Àṣa – Eré Àyò Àwọn Tó Ń Tàá, Ohun Èlò, Ibi Tí Wọ́n Ti Ń Fàá Basic 5 Yoruba Lesson Note

Kókó Ẹ̀kọ́: Àṣà – Eré Àyò Àwọn Tó Ń Tàá, Ohun Èlò, Ibi Tí Wọ́n Ti Ń Fàá
Àkókò: 40 ìṣẹ́jú

ÌFẸ́-ENU ÌDÁNILẸ́KỌ̀Ọ́

Ní òpin ìdánilẹ́kọ̀ọ́ yìí, àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò lè:

1. Ṣàlàyé eré àyò gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára eré ìdérayá
2. Irúfẹ́ àwọn tó ń ta eré àyò
3. Darúkọ ohun èlò eré
4. Ṣàlàyé ibi tí wọ́n tàá tí àkókò
5. Dáhùn ìbéèrè lóri ẹ̀kọ́

ÀWỌN OHUN-ÈLÒ ẸKỌ́

• Pákó àyò àti òkúta àyò (tí ó bá ṣeé ṣe)
• Àwọn àwòrán eré àyò
• Pátákó àti mákà

ỌNÀ EKỌ́

Ìbẹ̀rẹ̀ (5 ìṣẹ́jú)

• Béèrè: “Ẹ ti ṣe eré àyò rí? Báwo ni a ṣe ń ṣe é?”
• Jẹ́ kí àwọn tó ti ṣe é sàlàyé fún àwọn tí kò tíì ṣe é

Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ Tuntun (25 ìṣẹ́jú)

Kí ni Eré Àyò?

• Eré àtijọ́ Yorùbá tí àwọn àgbàgbà àti àwọn ọ̀dọ́ ń ṣe
• Eré ọgbọ́n tí a ń fi òkúta ta
• Eré tí a ń ṣe láti ní àyọ̀ àti láti kọ́ ọgbọ́n

Eré Àyò Gẹ́gẹ́ bí Eré Ìdérayá:

ÈYÍ TÓ JẸ́ ERÉ ÌDÉRAYÁ:

• Ó ń mú inú dùn
• Ó ń kọ́ ènìyàn ní ọgbọ́n
• Ó ń mú kí àwọn ènìyàn wá sí ara wọn
• Ó rọrùn láti ṣe, kò nílò owó púpọ̀

ÀFIWÉ PẸLÚ ÀWỌN ERÉ MÌÍRÀN:

• Ó dúró pẹ́ ju football àti basketball lọ
• Kò nílò ipò àkànṣe bí tennis
• Ó dára fún àgbàlagbà àti àwọn ọ̀dọ́

Irúfẹ́ Àwọn Tó Ń Ta Eré Àyò:

1. ÀWỌN ÀGBÀLAGBÀ:

• Àwọn Bàbá Àgbà – Wọ́n mọ òfin rẹ̀ dáadáa
• Àwọn Ìyá Àgbà – Wọ́n sì tún mọ àwọn ọgbọ́n rẹ̀
• Àwọn Àgbà Ilé – Wọ́n máa ń kọ́ àwọn ọmọ

2. ÀWỌN ỌGÀ/ONÍMỌ̀:

• Alágbàjọ Àyò – Àwọn tó mọ òfin rẹ̀ púpọ̀
• Ògá Àyò – Àwọn tó jáde lómìnira nínú eré náà
• Àwọn Akẹ́kọ̀ní – Àwọn tí wọ́n ń kọ́ ẹlòmíràn

3. ÀWỌN ỌMỌ:

• Àwọn Ọmọ Kékeré – Àti bẹ̀rẹ̀ kọ́ àwọn ìlànà
• Àwọn Ọmọdé – Tí wọ́n ti mọ òfin rẹ̀ díẹ̀
• Àwọn ỌGÀ Ọmọ – Àwọn ọmọ tó ti gbọ́n sí i

4. ÀWỌN ONÍDÈRAYÁ:

• Àwọn tó ń ṣe é fún àwọn àlejò
• Àwọn tó ń kọ́ eré náà nínú àwọn ilé-ìwé
• Àwọn aṣelòpọ̀ àti onígbènaira

Àwọn Ohun Èlò Eré Àyò:

1. PÁKÓ/PÁLÀ ÀYÒ:

• Apá: Méjì tàbí mẹ́rin (gẹ́gẹ́ bí àṣà àgbègbè)
• Ihò: 12 tàbí 14 – méjì ní òdì kọ̀ọ̀kan
• Àwọ̀: Máa jẹ́ igi dúdú tàbí pupa
• Títóbi: Tó tó láti gbé sórí ìkú tàbí sórí ilẹ̀

2. ÒKÚTA/IRÍ ÀYÒ:

• Àpọn: 24 tàbí 28 – iye ihò méjì
• Ohun Tí A Fi Ṣe: Òkúta kékeré, ẹyọ ẹyin, irin kékeré
• Àwọ̀: Funfun, dúdú, pupa tàbí onírúurú àwọ̀
• Títóbi: Tó kéré tó láti wọ inú ihò náà

3. ÀWỌN OHUN ÈLÒ ÀFIKÚN:

• Ìgò Òkúta – Láti pa òkúta mọ́
• Aso Ìbora – Láti bo pákó náà
• Àga/Ìkú – Láti jókòó lé

Ibi Tí Wọ́N Ti Ń Fàá Tí Àkókò:

ÀWỌN IBI:

1. NÍ ILÉ:

• Àgbàlá – Ibi tó gbajúmọ̀ jù
• Ẹnu-ọ̀nà – Ibi tí àwọn èrò máa ń kọjá
• Abẹ́ Igi – Ní àkókò òṣùpá
• Inú Ilé – Nígbà tí òjò bá ń rọ̀

2. NÍ ÀWỌ́N IBI GBANGBA:

• Ìta – Pápá tí gbogbo ènìyàn lè lọ
• Ọjà – Láàrín àwọn oníṣòwò
• Baba Igi – Ibi ìsinmi àwọn àgbàlagbà
• Òpópónà – Ibi tí ọ̀nà méjì pàdé

3. NÍ ÀWỌN ÀJỌ PÀTÀKÌ:

• Ilé-ìjọsìn – Lẹ́yìn ìsìn
• Àjọ Ìdílé – Nígbà àsìkò àgbéjọ
• Àjọ̀dún – Nígbà ayẹyẹ àti ìgbadùn

ÀWỌN ÀKÓKÒ:

1. ỌJỌ́ LỌSẸ:

• Ọjọ́ Àìkú – Ọjọ́ Èṣù, Ọjọ́ Ògún, Ọjọ́ Ìṣẹ́gun
• Àṣálẹ́ – Láti ogún-ún òṣùpa sí mérin òṣùpa
• Alẹ́ – Láti márún òṣùpa sí òru

2. ÀKÓKÒ ÀKÀNṢE:

• Ìgbà Òkúnrin Àgbẹ̀ – Lẹ́yìn iṣẹ́ oko
• Ìgbà Òjò – Nígbà tí kò lè ṣiṣẹ́ sóde
• Ìgbà Ìsinmi – Nígbà ìrọ̀lẹ́ àti ìrọ̀ru

3. ÀKÓKÒ ÀYẸ̀YẸ:

• Àjọ̀dún – Ọdún tuntun, Ìgbéyàwó
• Àkókò Àlejò – Nígbà tí àwọn àlejò bá dé
• Ọjọ́ Ìsinmi – Àkókò àìṣiṣẹ́

Òfin Àti Ìṣe Eré Àyò:

ÒFIN ÀKỌKỌ:

• Àwọn òkúta méjì ni ẹni kọ̀ọ̀kan ń bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú
• A bẹ̀rẹ̀ láti apá òtún sí òsì
• Ẹni tó kọ́kọ́ tan òkúta rẹ̀ tán ni yóò bọ́rá

ÌGBÉSẸ̀ ÌṢE:

1. Fífa – Mú òkúta láti ihò kan
2. Títà – Tà á sí àwọn ihò tó tẹ̀lé
3. Gígbé – Gbé òkúta ẹnìkejì tí ó bá parí sí ihò kan
4. Bíbọ́rá – Gbà òkúta ẹnìkejì tí ó kù nígbà tí ó bá parí

Àǹfààní Eré Àyò:

• Ọgbọ́n – Ó ń kọ́ ènìyàn bí a ṣe ń ronú sókè
• Sùúrù – Ó ń kọ́ni láti fara balẹ̀
• Ìbálòpọ̀ – Ó ń mú kí àwọn ènìyàn fẹ́ràn ara wọn
• Ìṣegun – Ó ń kọ́ni láti máa gbìyànjú

Ìdánwò (8 ìṣẹ́jú)

1. Kí ni eré àyò?
2. Àwọn mélòó ni òkúta eré àyò?
3. Àwọn mélòó ni ihò pákó àyò ní?
4. Ibi wo ni àwọn ènìyàn máa ń ti ta eré àyò?

Ìparí (2 ìṣẹ́jú)

• Sọ pé eré àyò jẹ́ eré àṣà wa tó ṣe pàtàkì
• Gbà wọ́n níyànjú láti kọ́ eré àyò

IṢẸ́ ILÉ

Béèrè lọ́wọ́ àgbàgbà kan nílé nípa bí wọ́n ṣe ń ta eré àyò. Kọ àwọn òfin mẹ́ta tí ó sọ fún ọ.