Lítíréṣo – Kíkà Ìwé Ewì Àpilẹ́kọ Àti Ìjọba Fọwọ́ Sí Basic 5 Yoruba Lesson Note

Kókó Ẹ̀kọ́: Lítíréṣọ̀ – Kíkà Ìwé Ewì Àpilẹ́kọ àti Ìjọba Fọwọ́ Sí
Àkókò: 40 ìṣẹ́jú

ÌFẸ́-ENU ÌDÁNILẸ́KỌ̀Ọ́

Ní òpin ìdánilẹ́kọ̀ọ́ yìí, àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò lè:

1. Ka ewì ní àkàgbádùn láì kọ wọ́n lẹ́nu
2. Dá ìlànà tí a ń gbà kọ ewì mọ̀/mọ àbùdá ewì
3. Fa àwọn ọ̀nà èdè inú ewì yìí yọ
4. Ṣàlàyé àwọn ọ̀nà èdè wọ̀nyí ní ìbámu pẹ̀lú bí wọ́n ṣe lo wọ́n
5. Dáhùn ìbéèrè lóri ẹ̀kọ́ yìí

ÀWỌN OHUN-ÈLÒ ẸKỌ́

• Ìwé ewì àpilẹ́kọ tí ìjọba yàn
• Pátákó àti mákà
• Àwọn àpẹẹrẹ ewì

ỌNÀ EKỌ́

Ìbẹ̀rẹ̀ (5 ìṣẹ́jú)

• Béèrè: “Ẹ fẹ́ràn ewì? Àwọn ewì wo ni ẹ mọ̀?”
• Ka ewì kúkúrú kan papọ̀

Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ Tuntun (25 ìṣẹ́jú)

Kí ni Ewì?

• Ìkọ̀wé tí a kọ ní ìlàjà àti òṣùwọ̀n
• Ìkọ̀wé tí ó ní ìwá òmìnira àti ẹwà
• Ìkọ̀wé tí a fi ìmọ̀lára àti ìrò àròkọ kọ

Àbùdá Ewì:

1. ÌWÀ ÒMÌNIRA:

• Ewì kò ní òfin líle bí àròkọ
• Onkìwé lè kọ ọ́ bí ó ṣe fẹ́
• Ó lè ṣe gẹgẹ tàbí kúkúrú

2. ÈWÀ:

• Ewì máa ń lẹ́wà láti kà
• Ó máa ń dùn sí etí
• Àwọn ọ̀rọ̀ inú rẹ̀ máa ń jọ ara wọn

3. ÌMỌLÁRA:

• Ewì máa ń mú ìmọ̀lára wá
• Ó lè mú ayọ̀, ìbànújẹ́, ìfẹ́, àbbl. wá
• Ó máa ń ba ọkàn ènìyàn sọ̀rọ̀

Àpẹẹrẹ Ewì Àpilẹ́kọ:

EWÌ: “ÌLÚ MI” Láti ọwọ́ Adébáyọ̀ Fálétí

Ìlú mi, ìlú mi ọ̀wọ́n Ìlú tó jẹ́ ayọ̀ mi Ìlú tó jẹ́ ìgbé mi Ìlú tó jẹ́ àyà mi

Òkè àti pẹ̀tẹ́lẹ̀ Omi àti ọ̀pẹ Àgbọn àti ìgì Gbogbo rẹ̀ dùn mí lọ́rùn

Ìlú mi, má ṣe padà Má ṣe di òkèrè Jẹ́ kí n máa rí ọ Títí ayé àì

Àwọn Ọ̀nà Èdè Nínú Ewì:

1. ÀKÀNLÒ-ÈDÈ (METAPHOR):

• “Ìlú tó jẹ́ ayọ̀ mi” – Ìlú kọ́ ni ayọ̀, ṣùgbọn ó mú ayọ̀ wá
• “Ìlú tó jẹ́ àyà mi” – Ìlú kọ́ ni àyà, ṣùgbọn ó súnmọ́ ọkàn mi

2. ÀTÚNPÉ (REPETITION):

• “Ìlú mi, ìlú mi” – Àtúnpé orúkọ láti fi àfẹ́ hàn
• “Má ṣe… Má ṣe…” – Àtúnpé láti fi ìbẹ̀bẹ̀ hàn

3. ÒŞÙWỌ̀N (RHYTHM):

• Àwọn ọ̀rọ̀ máa ń gun bákan náà
• Ó máa ń dùn sí etí nígbà kíkà

4. ÀÌPÉYE (PERSONIFICATION):

• Sísọ̀rọ̀ sí ìlú bí ẹni pé ènìyàn ni
• “Ìlú mi, má ṣe padà” – bí ẹni pé ènìyàn ni

Ìlànà Kíkà Ewì:

