Àṣa – Iṣe Àjùmọ̀se Láwùjọ Yorùbá Basic 5 Yoruba Lesson Note

Kókó Ẹ̀kọ́: Àṣà – Iṣẹ́ Àjùmọ̀ṣe láwùjọ Yorùbá: Ìtumọ̀ Iṣẹ́ Àjùmọ̀ṣe
Àkókò: 40 ìṣẹ́jú
Àpẹẹrẹ: Iṣẹ́ ọnà yíyè, ilé kíkọ́, ebè kíkọ́, epo fífọ àbbl.

ÌFẸ́-ENU ÌDÁNILẸ́KỌ̀Ọ́

Ní òpin ìdánilẹ́kọ̀ọ́ yìí, àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò lè:

1. Ṣàlàyé kí ni iṣẹ́ àjùmọ̀ṣe àti ìhà tí àwọn Yorùbá kò sí
2. Darúkọ àwọn iṣẹ́ àjùmọ̀ṣe láàrín àwọn Yorùbá i.e. ọnà yíyè
3. Mẹ́nù bá ìwúlò iṣẹ́ àjùmọ̀ṣe àti àléèbù rẹ̀
4. Dáhùn ìbéèrè lóri ẹ̀kọ́ yìí

ÀWỌN OHUN-ÈLÒ ẸKỌ́

• Àwọn àwòrán iṣẹ́ àjùmọ̀ṣe
• Àwọn àpẹẹrẹ ohun èlò iṣẹ́
• Pátákó àti mákà

ỌNÀ EKỌ́

Ìbẹ̀rẹ̀ (5 ìṣẹ́jú)

• Béèrè: “Tí ilé bá ń jó, kí ni àwọn ènìyàn máa ń ṣe?”
• Gbọ́ àwọn ìdáhùn wọn

Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ Tuntun (25 ìṣẹ́jú)

Kí ni Iṣẹ́ Àjùmọ̀ṣe?

• Iṣẹ́ tí àwọn ènìyàn ń ṣe papọ̀ láìgba owó
• Ìránjẹ́míràn láàrín àwọn ènìyàn nínú àgbègbè
• Ìṣiṣẹ́pọ̀ àwọn ènìyàn láti ṣe iṣẹ́ kan tàbí ran ara wọn lọ́wọ́

Ìhà Tí Àwọn Yorùbá Kò Sí Nípa Iṣẹ́ Àjùmọ̀ṣe:

ÌWÀ ÀWÙJỌ YORÙBÁ:

• “Ọwọ́ kan kò gbé ìkòkò dórí” – Òwe Yorùbá
• Gbígbàgbọ́ pé ìṣiṣẹ́pọ̀ dára ju ṣíṣe nípá ara ẹni lọ
• Ìgbàgbọ́ pé kí a má jẹ́ kí aládùúgbò ṣòfò

ÀṢÀTIJO YORÙBÁ:

• Àwọn bàbá wa ti ń ṣe iṣẹ́ àjùmọ̀ṣe láti ìgbà àtijọ́
• Ó jẹ́ apá pàtàkì àṣà Yorùbá
• Kò sí ẹni tó lè gbé nípá ara rẹ̀ nínú àwùjọ

Àwọn Oríṣìí Iṣẹ́ Àjùmọ̀ṣe:

1. ỌNÀ YÍYÈ (ROAD CONSTRUCTION):

• Kí ni í ṣe: Kíkọ́ ọ̀nà tuntun tàbí ṣíṣe àtúnṣe ọ̀nà
• Báwo ni a ṣe ń ṣe é:
  1. Gbogbo àgbègbé jọ àjọ
  2. Wọ́n pín iṣẹ́ náà sí àwọn ènìyàn
  3. Wọ́n yan ọjọ́ tí gbogbo ènìyàn yóò wá
  4. Wọ́n mú ohun èlò wọn wá
• Ohun Èlò: Àkọ́, ọkọ̀, àgbẹ̀, ọ̀kúta, erùpẹ̀

2. ILÉ KÍKỌ́ (HOUSE BUILDING):

• Kí ni í ṣe: Ìránjẹ́míràn láti kọ́ ilé fún ènìyàn
• Báwo ni a ṣe ń ṣe é:
  1. Ẹni tí yóò kọ́ ilé pe àwọn ọ̀rẹ́ àti aládùúgbò
  2. Wọ́n pèsè oúnjẹ àti ohun mímu
  3. Àwọn ènìyàn mú ohun èlò wọn wá
  4. Wọ́n ṣiṣẹ́ papọ̀ títí wọ́n fi parí
• Ohun Èlò: Èébú, igi, òkúta, iná, omi

