi pe

5. Oro Atokun Akoko:

• Bi, nigbati, ti, ṣaju, leyinkọ

6. Oro Atokun Idi Ete:

• Kiaka ti, pelu, fun

Awon Apere Gbolohun Pelu Oro Atokun:

Ifunfunpo:

1. “Taiwo ati Kehinde jẹ ibeji”
2. “O ka iwe pelu kikun”
3. “Mo ra ewa ati epo”

Ifihan Iyato:

1. “O ni owo ṣugbọn ko ni ire”
2. “Mo feran gẹlẹdẹ amọṣa mi o mọ jo”
3. “O wuyi bikose o ko rọrun”

Alaye Idi:

1. “A ko le lọ nitori ojo n rọ”
2. “Won dun nitori ti won ṣaṣeyori”

Akoko:

1. “Bi o ba ti di aṣalẹ, wa si ile”
2. “Nigbati mo wa si ilu yi, mo tun igbesi aye mi ṣe”
3. “Ti o ba ti pari iṣẹ, wa ki wa jọ jeun”

Iṣẹ Adaṣe (Practice Exercise)

Pari awon gbolohun wonyi pelu oro atokun to yẹ:

1. Mo feran isu ___ ẹwa (and)
2. O le wa ___ ko le wa (or)
3. O ka daradara ___ ko ye e (but)
4. A ko si ile-iwe ___ ojo n rọ (because)