ÌGBÉSẸ̀ 1: KÀ Á KẸ́Ẹ̀KỌKÀN

• Ka ewì náà rọ̀ra, làáyò kọ̀ọ̀kan
• Má kánjú láti parí

ÌGBÉSẸ̀ 2: MỌ̀ KỌKỌ

• Ronú nípa ohun tí ewì náà ń sọ
• Mọ ìmọ̀lára tí ó wà nínú rẹ̀

ÌGBÉSẸ̀ 3: WÁ ỌNÀ ÈDÈ

• Wá àwọn àkànlò-èdè àti ọ̀nà èdè mìíràn
• Ronú nípa ìdí tí onkíwé fi lo wọ́n

ÌGBÉSẸ̀ 4: TÚN KÀ Á

• Ka ewì náà lẹ́ẹ̀kejì pẹ̀lú òye tuntun
• Gbádùn ẹwà àti ìmọ̀lára rẹ̀

Àwọn Ewì Àpilẹ́kọ Mìíràn:

EWÌ: “OMO MI”

Ọmọ mi, ìwọ ni ìmọ́lẹ̀ mi Ìwọ ni òòrùn àyà mi Nígbà tí mo bá rí ọ Ayọ̀ a máa gun mi lókè

Ọmọ mi, ìwọ ni ìrètí mi Ìwọ ni ọjọ́ òla mi Jẹ́ kí n tọ́ ọ dáadáa Kí o lè di ènìyàn pàtàkì

ỌNÀ ÈDÈ NÍNÚ EWÌ YÌÍ:

• “Ìwọ ni ìmọ́lẹ̀ mi” – Àkànlò-èdè (ọmọ kọ́ ni ìmọ́lẹ̀)
• “Òòrùn àyà mi” – Àkànlò-èdè (ọmọ kọ́ ni òòrùn)
• “Ayọ̀ a máa gun mi lókè” – Àìpéye (ayọ̀ kò lè gun)

Àǹfààní Kíkà Ewì:

1. ẸWÀ ÈDÈ:

• Ewì máa ń kọ́ wa bí a ṣe lè sọ̀rọ̀ lẹ́wà
• Ó máa ń fi àwọn ọ̀nà èdè tuntun kọ́ wa

2. ÌMỌLÁRA:

• Ewì máa ń mú kí a ní ìmọ̀lára jinlẹ̀
• Ó máa ń kọ́ wa bí a ṣe lè fi ìmọ̀lára hàn

3. ÀṢÀ:

• Ewì máa ń kọ́ wa ní àṣà àti ìṣe wa
• Ó máa ń pa àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ àtijọ́ mọ́

4. ÌGBÒKÈGBODÒ:

• Ewì máa ń kọ́ wa bí a ṣe lè ronú jinlẹ̀
• Ó máa ń mú kí a rò nípa àgbáyé

Àwọn Oríṣìí Ewì:

1. EWÌ ÌFẸ́: Ewì nípa ìfẹ́ àti ìbálòpọ̀ 2. EWÌ ÌṢẸ̀DÁLẸ̀: Ewì nípa àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ àtijọ́ 3. EWÌ ÌYÌN: Ewì láti yin ènìyàn tàbí nǹkan 4. EWÌ ÌKÌLỌ̀: Ewì láti kí tàbí gba ènìyàn 5. EWÌ ÀRỌ̀: Ewì nípa ìbànújẹ́ tàbí òkú

Bí A Ṣe Ń Kọ Ewì:

ÌGBÉSẸ̀ 1: YAN KỌKỌ

• Yan ohun tí o fẹ́ kọ ewì nípa rẹ̀
• Ronú nípa ìmọ̀lára tí o fẹ́ fi hàn

ÌGBÉSẸ̀ 2: YAN ỌRỌ̀

• Yan àwọn ọ̀rọ̀ tó dára àti tó lẹ́wà
• Lo àwọn ọ̀rọ̀ tó máa mú ìmọ̀lára wá

ÌGBÉSẸ̀ 3: ṢE ỌNÀ ÈDÈ

• Lo àkànlò-èdè àti àwọn ọ̀nà èdè mìíràn
• Jẹ́ kí ewì rẹ lẹ́wà àti kí ó dùn

ÌGBÉSẸ̀ 4: TÒUN ṢE

• Ka ewì rẹ sí àwọn ẹlòmíràn
• Ṣe àtúnṣe tí ó bá nílò

Ìdánwò (8 ìṣẹ́jú)

1. Kí ni ewì?
2. Darúkọ àbùdá ewì mẹ́ta
3. Kí ni àkànlò-èdè nínú ewì?
4. Fa ọ̀nà èdè kan yọ nínú ewì “Ìlú Mi”

Ìparí (2 ìṣẹ́jú)

• Sọ pé ewì jẹ́ ẹwà èdè Yorùbá
• Gbà wọ́n níyànjú láti kà àwọn ewì Yorùbá

IṢẸ́ ILÉ

Ka ewì kan nínú ìwé yín. Fa ọ̀nà èdè mẹ́ta yọ nínú rẹ̀, ṣàlàyé wọn

1. hey sang)