3. EBÈ KÍKỌ́ (BARN CONSTRUCTION):

• Kí ni í ṣe: Kíkọ́ àgọ́ tàbí ebè láti pa ìrẹsì tàbí ọkà mọ́
• Báwo ni a ṣe ń ṣe é:
  1. Àwọn àgbẹ̀ jọ papọ̀
  2. Wọ́n ṣiṣẹ́ pẹ̀lú koríko àti igi
  3. Wọ́n kọ́ ọ ní àgbègbè oko
• Ohun Èlò: Koríko, igi, okùn

4. EPO FÍFỌ (PALM OIL PROCESSING):

• Kí ni í ṣe: Ìmúṣẹ́ epo pupa láti inú èso ọ̀pẹ
• Báwo ni a ṣe ń ṣe é:
  1. Àwọn obìnrin péjọ papọ̀
  2. Wọ́n fọ èso ọ̀pẹ
  3. Wọ́n sè é, wọ́n sì yọ epo náà jáde
  4. Wọ́n pín epo náà láàrín ara wọn
• Ohun Èlò: Àwo, iná, omi, ọmọlò

5. OKO ṢÍṢẸ́ (COMMUNAL FARMING):

• Kí ni í ṣe: Ṣíṣẹ́ oko pọ̀ láti gbin àti kórè
• Báwo ni a ṣe ń ṣe é:
  1. Àwọn àgbẹ̀ jọ àjọ
  2. Wọ́n ṣiṣẹ́ pẹ̀lú oko ọ̀kọ̀ọ̀kan lẹ́yìn ara wọn
  3. Ohun tí wọ́n bá kórè ni wọ́n pín
• Ohun Èlò: Àkọ́, ada, ọ̀kúta-òòlù

6. OJÚ OMI KÍKỌ́ (WELL DIGGING):

• Kí ni í ṣe: Gbígbẹ́ kànga àti ìṣàn omi fún àgbègbè
• Báwo ni a ṣe ń ṣe é:
  1. Àwọn ọkùnrin jọ papọ̀
  2. Wọ́n gbẹ́ kànga jìn sínú ilẹ̀
  3. Wọ́n fi òkúta kọ ọ láti òkè dé ìsàlẹ̀
• Ohun Èlò: Àkọ́, àgbọ̀n, òkúta

Àwọn Iṣẹ́ Àjùmọ̀ṣe Mìíràn:

7. ÌGBEYÀWÓ ṢÍṢE: Àtìlẹ́yìn fún ìdílé nígbà ìgbéyàwó 8. ÌSÌNKÚ ṢÍṢE: Ìrànwọ́ nígbà òkú àti ìsìnkú 9. ÀJỌDÚN ṢÍṢE: Ṣíṣe àjọ̀dún àgbégbè papọ̀ 10. KÍLÁÀSÌ KÍKỌ́: Kíkọ́ kíláàsì ilé-ìwé fún àwọn ọmọ

Ìwúlò Iṣẹ́ Àjùmọ̀ṣe:

1. ÌRÀNJẸ́MÍRÀN:

• Àwọn ènìyàn ń ran ara wọn lọ́wọ́
• Ẹni tí ó nílò ìrànwọ́ yóò rí i
• Ó mú kí àwọn ènìyàn fẹ́ràn ara wọn

2. ÌNÁWÓ DÍDÍN KÙ:

• Kò nílò kí ènìyàn san owó fún iṣẹ́
• Àwọn ohun èlò tí a nílò lọpọ̀ láti ọ̀dọ̀ àwọn ènìyàn
• Iṣẹ́ náà yóò parí kíákíá

3. ÀJỌṢE:

• Àwọn ènìyàn máa ń mọ ara wọn dáadáa
• Ó mú kí ìṣọ̀kan wà láàrín àwọn ènìyàn
• Àwọn ènìyàn máa ń jọ sọ̀rọ̀ nípa àwọn ètò àgbègbè

4. ẸKỌ́ KÍKỌ́:

• Àwọn ọ̀dọ́ máa ń kọ́ iṣẹ́ lọ́wọ́ àwọn àgbà
• Àwọn ènìyàn máa ń pín ìmọ̀ wọn
• Ìṣe tuntun máa ń yọ jáde

Àléèbù Iṣẹ́ Àjùmọ̀ṣe:

1. ÀÌNÍṢEKÍ:

• Àwọn ènìyàn kan lè má wá
• Àwọn kan lè ṣe àìṣekí sí iṣẹ́ náà
• Iṣẹ́ náà lè pẹ́ tí kò sí àwọn ènìyàn tó tó

2. ÀRÍYÀNJIYÀN:

• Àwọn ènìyàn lè jà nípa bí a ṣe ń ṣe iṣẹ́ náà
• Àríyànjiyàn lè wáyé nípa ìpín è